🛡️ Ulusal ve Uluslararası Sözleşmeler

🏛️ İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (ISGGM)

Görev ve Sorumluluklar

📋

Mevzuat

Mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak.

🎯

Politika

Ulusal politikaların belirlenmesi ve planlama.

🤝

İşbirliği

Ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyon.

⭐

Standartlar

Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek.

🛡️

KKD Denetimi

Kişisel koruyucu donanımların piyasa gözetimi ve denetimi.

🔍

Kaza Araştırma

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi için inceleme ve araştırma yapmak.

📊

Yayın & İstatistik

Yayın ve dokümantasyon çalışmaları yapmak, istatistikleri düzenlemek.

⚙️

İSGÜM

İSGÜM çalışmalarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemek.

👨‍⚕️

Profesyoneller

İSG profesyonellerinin belirlenmesi, eğitimi, belgelendirilmesi esaslarının belirlenmesi.

📐

Ölçüm & Analiz

Ölçüm, analiz, teknik kontrol, risk analizi ve değerlendirmesi, eğitim, danışmanlık, uzmanlık hizmetlerini yapmak.

🎓

Eğitim

İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek.

📝

Sınav & Belgeleme

İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak, belgelerini vermek.

📌 Bilgi: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (ISGGM), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösterir. Ülkemizde İSG mevzuatının hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesi ile ilgili yetkili ve görevli ana kuruluştur.

🏛️ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI (İSGÜM)

Görev, Yetki ve Sorumluluklar

🌍

Uluslararası Faaliyet

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında milli ve milletlerarası düzeyde faaliyette bulunmak.

🔬

Araştırma & Koruma

İşe bağlı tehlikelerin olumsuz etkilerini önlemek veya en aza indirmek amacıyla araştırmalar yapmak ve koruyucu tedbirler geliştirmek.

⚙️

Uygun Çalışma Ortamı

Çalışma ortamı ve üretim süreçlerinin çalışanların özel durumları ve yeteneklerine uygun duruma getirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmek.

📊

Ölçüm & Risk

İşyerlerine yönelik ortam ölçüm, analiz, test ve risk değerlendirmesi çalışmaları yapmak.

🎓

Eğitim

Faaliyet alanında eğitim faaliyetleri düzenlemek.

📋

Mevzuat & Standart

Mevzuat, standart ve normların hazırlanması ve geliştirilmesi amacıyla araştırma yaparak öneriler geliştirmek.

📈

Proje & Rehber

Sektörel düzeyde projeler geliştirmek ve rehberler hazırlamak.

📢

Yayın & Güvenlik Kültürü

Toplum düzeyinde güvenlik kültürünün yaygınlaştırılması amacıyla seminer, konferans, afiş, broşür, kitap, kısa film, kamu spotları gibi yazılı ve görüntülü yayın çalışmaları yapmak.

📊

İstatistik Veri

Faaliyet alanları ile ilgili istatistiki verileri toplamak, düzenlemek ve ilgili kurum ve kuruluşların bu bilgileri kullanabilmesi amacıyla gerekli altyapıyı hazırlamak.

🎯

Strateji & Hedef

Strateji, hedef ve faaliyetlerin belirlenmesi için gerekli çalışmaları yapmak ve gerçekleşmesini izlemek.

🏛️

Genel Müdürlük Görevleri

Genel Müdürlükçe verilen diğer görevleri yerine getirmek.

🔬

Bilimsel Çalışmalar

İSG alanında sürekli araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürütülür.

📌 Bilgi: İSGÜM, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren, iş sağlığı ve güvenliği alanında araştırma, geliştirme ve danışmanlık hizmetleri sunan bir kuruluştur. ISGGM'ye bağlı olarak çalışır ve bilimsel çalışmalar ile mevzuat geliştirme süreçlerine katkı sağlar.

🏛️ İSGÜM'ÜN YETKİ VE SORUMLULUKLARI

İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı'nın Yetki ve Sorumlulukları

📅

Çalışma Planı

Her yılın sonunda bir sonraki yıla ait çalışma planını hazırlamak ve Genel Müdürlüğün onayına sunmak.

🎓

Eğitim & Proje

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve araştırma-geliştirme projeleri yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelere yaptırmak.

🤝

Proje Yürütücülüğü

Projelerde müstakil veya proje ortağı olarak yürütücü ve yararlanıcı sıfatı ile faaliyette bulunmak; bilgi ve insan kaynağı desteği sağlamak.

👨‍💼

Uzman Desteği

Proje faaliyetlerinde kurum dışı yerli ve yabancı uzmanlardan gerekli durumlarda destek almak.

🏢

Laboratuvar Yetkilendirme

İş hijyeni ölçüm, test ve analizi alanında hizmet verecek laboratuvarları yetkilendirmek, kontrol ve denetimini sağlamak.

🌍

Uluslararası İşbirliği

Milli ve milletlerarası kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak.

📊

İstatistik Veri

İş sağlığı ve güvenliği alanında milli politikaları oluşturmak amacıyla istatistiki verileri toplamak ve düzenlemek.

📄

Kontrol Belgeleri

Kontrol belgelerini düzenlemek ve gerektiğinde belgeyi iptal etmek.

🚑

Gezici Sağlık Araçları

Gezici sağlık araçları ile çalışanlara yönelik muayene ve tıbbi laboratuvar tetkiklerini yapmak, bulguları değerlendirmek.

🛡️

KKD Testleri

Kişisel koruyucu donanımların uygunluk değerlendirme testlerini yapmak.

🏛️

Komiteler

Sektörel alanlarda komiteler kurmak, kurulan komitelerde gerektiğinde uygun görülen kurum ve kuruluşlardan uzman desteği almak.

🔍

Ölçüm & Danışmanlık

İşyerlerinde ölçüm, inceleme, araştırma ve danışmanlık yapmaya ve numune almaya yetkilidir.

🤫

Gizlilik Yükümlülüğü

İSGÜM personeli işyeri sırlarını gizli tutmakla yükümlüdür.

⚠️ Uyarı: Bu yükümlülük, personelin görev süresi boyunca ve sonrasında da devam eder.

🚫

Açıklama Yasağı

Aşağıdaki hususlarda açıklama yapamaz:

📌 İşyerlerinin yapım ve üretim şartları, teknikleri ve sırları
📌 Ticari ve ekonomik durumları
📌 Ölçüm, test, muayene ve inceleme sonuçları
📌 Numune test, analiz ve inceleme sonuçları

⚠️ Uyarı: Açıklama yasağı, İSGÜM personelinin görevleri gereği öğrendiği tüm bilgileri kapsar.

📌 Bilgi: İSGÜM, iş sağlığı ve güvenliği alanında araştırma, geliştirme, ölçüm, test ve danışmanlık hizmetleri sunan yetkili bir kurumdur. Görevlerini yerine getirirken işyeri sırlarının gizliliğine azami özen göstermekle yükümlüdür.

👑 ENSTİTÜ BAŞKANI VE YARDIMCILARININ GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI

🏛️ Enstitü Başkanı

👑

Amir

Genel Müdürlüğe bağlı teknik bir birim olan İSGÜM'ün amiridir.

⚖️

Yönetim

İSGÜM'ü mevzuat ve bu Yönetmelikteki hükümler çerçevesinde yönetir.

🎓

Atanma

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 68. maddesi (B) bendi uyarınca üniversitelerin en az lisans mezunları arasından Bakan tarafından atanır.

⭐

Kalite & Verimlilik

İSGÜM ve bölge laboratuvar müdürlüklerinde verilen hizmetlerin kaliteli, verimli ve zamanında gerçekleştirilmesini sağlamak, izlemek ve kontrol etmek.

👥

Personel Görevlendirme

Yapılacak işlere uygun personelin görevlendirilmesini sağlamak.

🎯

Hedef & Kalite

İSGÜM bünyesinde yürütülen faaliyetlerin, kalite politikası çerçevesinde ve hedeflerine uygun olarak yürütülmesini sağlamak.

📊

Kalite Yönetim Sistemi

Kalite Yönetim Sisteminin/Sistemlerinin kurulmasını, uygulanması ve iyileştirilmesini sağlamak.

🏛️

Genel Müdürlük Görevleri

Genel Müdürlükçe verilen diğer görevleri yerine getirmek.

👥 Enstitü Başkan Yardımcıları

👥

Sayı ve Yardım

İSGÜM'deki bölümlerin yönetiminde Enstitü Başkanına yardımcı olmak üzere üç başkan yardımcısı bulunur.

⚖️

Atanma

Başkan yardımcıları Bakan tarafından atanır.

🎓

İki Başkan Yardımcısı

657 sayılı Kanun'un 68. maddesi (B) bendi uyarınca;

Üniversitelerin tıp fakültesi mezunları
Üniversitelerin mühendislik fakültesi mezunları
Fen-edebiyat fakültelerinin fizik, kimya veya biyoloji bölümü mezunları

arasından atanır.

🎓

Diğer Başkan Yardımcısı

657 sayılı Kanun'un 68. maddesi (B) bendi uyarınca;

Üniversitelerin dört yıllık fakülte mezunları arasından atanır.

📋

Görev ve Sorumluluklar

Enstitü başkan yardımcıları, Enstitü Başkanı tarafından verilen görevleri yerine getirirler.

📌 Not: Başkan yardımcıları, başkanın yetki ve sorumlulukları çerçevesinde kendisine bağlı birimlerin yönetiminde doğrudan destek sağlar.

🔧 TEKNİK BÖLÜMLER

Görev, Sorumluluklar ve Sorumluların Nitelikleri

👨‍💼 Sorumluların Nitelikleri

⏳

Deneyim

İSGÜM'de en az beş yıl tecrübesi olan personel arasından seçilir.

🎓

Eğitim

İş sağlığı ve güvenliği uzmanı, mühendis, fizikçi veya kimyager olmalıdır.

⚖️

Görevlendirme

Enstitü Başkanı tarafından görevlendirilir.

🛡️

Sorumluluk

Teknik bölüm sorumluları, uzmanlık alanlarındaki faaliyetlerin doğru ve güvenilir bir şekilde yürütülmesinden sorumludur.

🔬 Araştırma ve Geliştirme Görevleri

🔬

Bilimsel Araştırma

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi için bilimsel ve teknik araştırmalar, projeler yapmak.

📊

Risk Değerlendirmesi

Sektörlere yönelik risk değerlendirmesi çalışmaları yapmak.

🛡️

Koruyucu Tedbirler

Çalışanların sağlığı ve güvenliği bakımından koruyucu ve önleyici tedbirleri belirlemek.

📋

Teknik Rehberler

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik sektörel teknik rehberler hazırlamak.

