🚨
💥
🚨 ⚡

İş Kazaları

🛡️ 🔹
📜

6331 Sayılı Kanun

İşyerinde veya işin yürütümü nedeniyle meydana gelen, ölüme sebebiyet veren veya vücut bütünlüğünü ruhen ya da bedenen engelli hâle getiren olayı,

🌐

ILO (Uluslararası Çalışma Örgütü)

“Büyük fakat genellikle yerel imkânlarla baş edilebilen çapta, ivedilik gerektiren tüm durum ve hâller”

🏥

WHO (Dünya Sağlık Örgütü)

“Önceden planlanmamış, çoğu kişisel yaralanmalara, makinelerin ve araç gereçlerin zarara uğramasına, üretimin bir süre durmasına yol açan bir olay”

⚠️

5510 Sayılı Kanun Madde 13

Kanunun 13. Maddesinde belirtilen hal ve durumlardan birinde meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay iş kazasıdır.

📋 5510 Sayılı Kanun Madde 13 – İş Kazası Sayılma Halleri

🏢

İşyerinde Bulunma

Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada meydana gelen olaylar.

📌 Kapsam: Tüm işyeri alanları
👷‍♂️

İşin Yürütümü

İşveren tarafından yürütülen iş nedeniyle (bağımsız çalışanın kendi işi nedeniyle) oluşan olaylar.

🔧 Asıl iş faaliyeti sırasında
🚗

Görevli Seyahat

Görevli olarak işyeri dışına gönderilme nedeniyle asıl iş yapılmadan geçen zamanlarda meydana gelen olaylar.

🗺️ İş yolu / seyahat esnası
🤱

Emzirme İzni

Emziren kadın sigortalının, iş mevzuatı gereğince çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda meydana gelen olaylar.

👶 Süt izni sürecinde
🚌

Servis Gidiş-Geliş

Sigortalıların, işverence sağlanan taşıtla işin yapıldığı yere gidiş-gelişi sırasında meydana gelen olaylar.

🚍 İşveren servisi kapsamında

📢 İş Kazası Bildirimi – Süreler ve Yükümlülükler

👮

Kolluk Kuvvetleri

HEMEN

Kolluk kuvvetlerine derhal bildirim yapılır.

🚨 En acil yükümlülük
📄

SGK Bildirimi

3 İŞ GÜNÜ
📝 Yazılı bildirim zorunlu
⏳

Süre Hesaplama

3 İŞ GÜNÜ

Kazadan sonraki günden başlanır.
📅 Cumartesi-Pazar sayılmaz

⏱️ Takvim günü değil, iş günü
🏥

Sağlık Sunucuları

10 GÜN

Sağlık sunucuları iş kazasını 10 gün içinde SGK’ya bildirmelidir.

🏨 Hastane ve sağlık kuruluşları sorumlu
👤

4b Sigortalı (Bağımsız)

3 İŞ GÜNÜ

📌 1 AY ŞARTI
Rahatsızlığın bildirime engel olmadığı günden sonra, bir ayı geçmemek kaydıyla 3 iş günü içinde kendisi bildirir.

⚠️ Kendi hesabına çalışanlar (Bağ-Kur)
⚖️

İş Kazası Sayılma Halleri – 5510 Sayılı Kanun Madde 13

5 Kanuni Durum · Toplam 30 Örnek Olay

📋 5510/M13
🏢

1. İşyerinde Bulunduğu Sırada

İş yapıyor olması gerekmez

6 ÖRNEK
🔹 Çalışan öğle arasında merdivenden düşerek ayağını kırmıştır.
📌 İş yapıyor olması gerekmez. İşyerinde bulunduğu süre içinde meydana gelmiştir.
🔹 Çalışan lavaboda düşerek başını çarpmıştır.
📌 İşyeri sınırları içerisinde gerçekleşmiştir.
🔹 Yemekhanede sıcak çorbanın üzerine dökülmesi sonucu yanmıştır.
📌 İşyerinde bulunduğu sırada meydana gelmiştir.
🔹 İşe başlamadan önce soyunma odasında dolap kapağı üzerine düşmüştür.
📌 İşe başlamamış olsa bile işyerindedir.
🔹 Çalışan çay molasında sandalyeden düşerek kolunu kırmıştır.
📌 İşyerinde bulunması yeterlidir.
🔹 Bahçede yürürken çatıdan düşen bir cisim omzuna isabet etmiştir.
📌 İşyeri sınırları içinde meydana gelmiştir.
✅ Kural: İşyeri sınırları içinde olmak yeterlidir. İş yapma şartı aranmaz.
👷