🔍

Kaza Analizleri

Kaza analizleri yapmak ve kazaları önleyici çalışmalar yürütmek.

📑

Mevzuat

Mevzuat çalışmaları yapmak.

⭐

Kalite Yönetimi

Kalite Yönetim Sisteminin gerektirdiği görevleri yerine getirmek.

📄

Kontrol Belgeleri

Kontrol belgelerini düzenlemek ve kontrol belgesi alan firmalarda inceleme yapmak.

📏 Ölçüm ve Analiz Görevleri

📏

Ölçüm & Numune

Fiziksel ve kimyasal faktörlerin tespiti amacıyla ölçüm ve numune alma işlemlerini yapmak.

🔬

Analizler

Analizler gerçekleştirmek ve çalışanların maruz kaldığı değerleri tespit etmek.

📊

Maruziyet Eşik Değerleri

Milli maruziyet eşik sınır değerlerinin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yürütmek.

⚗️

Metot Çalışmaları

Fiziksel ve kimyasal faktörlerin ölçüm ve analizi amacıyla metot çalışmaları yapmak.

🧪 Diğer Görevler

🧪

Parametre Ölçümleri

İş sağlığı ve güvenliği konusuna giren parametrelerle ilgili ölçüm, analiz, test ve araştırmaları yürütmek.

🛡️

KKD Testleri

Kişisel koruyucu donanımların uygunluk değerlendirme testlerini yapmak.

🏢

Lab. Yetkilendirme

İşyerlerinde ölçüm, test ve analiz yapacak laboratuvarları yetkilendirme faaliyetlerini yürütmek.

📋

Enstitü Görevleri

Enstitü Başkanlığınca verilen diğer görevleri yapmak.

📌 Bilgi: Teknik bölümler, İSGÜM’ün araştırma, geliştirme, ölçüm, analiz ve laboratuvar hizmetlerinin temel yürütücü birimleridir. Bu bölümlerde görev alacak personelin uzmanlık, deneyim ve eğitim şartları yönetmelikle belirlenmiştir.

🩺 SAĞLIK BÖLÜMLERİ

Görev, Sorumluluklar ve Sorumluların Nitelikleri

👨‍⚕️ Sorumluların Nitelikleri

⏳

Deneyim

İSGÜM'de en az beş yıl tecrübesi olan hekim veya uzman hekimler arasından seçilir.

🎓

Eğitim

Hekim veya uzman hekim olma şartı aranır.

⚖️

Görevlendirme

Enstitü Başkanı tarafından görevlendirilir.

🛡️

Sorumluluk

Sağlık hizmetlerinin kaliteli, güvenilir ve zamanında yürütülmesinden sorumludur.

🏥 İş Sağlığı ve Meslek Hastalıkları

🔬

Bilimsel Çalışmalar

İş sağlığı ve meslek hastalıkları konularında bilimsel ve teknik çalışmalar yapmak.

👥

Çalışan İncelemesi

Çalışanları iş sağlığı ve meslek hastalıkları yönünden incelemek.

🏭

Ortam Gözetimi

Çalışma ortamı gözetimine katkı sağlamak.

📊

Sağlık Gözetimi

Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili çalışmalar yapmak.

📈 Maruziyet Faktörleri

🧬

Biyolojik Faktörler

Çalışanların maruz kaldığı biyolojik faktörlerin etkilenme düzeylerini belirleyici çalışmalar yapmak.

🌡️

Fiziksel Faktörler

Fiziksel faktörlerin (gürültü, titreşim, sıcaklık vb.) etkilenme düzeylerini belirlemek.

🧪

Kimyasal Faktörler

Kimyasal faktörlerin maruziyet düzeylerini tespit etmek.

🧘

Ergonomik & Psikososyal

Ergonomik ve psikososyal faktörlerin çalışan sağlığına etkilerini araştırmak.

🔍 Teşhis, Muayene ve Laboratuvar

🏥

Meslek Hastalıkları Teşhisi

Çalışanlarda meslek hastalıklarını tespit etmek amacıyla muayene ve tıbbi laboratuvar tetkiklerini yapmak.

🚐

Gezici Sağlık

Merkezde ve gezici sağlık araçlarında hizmet vermek.

📋

Muayene Değerlendirme

Muayene bulgularını değerlendirmek ve raporlamak.

🧪

Laboratuvar Metotları

Tıbbi Biyokimya Laboratuvarlarında uygulanacak metot çalışmaları yapmak.

📑 Rehber ve Diğer Görevler

📋

Rehberler

İş sağlığı ve meslek hastalıkları konularında rehberler hazırlamak.

📑

Enstitü Görevleri

Enstitü Başkanlığınca verilen diğer görevleri yapmak.

🛡️

Koruyucu Sağlık

Çalışan sağlığını koruyucu ve önleyici sağlık hizmetleri geliştirmek.

💬

Danışmanlık

İş sağlığı alanında teknik danışmanlık hizmetleri sunmak.

📌 Bilgi: Sağlık bölümleri, İSGÜM’ün iş sağlığı, meslek hastalıkları ve çalışan sağlığı gözetimi alanlarındaki temel hizmet birimleridir. Bu bölümlerde görev alacak hekimlerin deneyim ve uzmanlık şartları yönetmelikle belirlenmiştir.

🏛️ ULUSAL İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KONSEYİ (ILO 155)

👑 Konseyin Oluşumu

👑

Başkanlık

Konsey, Müsteşarın başkanlığında oluşur.

🏛️

Bakanlık Temsilcileri

İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü
Çalışma Genel Müdürü
İş Teftiş Kurulu Başkanı
SGK Başkanlığı'ndan bir Genel Müdür

📋

Diğer Bakanlıklar

Bilim, Sanayi ve Teknoloji, Çevre ve Şehircilik, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Gıda Tarım ve Hayvancılık, Kalkınma, Millî Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarından ilgili birer Genel Müdür

⚖️

Kamu Kurumları

YÖK'ten bir Yürütme Kurulu Üyesi
Devlet Personel Başkanlığı'ndan bir Başkan Yardımcısı

🤝

Sivil Toplum Kuruluşları

İşveren, işçi ve kamu görevlileri sendikaları üst kuruluşlarının en fazla üyeye sahip ilk üçü
Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği
Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu
Türk Tabipleri Birliği
Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği
Türkiye Ziraat Odaları Birliği
Her birinden konuyla ilgili birer Yönetim Kurulu Üyesi

➕

İlave Temsilciler

İhtiyaç duyulması halinde en fazla iki temsilci daha belirlenebilir.

📋 Konseyin Görevleri

🎯

Politika ve Strateji

Ulusal iş sağlığı ve güvenliği politika ve stratejileri için öneriler geliştirmek.

📊

Politika Belgesi

Ulusal İSG Politika Belgesi, hedefler ve eylem planı için öneriler geliştirmek.

🎓

Eğitim ve Bilinçlendirme

Çalışanların ve işverenlerin eğitimi, bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi konusunda görüş bildirmek.

🔬

Araştırma ve Proje

İSG konularında araştırma ve geliştirmeye yönelik projeler önermek.

📅

Faaliyet Planlama

Ülke çapında yapılacak seminer, konferans gibi faaliyetleri yıllık olarak planlamak ve değerlendirmek.

👥

Çalışma Grupları

Gerekli görülmesi durumunda çalışma grupları kurmak ve üyelerini belirlemek.

🔄

Koordinasyon

Bakanlık ve diğer kurumlar arası koordinasyon, bilgi paylaşımı ve işbirliğine katkı sağlamak.

🔍

İzleme ve İnceleme

İSG'nin izleme ve inceleme çalışmalarında bulunmak.

📝

Uygulama İzleme

Konsey kararlarının ve İSG mevzuatının uygulanmasını izlemek.

📈

Faaliyet Raporu

Her yıl Mart ayı sonuna kadar kurum faaliyet raporunu Konsey sekretaryasına iletmek.

🪑 Başkanın Görev ve Yetkileri

🪑

Başkanlık

Konsey toplantılarına başkanlık yapmak.

📅

Toplantı Kararı

Konseyin toplanma tarihi ve yerine karar vermek.

📋

Gündem Onayı

Üyelerden gelen önerileri dikkate alarak Konsey gündemini onaylamak.

👥

Çalışma Grubu Belirleme

Çalışma gruplarında yer alacak üyeleri ve başkanlarını belirlemek.

⚡

Verimlilik Sağlama

Konsey ve çalışma gruplarının faaliyetlerinin verimli ve düzenli yürütülmesini sağlamak.

📤

Kararları Sunma

Konseyde alınan kararları Bakana sunmak.

🎤

Temsil

Konseyin faaliyetleri ile ilgili toplantılarda Konseyi temsil etmek ve kamuoyunu bilgilendirmek.

🏢 Konsey Sekretaryası

🏢

Yürütme

Sekretarya, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

📧

Davet ve Bildirim

Toplantı tarihi, yeri ve gündemini içeren davet yazılarını hazırlamak ve üyelere bildirmek.

📁

Arşiv

Konsey çalışmalarının tutanak, dosyalama, evrak işlemleri ile arşiv faaliyetlerini yürütmek.

🎪

Organizasyon

Konsey ve çalışma gruplarının toplantıları için organizasyon ve koordinasyon sağlamak.

📞

İletişim

İlgili kurum ve kuruluşlarla iletişim ve bilgi akışını sağlamak.

📄

Rapor Sunumu

Oluşturulan görüş, öneri ve faaliyet raporlarını Başkana sunmak.

🔄

Koordinasyon

Çalışma grupları üyeleri arasındaki koordinasyonu sağlamak, çalışmalarının ilerlemesini ve faaliyetlerini izlemek.

📅 Toplantı Düzeni ve Katılım

📅

Olağan Toplantı

Konsey, yılda en az bir defa olağan toplanır. Toplantı tarihini Başkan belirler.

🚨

Olağanüstü Toplantı

Başkanın veya üyelerin üçte birinin teklifi ile yapılabilir.

✅

Katılım Esası

Bakanlığa bildirilmiş olan üyenin toplantılara katılımı esastır.

👨‍💼

Uzman Katılımı

Üyeler ihtiyaç halinde toplantılara ilgili uzman personel ile katılabilirler.

👥

Çalışma Grubu Katılımı

Çalışma grubu üyeleri toplantıya davet edilebilir.

🔢

Yetersayı

Toplantı yetersayısı temsilcilerin salt çoğunluğudur.

📨 Davet ve Bildirim Süreçleri

📨

Davet Süresi

Davet yazısı toplantı gününden en az bir ay önce gündem taslağı ile birlikte gönderilir.

📝

Gündem Önerileri

Üyeler gündem maddesi önerilerini en geç yedi gün önce sekretaryaya yazılı olarak bildirir.

✍️

Katılım Bildirimi

Üyeler toplantıya katılıp katılamayacaklarını en geç yedi gün önce sekretaryaya bildirir.

💡

Konu Önerileri

Üyeler ve diğer gerçek/tüzel kişiler, ele alınmasını gerekli gördüğü konuları yazılı olarak sekretaryaya bildirebilir.

📋 Gündem ve Karar Alma

📋

Gündem Belirleme

Konsey üyelerinden, çalışma gruplarından veya diğer gerçek/tüzel kişilerden gelen öneriler doğrultusunda belirlenir.

Onay süreci: İSG Genel Müdürlüğü teklifi ve Başkan onayı ile kesinleşir.

🗳️

Karar Alma

Toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verilir.
Konsey üyeleri dışındaki temsilcilerin oy hakkı yoktur.
Oyların eşitliği halinde başkanın oyu yönünde karar alınır.
Çekimser oy kullanılamaz.

📄

Tutanak

Kararlar toplantı tutanağı ile kayıt altına alınır ve katılan üyelerce imzalanır.

Karara katılmayan üye, gerekçelerini tutanakta belirtir.

📌 Bilgi: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, ILO 155 sayılı sözleşme gereğince oluşturulmuş, ülkemizde İSG politikalarının belirlenmesinde danışma ve koordinasyon görevi üstlenen en üst düzey karar organıdır.

📚 ÇASGEM ve MYK

🎓

ÇASGEM

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi Başkanlığı (ILO 13 No'lu Ek Sözleşme)

🎓 İşyeri hekimi, mühendis, teknik eleman, hemşire ve diğer sağlık personeline İSG konusunda eğitim programları hazırlamak ve eğitim vermek
🏢 Özel veya kamu sektöründe faaliyet gösteren işyerlerindeki işçi, işveren veya yönetici personel için eğitim, seminer ve konferanslar tertip etmek
🌍 Milli ve milletlerarası bölge seminerleri tertip etmek
🔍 İş yerlerinin çalışma mevzuları ve iş verimi ile ilgili meselelerini inceleyerek istişare ve tavsiyelerde bulunmak
📚 Türkçe ve yabancı dillerde İSG ile ilgili derleme ve neşriyat yapmak ve istatistikler hazırlamak

📌 Not: ILO 13 No'lu Ek Sözleşme kapsamında faaliyet gösterir.

⭐

MYK

Mesleki Yeterlilik Kurumu Başkanlığı

📋 Standartları belirlenecek meslekleri belirlemek ve bu standartları hazırlayacak kurum ve kuruluşları tespit etmek
⭐ Ulusal meslek standartlarını temel alarak teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını belirlemek
🏫 Ulusal meslekî yeterlilikler alanındaki eğitim ve öğretim kurumlarını ve programlarını akredite edecek kurumları belirlemek

📌 Not: Mesleki yeterliliklerin belirlenmesi ve akreditasyon süreçlerinden sorumludur.

🌍 ILO Hap Bilgiler

Konu	Sayısal Değer / Açıklama	Açıklama / Notlar
Kuruluş Yılı	1919	Belçika, Küba, Çekoslovakya, Fransa, İtalya, Japonya, Polonya, Birleşik Krallık, ABD
Amaç	—	İşsizliği önlemek, çalışma koşullarını iyileştirmek, işçi haklarını korumak ve sosyal güvenliği geliştirmek.
Üye Sayısı	187	2025 yılı itibariyle
Genel Konferans	Yılda 1 toplanır	Her üye hükümet, işçi ve işveren delegelerini gönderir.
Yönetim Kurulu Üye Sayısı	56	28 hükümet + 14 işçi + 14 işveren
Yönetim Kurulu Üye Süresi	3 yıl	Seçim sonrası görev süresi
Uluslararası Çalışma Konferansı (ILC) Delegeleri	187 üye ülke + 2/3 temsilci	Her ülke hükümet + işçi + işveren temsilcisi gönderebilir
ILO Üye Ülkeler	187	2025 itibariyle
ILO Sözleşmeleri	190 adet	Temel, bağlayıcı uluslararası çalışma standartları
ILO Tavsiyeleri	206 adet	Tavsiye niteliğinde uluslararası standartlar
Temel Sözleşmeler (Core Conventions)	8	İnsan hakları ve çalışma standartları ile ilgili
Temel İlkeler	4	Zorla çalıştırmanın yasaklanması, çocuk işçiliğin önlenmesi, eşit işe eşit ücret, sendikal haklar ve sosyal güvenlik sistemlerinin geliştirilmesi.
ILO Genel Direktörü	1	4 yıllık görev süresi, yeniden seçilebilir
ILO Bölgesel Ofisler	5 ana bölge	Afrika, Amerika, Asya-Pasifik, Arap, Avrupa ve Orta Asya
Denetim Altında Sözleşme Onaylayan Ülkeler	150+	Ülke bazlı onaylanan sözleşme sayısı farklılık gösterir

💡 Bilgi1: ILO, hükümet, işveren ve işçi temsilcilerinin yer aldıkları üç taraflı tek Birleşmiş Milletler kuruluşudur.
💡 Bilgi2: Türkiye 1932 yılında üye olmuştur.

📜 ILO Temel Sözleşmeleri

Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) 8 temel sözleşmesi, insan hakları ve çalışma standartları açısından evrensel kabul görmüş bağlayıcı belgelerdir.

Sözleşme No	Sözleşme Adı	Açıklama
No: 29 (1930)	Zorla Çalıştırma Sözleşmesi	Sözleşme zorla ya da zorunlu çalıştırmanın her tür biçimine son verilmesini öngörmektedir. Ancak, askerlik hizmeti, mahkumların belirli bir denetime göre çalıştırılmaları, bu arada savaş, yangın ve deprem gibi olağanüstü durumlarda gerek duyulan çalıştırma biçimleri için istisna tanınmaktadır.
No: 87 (1948)	Örgütlenme Özgürlüğü ve Örgütlenme Hakkının Korunması Sözleşmesi	Bütün işçi ve işverenlerin, önceden izin almaksızın ve serbestçe kendi örgütlerini kurma ve bu örgütlere katılma haklarını güvence altına almakta ve bu örgütlerin resmi görevlilerin müdahalelerinden bağımsız serbestçe işlev görebilmelerini sağlayacak güvenceler getirmektedir.
No: 98 (1949)	Örgütlenme ve Toplu Sözleşme Hakkı Sözleşmesi	İşçilerin örgütlenme haklarını korumakta ve örgütlenme özgürlüğünü ihlal eden her türlü ayrımcı uygulamayı yasaklamaktadır. İşçi ve işveren örgütlerinin birbirlerine karşı müdahalede bulunmalarını engellemekte ve toplu sözleşme düzenini teşvik etmektedir.
No: 100 (1951)	Eşit Ücret Sözleşmesi	Erkek ve kadınların, eşit işlerde eşit ücret ve sosyal haklara sahip olmalarını öngörmektedir. Cinsiyete dayalı ücret ayrımcılığını ortadan kaldırmayı ve eşit değerde iş için eşit ücret ilkesini uygulamayı hedeflemektedir.
No: 105 (1957)	Zorla Çalıştırmanın Yasaklanması Sözleşmesi	Zorla ya da zorunlu çalıştırmanın herhangi bir biçiminin siyasal zorlama ve eğitme, siyasal ya da ideolojik görüşlerin açıklanması nedeniyle cezalandırma, işgücünü harekete geçirme, çalışma disiplinini sağlama, ayrımcılık ve greve katılanları cezalandırma aracı olarak kullanılmasını yasaklamaktadır.
No: 111 (1958)	Ayrımcılık (İstihdam ve Meslek) Sözleşmesi	İş verme, eğitim ve çalışma koşullarının düzenlenmesinde ırk, renk, cinsiyet, din, siyasal görüş, ulusal kimlik ve sosyal köken temelinde ayrımcılık yapılmasının ulusal politikalarla önlenmesi, fırsat ve uygulama alanında eşitliği geliştirme çağrısında bulunmaktadır.
No: 138 (1973)	Asgari Yaş Sözleşmesi	İşe kabulde asgari yaşın zorunlu temel eğitimin tamamlandığı yaştan daha düşük olamayacağını öngörerek çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılmasını amaçlamaktadır. Çocukların fiziksel, zihinsel ve ahlaki gelişimlerini tehlikeye atabilecek işlerde çalıştırılmalarını önlemeyi hedefler.
No: 182 (1999)	Çocuk İşçiliğinin En Kötü Biçimleri Sözleşmesi	Çocuk işçiliğinin en kötü biçimlerinin acilen ve etkili biçimde ortadan kaldırılmasını sağlayacak önlemlerin alınmasını öngörmektedir. Çocuk işçiliğinin en kötü biçimleri arasında kölelik ve benzeri koşullarda çalıştırılma, silahlı çatışmalarda kullanılmak üzere zorla askere alınma, fuhuş ve pornografi amaçlarıyla ve yasa dışı işlerde kullanılma ve bu arada çocukların sağlığına, güvenliğine ve ahlaki değerlerine zarar verecek işler yer almaktadır.

📌

8 Temel Sözleşme

ILO'nun evrensel standartları

🏛️

Üç Taraflı Yapı

Hükümet + İşçi + İşveren

⚖️

Bağlayıcılık

Onaylayan ülkeler için zorunlu

🌍

Uluslararası Denetim

Düzenli raporlama ve izleme

💡 Bilgi: Bu 8 temel sözleşme, ILO'nun "Çalışma Yaşamında Temel Haklar ve İlkeler Bildirgesi" (1998) kapsamında evrensel olarak kabul görmüştür. Tüm ILO üye ülkeleri, bu sözleşmeleri onaylamış olmasalar bile, bu ilkelere saygı duymayı ve geliştirmeyi taahhüt ederler.

⚖️ ILO Anayasası ve Temel İlkeler

📜

ILO Anayasası Hakkında

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Anayasası, 1919 yılında Versay Antlaşması'nın XIII. Bölümü olarak kabul edilmiş ve örgütün temel yapısını, amaçlarını ve işleyiş prensiplerini belirlemiştir.

📌 Önemli Not: ILO Anayasası, 1944'te Philadelphia Bildirgesi ile güncellenmiş ve 1946'da Montreal'de revize edilerek bugünkü halini almıştır.