2. İşveren Tarafından Yürütülen İş Nedeniyle

İşin doğal riski gerçekleşti

6 ÖRNEK
🔹 Kaynak ustasının gözüne çapak kaçmıştır.
📌 İşini yaparken meydana gelmiştir.
🔹 Forklift operatörü yük taşırken devrilmiştir.
📌 İşin yürütülmesi sırasında olmuştur.
🔹 Elektrik teknisyeni bakım sırasında elektrik akımına kapılmıştır.
📌 İşin gereği yapılan faaliyet sırasında oluşmuştur.
🔹 Vinç operatörü yük kaldırırken halat kopmuş ve yaralanmıştır.
📌 İşverenin yürüttüğü iş nedeniyle meydana gelmiştir.
🔹 Kimyasal dolumu yapan çalışan asit sıçraması sonucu yanmıştır.
📌 İşin doğal riski gerçekleşmiştir.
🔹 Depoda yük kaldırırken bel fıtığı oluşmuştur.
📌 İş nedeniyle meydana gelmiştir.
✅ Kural: İşin yürütülmesi sırasında meydana gelen her olay iş kazasıdır.
🚗

3. Görevle İşyeri Dışında

İşveren görevlendirmiş

6 ÖRNEK
🔹 Muhasebeci bankaya evrak götürürken trafik kazası geçirmiştir.
📌 İşveren tarafından görevlendirilmiştir.
🔹 Teknik servis elemanı müşteri tesisinde merdivenden düşmüştür.
📌 Görev nedeniyle işyeri dışındadır.
🔹 Satış temsilcisi müşteri ziyaretinde köpek saldırısına uğramıştır.
📌 İş görevi kapsamında meydana gelmiştir.
🔹 Elektrik teknikeri arıza için başka fabrikaya giderken yaralanmıştır.
📌 İşverenin verdiği görev nedeniyle oluşmuştur.
🔹 Kargo teslim eden çalışan yük indirirken ayağını ezmiştir.
📌 Görev esnasında meydana gelmiştir.
🔹 Resmî toplantıya katılan personel otelin merdivenlerinde düşmüştür.
📌 Görevlendirme süresi devam etmektedir.
✅ Kural: Görevli olduğu süre iş kazası kapsamındadır.
🤱

4. Emzirme İzni Sırasında

Kanuni süt izni kapsamında

5 ÖRNEK
🔹 Anne çalışan süt izninde kreşe giderken merdivenden düşmüştür.
📌 Kanunen verilen süt izni süresi içindedir.
🔹 Emzirme odasında sandalye kırılmış ve çalışan yaralanmıştır.
📌 Süt izni kapsamında meydana gelmiştir.
🔹 Bebeğini emzirmek için ayrılan sürede asansörde sıkışmıştır.
📌 İş mevzuatının tanıdığı süre içerisindedir.
🔹 Kreşe giderken servis aracından inerken ayağını burkmuştur.
📌 Süt izni devam etmektedir.
🔹 Emzirme odasında elektrik prizinden kaynaklı elektrik çarpması yaşamıştır.
📌 Kanuni izin süresindedir.
✅ Kural: Süt izni süresince meydana gelen olaylar iş kazasıdır.
🚌