🏛️

Temel İlkeler

🌍 Evrensel çalışma standartları
⚖️ Üç taraflı yapı (Hükümet, İşçi, İşveren)
📋 Bağlayıcı sözleşmeler
🔄 Denetim ve izleme mekanizmaları

🔍 ILO Denetim Mekanizmaları

1️⃣

Düzenli Denetim

Ülke raporlarının periyodik olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi

2️⃣

Özel Denetim

Şikayet ve temyiz başvurularının detaylı incelenmesi

3️⃣

Soruşturma Komisyonları

Ciddi ve sistematik ihlal durumlarında derinlemesine inceleme

👥 Şikayet Başvurusu Yapabilecekler

👥

İşçi ve İşveren Örgütleri

🏢 Sendikalar — Ulusal ve uluslararası düzeyde
🏛️ İşveren konfederasyonları — TÜRKONFED, TİSK gibi
⚙️ Meslek örgütleri — Belirli sektörlerde faaliyet gösterenler
🌍 Uluslararası sendika konfederasyonları — ITUC, ETUC gibi

🏛️

Hükümetler ve Uluslararası Kuruluşlar

🌐 ILO üyesi devletler — Diğer üye ülkeler hakkında
📋 Yönetim Kurulu üyeleri — Doğrudan başvuru hakkı
⚖️ BM insan hakları mekanizmaları — Özel rapörtörler
🏢 Bölgesel örgütler — Avrupa Birliği, ASEAN gibi

🔄 Şikayet Süreci ve Aşamaları

1️⃣

Başvuru

Şikayetin ILO'ya resmi olarak iletilmesi.

Başvuruda:

📌 İhlal edilen sözleşme maddeleri
📋 Somut kanıt ve belgeler
⚠️ Ulusal yollardan sonuç alınamadığına dair bilgi

2️⃣

Ön İnceleme

Başvurunun teknik ve hukuki uygunluk açısından değerlendirilmesi:

✅ Başvuru hakkının kontrolü
⏱️ Yetki ve zaman aşımı incelemesi
📋 Esas inceleme için uygunluk kararı

3️⃣

Esas İnceleme

Uzmanlar Komitesi tarafından detaylı inceleme:

📨 Taraflardan ek bilgi talep edilmesi
🏛️ Ülke hükümetinin görüşünün alınması
⚖️ Hukuki analiz ve değerlendirme

4️⃣

Karar ve Tavsiyeler

Uzmanlar Komitesi'nin nihai raporu:

⚖️ İhlal tespiti veya red kararı
📋 Ülkeye özel tavsiyeler
👀 Takip ve izleme mekanizması

⚖️ Önemli Hususlar

🏛️

İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi

Şikayet öncesinde ulusal yargı ve idari yolların denenmiş olması gerekmektedir.

⏱️

Zaman Aşımı

İhlalin öğrenilmesinden itibaren makul süre içinde başvuru yapılmalıdır.

📋

Kanıt Yükü

Şikayetçi, iddialarını belge ve kanıtlarla desteklemekle yükümlüdür.

💡 Bilgi: ILO denetim sistemi, uluslararası çalışma standartlarının etkin bir şekilde uygulanmasını sağlayan en kapsamlı ve işlevsel mekanizmalardan biridir. Üç taraflı yapısı sayesinde hükümet, işçi ve işveren temsilcilerini bir araya getirir.

⚓ Önemli Uluslararası Sözleşmeler 🌍

🏛️

IMO (International Maritime Organization)

Uluslararası Denizcilik Örgütü

Kuruluş: 1948 (1958 yılında faaliyetlerine başlamıştır)
Merkezi: Londra, İngiltere
Bağlı olduğu kuruluş: Birleşmiş Milletler (BM)
Temel amacı: Uluslararası deniz taşımacılığının güvenli, emniyetli ve çevreye duyarlı şekilde yürütülmesini sağlamaktır.

⛴️ Denizcilik sektörü;

Gemi adamları, Liman çalışanları, Petrol platformları, Balıkçılık gemileri, Kargo gemileri, Yolcu gemileri gibi milyonlarca çalışanın iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendirmektedir.

🛡️

İSG Açısından Önemi

IMO sözleşmeleri;

İş kazalarını azaltmayı,
Yangınları önlemeyi,
Patlamaları önlemeyi,
Deniz kirliliğini azaltmayı,
Acil durumlara hazırlığı,
Kurtarma faaliyetlerini,
Gemi personelinin eğitimini

zorunlu hale getirmektedir.

🚢

A) SOLAS

Safety of Life at Sea

1914

Türkçesi: Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi

Tarihçe: İlk sözleşme 1914 yılında Titanic faciasından sonra hazırlanmıştır. En son büyük revizyon 1974 SOLAS'tır.

Kapsamı: Gemilerde; Yangın güvenliği, Tahliye, Can kurtarma ekipmanları, Acil durum planları, Elektrik güvenliği, Haberleşme, Seyir güvenliği, Yapısal güvenlik gibi konuları düzenler.

🛡️ İSG Zorunlulukları

Yangın algılama sistemleri
Otomatik sprinkler
Yangın pompaları
Can yelekleri, can salları
Acil çıkışlar, kaçış yolları
Tatbikatlar, acil durum eğitimleri

📌 Örnek: Bir yolcu gemisinde; Yangın kapıları, Yangın dedektörleri, Kaçış yön levhaları, Acil aydınlatma SOLAS gereğidir.

🌊

B) MARPOL

Marine Pollution Convention

Çevre

Açılımı: Gemilerden Kaynaklanan Deniz Kirliliğinin Önlenmesi Sözleşmesi

Amacı: Denizin; Petrol, Kimyasal, Pis su, Çöp, Hava emisyonları ile kirlenmesini önlemektir.

📋 Alt Ekleri

Ek	Konu
Annex I	Petrol
Annex II	Zararlı sıvı kimyasallar
Annex III	Paketlenmiş zararlı maddeler
Annex IV	Pis sular
Annex V	Çöpler
Annex VI	Hava kirliliği

🛡️ İSG Açısından Önemi

Kimyasal maruziyetleri azaltır.
Yangın riskini azaltır.
Patlama riskini azaltır.
Kapalı alan gaz risklerini azaltır.
Çalışanların çevresel maruziyetini azaltır.

🎓

C) STCW

Standards of Training, Certification and Watchkeeping

Eğitim

Türkçesi: Denizcilerin Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları

Düzenlediği Konular:

Gemi personelinin eğitimi
İlk yardım
Yangınla mücadele
Hayatta kalma teknikleri
Güvenlik kültürü
Tehlikeli yükler
Acil durum yönetimi

🛡️ İSG Açısından Önemi

Gemide çalışan herkes;

Yangın söndürme,
Kurtarma,
İlk yardım,
Can kurtarma ekipmanlarının kullanımı

konusunda eğitim almak zorundadır.

💡 Özet: IMO çatısı altındaki SOLAS (can emniyeti), MARPOL (çevre koruma) ve STCW (eğitim/standart) sözleşmeleri, denizcilik sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşlarını oluşturur. Her biri yangın, kaza, kirlilik ve acil durum yönetimine yönelik zorunlu kurallar getirir.

✈️

ICAO (International Civil Aviation Organization)

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü

Kuruluş: 1944
Merkez: Montreal, Kanada
Görevi: Uluslararası hava taşımacılığının güvenli, düzenli ve emniyetli şekilde yürütülmesini sağlamaktır.

🛡️ İSG Açısından Önemi

Havacılıkta çalışan;

Pilotlar, Kabin memurları, Yer hizmetleri
Teknik bakım personeli, Hava trafik kontrolörleri, Yakıt ikmal personeli

için güvenlik standartları oluşturur.

📋

Safety Management System (SMS)

Tüm havacılık işletmeleri;

Risk değerlendirmesi
Olay bildirimi
Güvenlik kültürü
Sürekli iyileştirme

uygulamak zorundadır. Bu sistem ISO 45001 mantığına oldukça benzerdir.

🔄 ISO 45001 ile benzerlik: Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al (PUKÖ) döngüsü.

📌

Diğer Düzenlemeler

🛫 Pist güvenliği 🔧 Uçak bakım güvenliği ⛽ Yakıt ikmal güvenliği ⚠️ Yabancı cisim hasarı (FOD) kontrolü 🚨 Acil durum planları 🐦 Kuş çarpması önlemleri 📦 Tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınması (ICAO Technical Instructions)

💡 Özet: ICAO, sivil havacılıkta küresel güvenlik standartlarını belirleyen BM kuruluşudur. SMS sistemi ile risk yönetimi ve sürekli iyileştirmeyi zorunlu kılar. Tehlikeli madde taşımacılığı, kuş çarpması, pist güvenliği gibi konularda da ayrıntılı düzenlemeler getirir.

☢️

IAEA (International Atomic Energy Agency)

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı

Kuruluş: 1957
Merkez: Viyana, Avusturya
Görevi: Nükleer enerjinin barışçıl kullanımı, güvenliği ve radyasyondan korunma konularını düzenler.

🛡️ İSG Açısından Önemi

Radyasyonla çalışan;

Hastaneler, Nükleer santraller
Üniversiteler, Endüstriyel radyografi
Araştırma laboratuvarları

için standartlar oluşturur.

⚡

Temel İlkeler

1. Gerekçelendirme (Justification)

Hiçbir radyasyon uygulaması faydasından fazla zarar oluşturmamalıdır.

2. Optimizasyon (ALARA)

As Low As Reasonably Achievable
Maruziyet mümkün olan en düşük seviyeye indirilmelidir.

3. Doz Sınırları

Çalışanlar için yıllık doz limitleri belirlenmiştir.

🛡️

İSG Önlemleri

🛡️ Kurşun bariyer 📊 Dozimetre 🦺 Kurşun önlük ⚠️ Uyarı levhaları 🚧 Kontrollü alanlar 📋 Kişisel doz takibi 🎓 Radyasyon eğitimleri 📌 Acil durum planları

💡 Özet: IAEA, nükleer ve radyasyon güvenliğinde uluslararası standartları belirleyen kuruluştur. ALARA prensibi ve doz limitleri ile çalışan sağlığını korur. Radyasyonlu alanlarda çalışan personelin sürekli izlenmesi ve düzenli eğitim alması esastır.

♻️

Basel Sözleşmesi

1989

Tam Adı: Tehlikeli Atıkların Sınırlar Ötesi Taşınımının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Basel Sözleşmesi

Kabul yılı: 1989
Amacı: Tehlikeli atıkların;
- Güvenli taşınması
- Güvenli bertarafı
- Gelişmekte olan ülkelere kontrolsüz gönderiminin önlenmesi

🗑️

Kapsadığı Atıklar

🧪 Asbest ⚡ PCB 🔩 Ağır metaller 🧪 Kimyasal atıklar 🏥 Hastane atıkları 🏭 Endüstriyel atıklar 📱 E-atık (elektronik atıklar)

🛡️

İSG Açısından Önemi

Uygun olmayan atık yönetimi;

☠️ Zehirlenmelere 🔥 Kimyasal yanıklara 💥 Patlamalara 🔥 Yangınlara 🩺 Meslek hastalıklarına

neden olabilir. Basel Sözleşmesi bu riskleri azaltmayı hedefler.

📌 Özet: Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketlerini kontrol altına alarak, özellikle gelişmekte olan ülkelerin atık istilasına uğramasını önlemeyi amaçlar. İSG açısından, atık yönetimindeki riskleri azaltarak çalışan sağlığını korur.

⚠️

Rotterdam Sözleşmesi

1998

Kabul yılı: 1998
Amacı: Tehlikeli kimyasalların ve pestisitlerin uluslararası ticaretini Ön Bildirimli Kabul (PIC) sistemiyle düzenlemektir.

📋

PIC Sistemi

Ön Bildirimli Kabul (Prior Informed Consent) sistemi: Bir ülkeye belirli tehlikeli bir kimyasal gönderilmeden önce, ithalatçı ülkenin açık onayı alınmalıdır.

🛡️

İSG Açısından Önemi

Çalışanların;

Yasaklı pestisitlere,
Kanserojen kimyasallara,
Çok toksik maddelere

kontrolsüz şekilde maruz kalmasını önlemeye katkı sağlar.

🔗 Bağlantı: Basel Sözleşmesi ile birlikte, kimyasalların güvenli yönetimini sağlar.

📌 Özet: Rotterdam Sözleşmesi, tehlikeli kimyasalların ve pestisitlerin uluslararası ticaretinde ithalatçı ülkenin rızasını zorunlu kılar. Bu sayede çalışanların zararlı maddelere kontrolsüz maruz kalması önlenir ve iş sağlığı & güvenliği açısından koruyucu bir mekanizma oluşturur.

☣️

Stockholm Sözleşmesi

2001

Kabul yılı: 2001
Amacı: Kalıcı Organik Kirleticilerin (POP'lar) üretimini, kullanımını ve çevreye salınımını azaltmak veya ortadan kaldırmaktır.

🧪

POP'ların Özellikleri

Çevrede uzun süre kalırlar.
Doğada kolay parçalanmazlar.
Besin zincirinde birikirler.
İnsan ve hayvan dokularında yağda depolanırlar.
Uzak mesafelere taşınabilirler.

⚠️

Örnek POP'lar

DDT, PCB, Dioksinler, Furanlar, Aldrin, Dieldrin, Endrin, Mirex

🩺

İSG Açısından Önemi

Bu maddeler;

Kanser,
Üreme bozuklukları,
Hormon sistemi bozuklukları,
Bağışıklık sistemi sorunları,
Karaciğer hasarı,
Gelişim bozuklukları

gibi ciddi sağlık etkilerine neden olabilir.

🔗 Bağlantı: Rotterdam ve Basel Sözleşmeleri ile birlikte kimyasalların güvenli yönetimini sağlar.

📌 Özet: Stockholm Sözleşmesi, kalıcı organik kirleticilerin (POP'lar) küresel ölçekte kontrol altına alınmasını hedefler. Bu maddelerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için uluslararası işbirliğini teşvik eder. İSG açısından, çalışanların bu maddelere maruziyetini en aza indirmek kritik öneme sahiptir.

💧

Minamata Sözleşmesi

2013

Kabul yılı: 2013
Adını aldığı olay: Japonya'daki Minamata Körfezi'nde yaşanan ağır cıva zehirlenmesi.
Amacı: Cıvanın üretimini, ticaretini, kullanımını, depolanmasını ve atık yönetimini kontrol altına almaktır.

⚙️

Kontrol Edilen Alanlar

Üretim
Ticaret
Kullanım
Depolama
Atık yönetimi

🧠

İSG Açısından Önemi

Cıvaya maruz kalan çalışanlar;

Sinir sistemi hasarı
Hafıza kaybı
Titreme
Görme bozukluğu
İşitme kaybı
Böbrek hasarı

riski taşır.

🏭 Riskli sektörler: altın madenciliği, floresan lamba üretimi, bazı kimya prosesleri, eski tip ölçüm cihazlarının sökümü.

📌 Özet: Minamata Sözleşmesi, cıvanın insan sağlığı ve çevre üzerindeki yıkıcı etkilerini önlemek için küresel bir çerçeve sunar. İSG açısından, cıvaya maruziyetin yol açtığı ciddi sağlık sorunlarına karşı çalışanların korunması ve riskli sektörlerde önlemler alınması zorunludur.

🌍

Paris İklim Anlaşması

2015

Kabul yılı: 2015
Temel amacı: Küresel sıcaklık artışını sınırlandırmak ve iklim değişikliğinin etkilerini azaltmaktır.

🌡️

Başlıca Etkiler

Sıcak stresi: Açık alanda çalışanlarda sıcak çarpması, sıvı kaybı ve verim düşüklüğü.
Aşırı hava olayları: Sel, fırtına, orman yangını ve sıcak hava dalgalarına karşı acil durum planları.
Yeni biyolojik riskler: İklim değişikliğiyle bazı vektör kaynaklı hastalıkların yayılım alanlarının değişmesi.
Hava kalitesi: Orman yangınları ve ozon gibi kirleticiler nedeniyle solunum yolu risklerinin artması.
Yeni çalışma biçimleri: Yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve batarya teknolojileri gibi alanlarda ortaya çıkan yeni kimyasal ve fiziksel tehlikeler.

🛡️

İSG ile İlişkisi

Paris İklim Anlaşması doğrudan bir İSG sözleşmesi değildir; ancak iklim değişikliğinin çalışan sağlığı ve güvenliği üzerindeki etkileri nedeniyle işyerlerinde yeni risklerin yönetilmesini teşvik eder.

✅

İşverenlerin Alabileceği Önlemler

Sıcak hava eylem planları hazırlamak.
Çalışma saatlerini sıcaklığa göre düzenlemek.
Gölgelik ve dinlenme alanları oluşturmak.
Yeterli içme suyu sağlamak.
Aşırı hava olayları için acil durum planlarını güncellemek.
İklim kaynaklı riskleri risk değerlendirmesine dâhil etmek.

📌 Özet: Paris İklim Anlaşması doğrudan iş sağlığı ve güvenliğini düzenlemese de, iklim değişikliğinin çalışanlar üzerindeki olumsuz etkileri (sıcak stresi, hava kalitesi, aşırı hava olayları vb.) nedeniyle işyerlerinde yeni riskleri gündeme getirir. İşverenlerin bu risklere karşı proaktif önlemler alması, çalışanların sağlığını korumak için kritik hale gelmiştir.

📦

GHS (Küresel Uyumlaştırılmış Sistem)

BM 2002

Kabul: 2002 (BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi)
Türü: Teknik rehber / uluslararası standart (bağlayıcı değil, ancak ulusal mevzuatlara entegre edilir).
Amacı: Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve güvenlik bilgi formu için dünya çapında tutarlı bir dil oluşturmak.

⚠️

İSG ile İlişkisi

Piktogramlar (tehlike sembolleri) – işyerinde hızlı tanımlama
Risk ifadeleri (H-frazları) ve güvenlik ifadeleri (P-frazları)
SDS (Güvenlik Bilgi Formu) – 16 bölümlük standart format
Eğitim: Çalışanlar sembolleri ve ifadeleri okumayı öğrenir

📌 Türkiye'de: KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Yönetmeliği ile uygulanır.

📌 Özet: GHS, tehlikeli kimyasalların dünya genelinde aynı sembol ve ifadelerle tanımlanmasını sağlar. Bu sayede işçiler, taşıyıcılar ve acil müdahale ekipleri tehlikeyi anında anlayabilir. İSG eğitimlerinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

🏭

Helsinki Sözleşmesi

1992

Kabul yılı: 1992 (UNECE bünyesinde)
Tam adı: Sanayi Kazalarının Sınıraşan Etkileri Sözleşmesi
Amacı: Endüstriyel kazaların (patlama, yangın, zehirli gaz salınımı) sınır ötesi etkilerine karşı hazırlıklı olmak ve işbirliği yapmak.

📢

İSG için Çıkarımlar

Tehlikeli tesislerde acil durum planları zorunlu
Halkı ve çalışanları bilgilendirme (uyarı sistemleri)
Risk değerlendirmesi ve denetim
Kaza sonrası müdahale ekipleri ve tatbikatlar

🌍 Kapsam: Seveso III Direktifi ile paraleldir. Türkiye 2014’te onaylamıştır.

📌 Özet: Helsinki Sözleşmesi, büyük endüstriyel kazaların yalnızca işyerini değil, çevre ve komşu ülkeleri de etkileyebileceğini kabul eder. Bu nedenle işletmelerin acil durum yönetimi, erken uyarı ve uluslararası koordinasyon kabiliyetini şart koşar.

☀️

Montreal Protokolü

1987

Kabul yılı: 1987
Amacı: Ozon tabakasını incelten maddelerin (CFC, HCFC, halon, metil bromür) üretim ve tüketimini aşamalı olarak kaldırmak.

🧯

İSG ile İlgili Maddeler

CFC/HCFC: Soğutma sistemleri, klimalar, yangın söndürücüler
Halon: Yangın söndürme sistemleri (yerine alternatifler)
Metil bromür: Fumigasyon (tarım, gümrük)

🛡️

Çalışan Sağlığına Etkileri

Ozon incelmesi → UV-B radyasyonu artar → cilt kanseri, katarakt riski
Söndürücü gazlar: Kapalı alanda boğulma, toksik etki
Dönüşüm süreçleri: Yeni soğutkanlarla çalışırken eğitim ve KKD zorunluluğu

🔗 Güncel: Kigali Değişikliği (2016) ile hidroflorokarbonlar (HFC) da kapsama alındı.

📌 Özet: Montreal Protokolü, ozon tabakasını korumak için belirli kimyasalları yasaklarken, işyerlerinde bu maddelerle çalışan personelin UV maruziyetine karşı korunmasını ve alternatif maddelerle güvenli çalışmayı da gündeme getirmiştir.

🧪

ILO C170 – Kimyasallar Sözleşmesi

1990

Kabul yılı: 1990
Amacı: İşyerinde tehlikeli kimyasalların güvenli kullanımını sağlamak.

🏷️

Temel Gereklilikler

Etiketleme ve işaretleme (GHS uyumlu)
Güvenlik Bilgi Formu (MSDS/SDS) bulundurma
Kimyasalların depolanması ve taşınması kuralları
Maruziyet sınır değerleri (OEL)

⚠️

İSG Açısından Önemi

Kimyasal kazaların (yanma, patlama, zehirlenme) önlenmesi
Meslek hastalıklarının azaltılması
KKD seçimi ve kullanım kılavuzları
Acil müdahale prosedürleri

🔗 Bağlantı: GHS (BM) ve REACH (AB) ile uyumludur.

📌 Özet: ILO C170, tehlikeli kimyasalların işyerinde yol açtığı riskleri yönetmek için etiketleme, bilgi formu, depolama ve eğitim zorunlulukları getirir. Bu sözleşme, kimyasal güvenlik kültürünün temel taşıdır.

🛡️

ILO C155 – İSG Sözleşmesi

1981

Kabul yılı: 1981
Türü: Çerçeve sözleşme – İSG’nin temel dayanağı.
Amacı: Ulusal düzeyde tutarlı bir İSG politikası oluşturmak ve işyerlerinde koruyucu önlemleri zorunlu kılmak.

📋

İşveren Yükümlülükleri

Risk değerlendirmesi yapmak
Çalışanları bilgilendirmek ve eğitmek
Acil durum planları hazırlamak
Sağlık gözetimi sağlamak

👷

Çalışan Hakları

Tehlikeli işi reddetme hakkı
İSG temsilcisi seçme / katılım
Bilgi ve eğitim alma
Kişisel koruyucu donanım temini

🔗 Türkiye: 2003’te onaylanmıştır. 6331 sayılı İSG Kanunu’nun temelini oluşturur.

📌 Özet: ILO C155, tüm sektörlerde iş sağlığı ve güvenliğinin sistematik yönetimini zorunlu kılan en kapsamlı uluslararası sözleşmedir. Risk değerlendirmesi, eğitim, acil durum ve çalışan katılımı bu sözleşmeyle standart hale gelmiştir.

⛏️

ILO C176 – Madenlerde Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi

1995

Kabul yılı: 1995
Kapsamı: Yeraltı ve yerüstü maden ocakları ile taş ocakları.
Amacı: Maden işletmelerinde çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak, kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek.

🪦

Madenlerde Başlıca Riskler

Fiziksel: Göçük, kaya düşmesi, gürültü, titreşim, sıcaklık
Kimyasal: Toz (silika, kömür tozu), grizu (metan), egzoz gazları
Biyolojik: Toz kaynaklı akciğer hastalıkları (pnömokonyoz, silikoz)
Ergonomik: Ağır yük kaldırma, tekrarlayan hareketler

⚖️

İşverenin Yükümlülükleri

Sözleşme, maden işletmecisine aşağıdaki zorunlulukları getirir:

Risk değerlendirmesi (toz, gaz, gürültü, göçük)
Maden kurtarma ekipleri oluşturmak ve tatbikat yapmak
Havalandırma, aydınlatma ve iletişim sistemleri sağlamak
Kişisel koruyucu donanım (KKD) temin etmek
Çalışanların sağlık gözetimi (periyodik muayene, solunum fonksiyon testleri)
Tehlikeli durumlarda acil durdurma ve tahliye planları

👷 Çalışan Hakları: İşi durdurma, eğitim alma, danışma ve bilgi edinme hakkı.

📌 Özet: ILO C176, maden işletmelerini “yüksek riskli iş yeri” olarak tanımlar ve işverenlere sistematik risk yönetimi, acil durum hazırlığı ve düzenli sağlık taraması zorunluluğu getirir. Türkiye’de 2014 yılında onaylanmış olup, 6331 sayılı İSG Kanunu ile birlikte madenlerde özel denetim ve izin rejiminin temelini oluşturur.

☢️

ILO C115 – Radyasyondan Korunma Sözleşmesi

1960

Kabul yılı: 1960
Kapsamı: İyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarıyla çalışan tüm işçiler (nükleer tesisler, sağlık kurumları, sanayi, madenler, araştırma laboratuvarları).
Amacı: Çalışanları iyonlaştırıcı radyasyonun zararlı etkilerinden korumak için ulusal düzeyde yasal düzenlemeler yapılmasını zorunlu kılmak.

📡

Temel Koruma İlkeleri

Doz sınırlaması: Yıllık ve aylık maksimum maruziyet sınırları belirlenir.
Zaman, mesafe ve zırhlama: Maruz kalma süresini kısaltmak, kaynağa uzak durmak ve uygun kalkan (kurşun, beton) kullanmak.
İzleme (Dozimetri): Tüm çalışanların kişisel doz ölçümleri yapılır (film dozimetre, TLD, elektronik dozimetre).
Kontrollü alanlar: Radyasyon bölgeleri işaretlenir, yetkisiz giriş yasaktır.

🩺

İSG Açısından Önemi

Radyasyona kontrolsüz maruziyet ciddi sağlık sorunlarına yol açar:

Kısa vadede: Radyasyon hastalığı (bulantı, saç dökülmesi, kan değerlerinde düşüş)
Uzun vadede: Kanser (lösemi, tiroid, akciğer), genetik hasar, katarakt

⚖️

İşveren Yükümlülükleri

Radyasyon ölçüm cihazları bulundurmak ve kalibrasyonunu yapmak.
Çalışanlara kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlamak (kurşun önlük, gözlük, eldiven).
Periyodik sağlık muayeneleri (kan sayımı, göz muayenesi) zorunlu kılmak.
Radyasyon güvenliği eğitimi vermek ve acil durum tatbikatları yapmak.
Hamile çalışanlar için ek koruma önlemleri almak (fetus hassasiyeti).

🔗 Bağlantı: IAEA (Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı) güvenlik standartları ve Türkiye’de Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği ile uyumludur.

📌 Özet: ILO C115, iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan tüm işçilerin sağlığını korumak için doz izleme, sağlık gözetimi, eğitim ve zırhlama gibi temel önlemleri uluslararası hukuk zorunluluğu haline getirmiştir. Türkiye’de 1967 yılında onaylanmış olup, günümüzde Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) ve Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimleriyle uygulanmaktadır.

🏛️

Filadelfiya Bildirgesi

1944

Kabul yılı: 1944 (ILO’nun 26. Genel Konferansı, ABD/Philadelphia)
Türü: ILO Anayasası’na ekli temel bildiri.
Amacı: Sosyal adalet, insan onuru ve ekonomik refah temelinde çalışma yaşamının evrensel ilkelerini belirlemek.

⚜️

Dört Temel İlke

1. Emek bir meta (ticari mal) değildir.
2. Örgütlenme ve ifade özgürlüğü esastır.
3. Yoksulluk her yerde refah için tehlike oluşturur.
4. Yoksulluğa karşı savaş azimle sürdürülmelidir.

🎯

ILO’nun Temel Hedefleri

Bildirge, ILO’nun başlıca amaçlarını şöyle sıralar:

Tam istihdam sağlamak.
Yaşam standartlarını yükseltmek.
Sosyal güvenlik tedbirlerini genişletmek.
Yeterli beslenme, barınma ve dinlenme olanağı.
Eğitim ve mesleki rehberlikte fırsat eşitliği.

🛡️

İSG ile İlişkisi

Doğrudan teknik bir İSG maddesi içermese de, “insan onuruna yakışır iş” (Decent Work) kavramının ilk resmi ifadesidir.

Bu bildirge, tüm İSG sözleşmelerinin (C155, C161, C176, C115 vb.) arkasındaki felsefi ve ahlaki motivasyonu sağlar. Çalışan sağlığı ve güvenliğini, salt bir maliyet unsuru olmaktan çıkarıp sosyal adaletin ayrılmaz bir parçası olarak tanımlar.

🔗 Türkiye’de: 1946 yılında onaylanmıştır. 6331 sayılı İSG Kanunu’nun temelindeki “koruma” ve “önleme” anlayışı bu bildirgeye dayanır.

📌 Özet: Filadelfiya Bildirgesi, ILO’nun kuruluş felsefesini yeniden tanımlayan ve modern çalışma hayatının sosyal mimarisini çizen kurucu metindir. “Emek bir meta değildir” ilkesi, iş güvenliğinin, ücret dışında bir insan hakkı olduğunun en güçlü güvencesidir. Bu nedenle, bugün uygulanan tüm İSG politikalarının anayasal dayanağı olarak kabul edilir.

⚖️

Avrupa Sosyal Şartı

1961 / 1996

Kabul yılı: 1961 (Gözden geçirilmiş versiyon: 1996)
Türü: Avrupa Konseyi’ne üye ülkeleri bağlayan sosyal haklar antlaşması.
Amacı: Çalışma hakkı, adil ücret, sosyal güvenlik, barınma, sağlık, eğitim ve iş sağlığı & güvenliği gibi alanlarda asgari ortak standartları belirlemek.

🛡️

Madde 3 – Güvenli ve Sağlıklı Çalışma Koşulları Hakkı

Taraf devletler, bu hakkı etkili bir şekilde uygulamak amacıyla aşağıdaki yükümlülükleri taahhüt eder:

📋 1. Ulusal politika

İş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamı hakkında tutarlı bir ulusal politika oluşturulması, uygulanması ve belli aralıklarla gözden geçirilmesi.
Temel hedef: iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek, tehlikeleri en aza indirmek.

📜 2. Yönetmelik hazırlama

Güvenlik ve sağlık alanlarında yönetmelikler hazırlamayı taahhüt eder.

🔍 3. Denetim

Denetim yoluyla yönetmeliklerin uygulanmasını sağlamayı öngörür.

🩺 4. İş sağlığı hizmetleri

Tüm çalışanlar için, koruma ve danışmanlık işlevlerine sahip iş sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesini desteklemeyi taahhüt eder.

🏗️

İSG ile Doğrudan Bağlantılı Maddeler

Şart'ın İSG'yi ilgilendiren diğer temel hükümleri:

Madde 2: Adil çalışma koşulları (dinlenme, yıllık ücretli izin, fazla mesai sınırı).
Madde 4: Adil ücret hakkı (çalışanların ve ailelerinin yeterli geçim seviyesi).
Madde 8: Çalışan kadınların korunması (doğum izni, emzirme molaları).
Madde 14: Sosyal refah hizmetlerinden yararlanma hakkı.
Madde 15: Engelli bireylerin mesleki rehabilitasyonu ve istihdamı.

📌

Türkiye’deki Karşılığı

1961 Şartı: 1989 yılında onaylanmıştır.
Gözden Geçirilmiş Şart (1996): 2007 yılında onaylanmıştır.
Bu şart, Anayasa’nın 90. maddesi gereğince ulusal mevzuatın (6331 sayılı İSG Kanunu, İş Kanunu vb.) üzerinde bir bağlayıcı uluslararası sözleşme statüsüne sahiptir.

🔗 Denetim Mekanizması: Avrupa Sosyal Haklar Komitesi ve Avrupa Sendikalar Konfederasyonu (ETUC) tarafından izlenir.

📌 Özet: Avrupa Sosyal Şartı, yalnızca bir haklar bildirgesi olmanın ötesinde, bağlayıcı denetim mekanizmaları bulunan yaşayan bir antlaşmadır. Madde 3, işyerlerinde güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve bu sürece sosyal tarafların (işçi/işveren) aktif katılımını zorunlu kılarak, İSG'yi vatandaşlık hakkı seviyesine yükseltmiştir.

🚜

ILO C184 – Tarımda Güvenlik ve Sağlık Sözleşmesi

2001

Kabul yılı: 2001
Kapsamı: Tarım ve ormancılık faaliyetleri (bitkisel üretim, hayvancılık, balıkçılık, bahçecilik, seracılık, orman işçiliği).
Amacı: Tarım sektöründe çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek.

🌾

Tarımda Başlıca Risk Faktörleri

🧪 Kimyasal: Pestisitler, herbisitler, gübreler, solunumla zararlı tozlar (tahıl, saman, küf sporları).
⚙️ Fiziksel/Mekanik: Tarım makineleri (traktör, biçerdöver), ağır yük kaldırma, gürültü, titreşim, sıcak/soğuk hava koşulları.
🦠 Biyolojik: Zoonotik hastaklıklar (şarbon, brusella, kuduz), mantar enfeksiyonları, parazitler, böcek/sokak hayvanı ısırıkları.
🧍 Ergonomik: Uzun süre eğilerek çalışma, tekrarlayan hareketler, kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları.
🏡 Sosyal: Mevsimlik/işçi barınma koşullarının yetersizliği, sağlık hizmetlerine uzaklık.

🔗 Bağlantı: ILO C170 (Kimyasallar) ve ILO C155 (Çerçeve) ile birlikte tarımda “Dignity in Agriculture” (Onurlu Tarım) yaklaşımını benimser.

⚖️

İşveren Yükümlülükleri

Sözleşme, tarım işletmecilerine aşağıdaki zorunlulukları getirir:

📋 Risk değerlendirmesi: Tüm tarımsal faaliyetler için sistematik risk analizi yapmak.
🧑‍🌾 Eğitim ve bilgilendirme: Çalışanlara güvenli çalışma yöntemleri, makine kullanımı, kimyasal güvenliği ve acil müdahale eğitimleri vermek.
🛡️ Kişisel koruyucu donanım (KKD): Uygun KKD’yi (eldiven, maske, tulum, iş ayakkabısı, koruyucu gözlük) ücretsiz olarak temin etmek ve kullanımını sağlamak.
💊 Sağlık gözetimi: Çalışanların düzenli sağlık muayenelerinden (pestisit maruziyeti, solunum fonksiyon testleri vb.) geçmesini sağlamak.
🏠 Güvenli barınma ve dinlenme: Mevsimlik işçiler için temiz, güvenli, havalandırması ve içme suyu bulunan konaklama alanları sunmak.
🚜 Makine güvenliği: Traktör ve diğer tarım makinelerinde devrilmeyi önleyici sistemler (ROPS), koruyucu tertibatlar ve düzenli bakım sağlamak.

👶

Özel Koruma

Genç işçiler: 18 yaş altı çalışanların tehlikeli işlerde (pestisit uygulama, ağır makine kullanımı) çalıştırılması yasaktır.
Gebe ve emziren kadınlar: Riskli kimyasallara ve ağır fiziksel zorlanmaya karşı özel koruma.

📌 Özet: ILO C184, tarım sektörünü “yüksek riskli” olarak tanımlar ve işverenlere; risk yönetimi, eğitim, sağlık gözetimi ve güvenli barınma gibi bütüncül bir koruma zorunluluğu getirir. Türkiye’de 2010 yılında (5997 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır. 6331 sayılı İSG Kanunu ve tarıma özel “Tarımda İSG Yönetmeliği” ile birlikte, mevsimlik gezici işçiler başta olmak üzere milyonlarca tarım çalışanının sağlığını korumaya yönelik kritik bir dayanaktır.

🏛️

ILO C187 – İSG Geliştirme Çerçeve Sözleşmesi

2006

Kabul yılı: 2006
Türü: Geliştirme / Promosyonel çerçeve sözleşme.
Amacı: Ulusal düzeyde sürekli iyileştirme yaklaşımıyla İSG kültürünü yaygınlaştırmak ve İSG yönetim sistemlerini güçlendirmek.

🧩

Sözleşmenin Üç Temel Ayağı

📜 1. Ulusal Politika

İSG alanında tutarlı, kapsayıcı ve uygulanabilir bir ulusal politika oluşturulması.

⚙️ 2. Ulusal Sistem

Bu politikanın uygulanmasını sağlayacak kurumsal altyapı, mekanizmalar ve denetim sisteminin kurulması (otoriteler, danışma kurulları, eğitim kurumları).

📊 3. Ulusal Program

Belirli hedefler, zaman çizelgeleri ve performans göstergeleri içeren, ölçülebilir ve izlenebilir bir eylem planı hazırlanması.

🔗

C155 ile İlişkisi ve Geliştirdiği Yaklaşım

C155, İSG’nin “ne” olduğunu ve temel yükümlülükleri tanımlarken; C187, bu sistemin “nasıl” sürekli geliştirileceğini ve ulusal düzeyde bir İSG kültürü oluşturulmasını düzenler.

📈 Sürekli iyileştirme: İSG performansını artırmak için döngüsel geri bildirim mekanizmaları.
🤝 Sosyal diyalog: İşçi ve işveren kuruluşlarının politika oluşturmada aktif katılımı.
📋 Veri ve araştırma: Meslek hastalıkları ve iş kazaları verilerinin toplanarak politika geliştirmeye rehberlik etmesi.
🌍 Uluslararası işbirliği: Teknik yardım, bilgi paylaşımı ve kapasite geliştirme.

🇹🇷

Türkiye’deki Durumu

Onaylanma: 2014 yılında (6518 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır.
Mevzuat bağlantısı: 6331 sayılı İSG Kanunu’nun “İSG’nin geliştirilmesi” yönündeki yaklaşımı doğrudan bu sözleşmeden esinlenmiştir.
Uygulama alanları: Ulusal İSG Konseyi, İSG Profesyonelleri Yetkilendirme Sistemi, İşyerlerinde risk değerlendirmesi ve sürekli eğitim zorunlulukları bu çerçeve içinde değerlendirilir.

💡 Felsefe: “İSG bir maliyet değil, verimlilik ve insan onuru yatırımıdır.”

📌 Özet: ILO C187, İSG’yi statik bir “asgari standartlar” listesi olmaktan çıkararak; dinamik, katılımcı ve sürekli öğrenen bir yönetim kültürü olarak konumlandırır. Ulusal politika, sistem ve program üçgeninde her düzeyde (devlet, işveren, çalışan) sorumluluklar tanımlar. Türkiye için, 6331 sayılı Kanun’un arkasındaki “koruyucu ve geliştirici” anlayışın uluslararası dayanağını oluşturur.

🏛️

Avrupa Konseyi

Kuruluş 1949

Kuruluş: 1949 (Londra Antlaşması)
Merkez: Strazburg, Fransa
Üye sayısı: 46 ülke (Türkiye kurucu üyeler arasındadır).
Temel amacı: İnsan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü korumak; sosyal hakların geliştirilmesi.

⚖️

İSG ile İlgi

Avrupa Sosyal Şartı (1961/1996): Madde 3, “Güvenli ve Sağlıklı Çalışma Koşulları Hakkı”nı güvence altına alır.
İSG standartlarının geliştirilmesi: Avrupa Konseyi, üye ülkelerin İSG mevzuatlarını sosyal haklar perspektifinden uyumlaştırmayı teşvik eder.
Denetim: Avrupa Sosyal Haklar Komitesi, raporlar ve şikâyetler yoluyla şartın uygulanmasını izler.

🇹🇷

Türkiye’nin Durumu

Kurucu üye: 1949’dan beri üyedir.
Sosyal Şart onayı: 1989’da 1961 Şartı, 2007’de Gözden Geçirilmiş Şart onaylanmıştır.
İSG politikalarına etkisi: Şart, 6331 sayılı İSG Kanunu ve İş Kanunu’nun sosyal haklar boyutunu şekillendirmiştir.

🔗 Not: Avrupa Konseyi, Avrupa Birliği’nden bağımsız bir kuruluştur.

📌 Özet: Avrupa Konseyi, sosyal hakların temel güvencesi olan Avrupa Sosyal Şartı ile İSG’nin “insan hakkı” boyutunu uluslararası hukuka yerleştirmiştir. Çalışanların güvenli ve sağlıklı çalışma hakkını, diğer insan haklarıyla eşit düzeyde korur.

🏢

AB Bakanlar Konseyi

Kuruluş 1958

Kuruluş: 1958 (Roma Antlaşması ile birlikte)
Merkez: Brüksel, Belçika
Yapısı: Her üye devletten bir bakanın katıldığı hükümetler arası yasama organı.
Temel görevi: AB yasalarını (direktif, tüzük, karar) kabul etmek, koordine etmek ve politika belirlemek.

📜

İSG ile İlgi: Direktifleri Onaylar

Çerçeve Direktif 89/391/EEC: İSG’nin temel direktifi, tüm sektörleri kapsar.
Fiziksel etkenler direktifleri: Gürültü (2003/10/EC), Titreşim (2002/44/EC), Optik radyasyon (2006/25/EC).
Kimyasal direktifler: Kanserojenler (2004/37/EC), Kimyasal maddeler (98/24/EC).
İş ekipmanları direktifleri: İş ekipmanı kullanımı (2009/104/EC), Kişisel koruyucu donanım (89/686/EEC).

Bu direktifler, AB üyesi ülkeler tarafından ulusal hukuka aktarılır (Türkiye uyum sürecinde birçoğunu iç mevzuatına almıştır).

🤝

Karar Alma Sürecindeki Rolü

Bakanlar Konseyi, Avrupa Komisyonu’nun önerdiği İSG direktiflerini:

Oylama ile (nitelikli çoğunluk veya oybirliği) kabul eder.
Avrupa Parlamentosu ile birlikte ortak yasama yetkisine sahiptir.
Üye devletler arasında asgari standartları belirleyerek, İSG’nin Avrupa çapında uyumunu sağlar.

🇹🇷 Türkiye: AB’ye aday ülke olarak, bu direktiflerin çoğunu “uyumlaştırma” kapsamında mevzuatına entegre etmiştir.

📌 Özet: AB Bakanlar Konseyi, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki tüm AB direktiflerinin son karar mercidir. 89/391 Çerçeve Direktifi başta olmak üzere, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik tüm risk alanlarını kapsayan düzenlemeleri onaylayarak, Avrupa’da asgari İSG standartlarının yasal dayanağını oluşturur.

🗳️

Avrupa Parlamentosu

Kuruluş 1952

Kuruluş: 1952 (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Parlamentosu olarak)
Merkez: Brüksel ve Strazburg
Yapısı: Doğrudan seçilen 705 milletvekili (Türkiye üye değildir).
Temel görevi: AB yasalarını müzakere etmek, değiştirmek ve onaylamak; Komisyon’u denetlemek.

🏛️

İSG’deki Rolü

Yasama: İSG direktiflerine değişiklik önerir, Parlamento görüşmelerinde çalışan haklarını savunur.
Bütçe: EU-OSHA (Avrupa İSG Ajansı) ve diğer İSG programlarının bütçesini onaylar ve denetler.
Denetim: Komisyon’un İSG politikalarını uygulamasını izler, sorgular ve raporlar hazırlar.
Kamuoyu oluşturma: İSG farkındalığını artırmak için raporlar, duruşmalar ve kampanyalar düzenler.

📋

Öne Çıkan İSG Kararları

Meslek hastalıkları listesi: Avrupa Komisyonu’nun güncelleme çalışmalarına destek.
Kas-iskelet sistemi riskleri: Ergonomik risklere karşı yeni direktif çağrıları.
Psikososyal riskler: İşyerinde stres, mobbing ve tükenmişlik sendromuna yönelik farkındalık raporları.
Dijital çağda İSG: Uzaktan çalışma, platform çalışması ve yapay zekâ kullanımının İSG etkileri.

🔗 İlginç: AP, AB’nin ilk “İSG Stratejisi” (2000) ve sonraki dönem stratejilerinin şekillenmesinde etkili olmuştur.

📌 Özet: Avrupa Parlamentosu, İSG direktiflerine “çalışan dostu” yaklaşımı getiren, AB Komisyonu’nu denetleyen ve iş sağlığı güvenliğinin demokratik meşruiyetini sağlayan temel kurumdur. Milletvekilleri, seçmenlerinin çalışma hayatına dair taleplerini doğrudan mevzuata yansıtma imkânına sahiptir.

🗺️

Bölgeler Komitesi (AB)

Kuruluş 1994

Kuruluş: 1994 (Maastricht Antlaşması ile)
Merkez: Brüksel
Üyeler: AB üye ülkelerinin bölgesel ve yerel yönetim temsilcilerinden oluşur (329 üye).
Temel görevi: AB yasama sürecinde bölgesel ve yerel perspektifi temsil etmek.

🏘️

İSG ile İlgi

Yerel uygulama: AB İSG direktiflerinin bölgesel düzeyde uygulanmasına ilişkin görüş bildirir.
KOBİ’ler: Küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) İSG yükümlülüklerinin bölgesel ekonomik etkilerini değerlendirir.
Kırsal ve tarım: Tarımda İSG (ILO C184) ve mevsimlik işçilerin korunması konularında bölgesel farklılıklara dikkat çeker.
Sosyal hizmetler: Bölgesel iş sağlığı hizmetlerinin erişilebilirliği ve yatırımları.

📢

Danışma Mekanizması

Bölgeler Komitesi, İSG direktifleri veya stratejileri üzerinde:

Zorunlu görüş (bazı konularda) veya isteğe bağlı görüş bildirir.
Bölgeler arası iyi uygulama örneklerini paylaşır (örneğin, danışma kurulları, eğitim programları).
AB kurumlarına (Komisyon, Konsey, Parlamento) yerel etki analizleri sunar.

💡 Not: İSG politikalarının “tek tip” değil, bölgesel koşullara duyarlı olması gerektiğini savunur.

📌 Özet: Bölgeler Komitesi, İSG mevzuatının “Brüksel’de hazırlanan ama sahada uygulanan” yönünü temsil eder. KOBİ’ler, tarım ve kırsal kesim gibi özel sektörlerin ihtiyaçlarının Avrupa düzeyinde duyulmasını sağlayarak, İSG’nin bölgesel farklılıklara göre esnek ve etkili olmasına katkıda bulunur.

🏛️

Avrupa Komisyonu ve EU-OSHA - AB’de İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) Politikaları ve Kurumları

Kuruluş 1958

Kuruluş: 1958 (Roma Antlaşması ile)
Merkez: Brüksel
Yapısı: 27 komisyon üyesi (her üye ülkeden biri) – AB’nin yürütme organı.
Temel görevi: AB yasalarını önermek, uygulanmasını izlemek, bütçeyi yönetmek ve AB’nin dış temsilini sağlamak.

⚙️

İSG’deki Ana Rolleri

📝 Mevzuat önerisi: Yeni İSG direktiflerini hazırlar ve Bakanlar Konseyi ile Parlamento’ya sunar (ör. yeni kas-iskelet sistemi direktifi).
🔍 Denetim: Üye ülkelerin İSG direktiflerini ulusal mevzuata aktarıp aktarmadığını izler; ihlal durumunda yaptırım süreci başlatır.
📊 Araştırma ve istatistik: Eurostat ve EU-OSHA ile birlikte İSG verilerini toplar, analiz eder ve raporlar yayımlar.
💰 Fonlama: İSG iyileştirme projelerine (ör. KOBİ’lerde risk değerlendirme) Avrupa Sosyal Fonu’ndan kaynak sağlar.
🌍 Uluslararası işbirliği: ILO ve WHO ile ortak çalışmalar yürütür, küresel İSG politikalarını destekler.

📌

İSG Stratejileri

2000-2006, 2007-2012, 2014-2020, 2021-2027: Her dönem için “AB İSG Stratejisi” hazırlar.
Öncelik alanları: Sağlıklı işyerleri, dijital dönüşüm, yeşil dönüşüm, yaşlanan işgücü, ruh sağlığı.
2021-2027 Stratejisi: “Sıfır iş kazası vizyonu” (Vision Zero) hedefi.

🏢

EU-OSHA (Bilbao Ajansı)

Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı, Komisyon’a bağlı olarak İSG konusunda uzmanlık sağlar, farkındalık kampanyaları düzenler ve iyi uygulama rehberleri üretir.

🇹🇷 Türkiye: AB’ye aday olarak, Komisyon’un hazırladığı İSG direktiflerini uyumlaştırmakta ve IPA (Katılım Öncesi Yardım) fonlarından İSG projeleri için yararlanmaktadır.

📌 Özet: Avrupa Komisyonu, AB’nin İSG politikalarının “beyin” kısmıdır. Direktif önerileri, stratejik planlar, denetim raporları ve fonlamalarla İSG’nin Avrupa’da sürekli iyileşmesinin lokomotifidir. EU-OSHA ve Eurostat gibi uzman ajanslarla birlikte, bilgi temelli ve hedef odaklı bir yaklaşım sunar.

🩺

ILO C161 – İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi

1985

Kabul yılı: 1985
Türü: Teknik / uygulama sözleşmesi (C155 ve C187 ile birlikte çalışır).
Amacı: İşyerlerinde koruyucu, önleyici ve rehabilite edici iş sağlığı hizmetlerinin kurulmasını, organizasyonunu ve işleyişini düzenlemek.
Kapsamı: Tüm sektörler, tüm işçiler; tarım, sanayi, hizmet, kamu sektörü.

⚙️

İş Sağlığı Hizmetlerinin Görevleri

🩺 Sağlık gözetimi: İşe giriş, periyodik ve işten çıkış muayeneleri; özel risk gruplarına yönelik tarama.
⚠️ Risk değerlendirmesi: İşyeri ortamının izlenmesi (kimyasal, fiziksel, biyolojik etkenler), maruziyet ölçümleri.
📚 Eğitim ve danışmanlık: Çalışanlara ve yöneticilere sağlık riskleri, hijyen, KKD kullanımı konularında rehberlik.
🔄 Rehabilitasyon: Meslek hastalığı veya kaza sonrası işe dönüş programları.
📋 İstatistik ve kayıt: Meslek hastalıkları ve iş kazaları verilerini toplama, analiz etme ve raporlama.
🚑 İlk yardım ve acil müdahale: İşyerinde ilk yardım ekipleri ve acil durum planlarının hazırlanması.

🏗️

Organizasyon ve Temel İlkeler

Sözleşme, iş sağlığı hizmetlerinin aşağıdaki esaslara göre düzenlenmesini öngörür:

🤝 Çalışan katılımı: İşçi temsilcilerinin sağlık hizmetlerinin planlanması ve yürütülmesine dâhil edilmesi.
🔒 Gizlilik: Sağlık verilerinin gizli tutulması; işverenle yalnızca çalışanın rızasıyla veya yasal zorunlulukla paylaşılması.
🧑‍⚕️ Yetkin personel: İş hekimleri, iş hemşireleri ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından yürütülmesi.
🏢 Hizmetin konumu: İşyeri içinde veya işyerine yakın, erişilebilir bir merkezde sunulması; bazı durumlarda birden fazla işyerini kapsayan ortak hizmet modellerine izin verilmesi.
📆 Düzenli gözden geçirme: Hizmetin etkinliğinin ve iyileştirme alanlarının periyodik olarak değerlendirilmesi.

🇹🇷

Türkiye’deki Durumu

Onaylanma: 2010 yılında (5997 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır.
Ulusal mevzuat: 6331 sayılı İSG Kanunu’nun 6., 7., 15. ve 16. maddeleri ile “İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri” düzenlenmiştir.
Uygulama: İSG Hizmetleri Yönetmeliği ve Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) bu sözleşmenin doğrudan yansımasıdır.
Hedef: Tüm işyerlerinde (tehlike sınıfına göre) iş hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli bulundurma zorunluluğu.

🔗 Bağlantı: C161, C155 (Çerçeve) ve C187 (Geliştirme) ile birlikte, İSG’nin kurumsal ve mesleki altyapısını oluşturur.

📌 Özet: ILO C161, iş sağlığı hizmetlerini sadece “hasta bakmak” olarak değil; koruyucu, bütüncül ve katılımcı bir yaklaşımla ele alır. Çalışanların sağlık verilerinin gizliliğini, işveren-çalışan işbirliğini ve uzman personel istihdamını zorunlu kılarak, işyerlerinde sağlıklı yaşam kültürünün temellerini atar. Türkiye’de 6331 sayılı Kanun ve OSGB sisteminin uluslararası dayanağıdır.