5. İşverence Sağlanan Taşıtla Gidiş-Geliş

İşveren servisi kullanımı

6 ÖRNEK
🔹 Personel servisi kaza yapmış, çalışan kolunu kırmıştır.
📌 İşverenin sağladığı araç kullanılmaktadır.
🔹 Servisten inerken ayağı kayarak düşmüştür.
📌 İşveren servisinin kullanımı sırasında olmuştur.
🔹 Servis aracına binerken kapıya eli sıkışmıştır.
📌 İşe gidiş kapsamında meydana gelmiştir.
🔹 Servis minibüsü devrilmiş ve çalışan yaralanmıştır.
📌 İşveren tarafından sağlanan taşıttadır.
🔹 Servis beklerken servis aracının çarpması sonucu yaralanmıştır.
📌 İşveren servis hizmeti kapsamında değerlendirilir.
🔹 Servis aracında ani fren nedeniyle başını koltuğa çarpmıştır.
📌 İşverenin sağladığı taşıtta meydana gelmiştir.
✅ Kural: İşveren servisinde gidiş-geliş sırasındaki olaylar iş kazasıdır.
🏢 İşyerinde 6
👷 İş Nedeniyle 6
🚗 Görev Dışı 6
🤱 Emzirme 5
🚌 Servis 6
📌 5510 Sayılı Kanun Madde 13 – İş kazası sayılma halleri 5 ana durum ve 29 örnek olay ile açıklanmıştır.

🚫 İş Kazası Bildirimi Yapılmaz İse – Yaptırımlar ve Tespit

⚠️ 4/a Sigortalı (SGK) – Zamanında Bildirim Yapılmazsa
  • Geçici iş göremezlik ödeneği işverenden tahsil edilir.
    💰 Bildirimin SGK’ya yapıldığı tarihe kadar ödenen tüm ücretler işverenden tahsil edilir.
  • İdari para cezası uygulanır.
    ⚖️ Bildirim süresini yerine getirmeyen işverenlere idari para cezası kesilir.
📌 Sonuç: İşveren hem maddi (tahsilat) hem de idari (para cezası) yaptırımla karşılaşır.
🆔 Sigortalılık Bildirimi Hiç Yapılmamışsa (Kayıt Dışı)

İşveren tarafından SGK’ya sigortalılık bildirimi yapılmamış olanların kaza geçirmesi halinde sigortalılık ve iş kazası tespiti aşağıdaki makamlarca yapılır:

👮
Ölümlü Olmayan
Sosyal Güvenlik Denetmenleri
tarafından tespit yapılır.
🏛️
Ölümle Sonuçlanan
Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı
(ilgili Grup Başkanlığı) tarafından tespit yapılır.
⚖️ Önemli: Kayıt dışı çalıştırma durumunda, kazanın tespiti için özel prosedürler devreye girer. Denetim makamları, çalışanın sigortalılığını ve kazanın iş kazası sayılıp sayılmadığını araştırır.
📌 Özet: Zamanında bildirim yapılmazsa → Para cezası + Tahsilat 📌 Kayıt dışı iş kazası: Tespit için Denetmen veya Teftiş Başkanlığı devreye girer.
📋

Sigortalılara Verilecek Olan İstirahatlar

Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği MADDE 39

📌 İSTİRAHAT
⏰

Süreler ve Yetkililer

Kim ne kadar süre istirahat verebilir?

📌 Yetkilendirme
İstirahat raporlarının Sağlık Bakanlığınca yetkilendirilen hekimlerce düzenlenmesi şarttır.
👨‍⚕️ Tek Hekim – Ayaktan Tedavi
Bir defada en çok 10 gün istirahat verilebilir.
Kontrol muayenesi ile toplam 20 gün uzatılabilir.
🏥 Sağlık Kurulu
20 günü aşan raporlar sağlık kurulunca verilir.
İlk süre 6 ayı geçemez. Malûllük önlenebilirse uzatılır.
🏥 İşyeri Hekimi
Bakanlıkça yetki tanınan işyeri hekimi bir kerede en fazla 2 gün istirahat verebilir.
📅 Yıllık Toplam Süre
Tek hekim ayaktan tedavilerde toplam 40 günü geçemez.
40 günü aşan raporlar sağlık kurulunca verilir.
✅ Özet: Tek Hekim → 10 gün / Kontrol ile → 20 gün / Kurul → 6 ay / İşyeri Hekimi → 2 gün / Yıllık → 40 gün
📄

Rapor Usul ve Esasları

Düzenleme, Bildirim ve Onay

📌 Rapor İçeriği
İstirahat raporlarında sigortalının çalışıp çalışamayacağı veya kontrol muayenesi yapılıp yapılmayacağı belirtilir.
📌 Rapor Nüshaları
2 nüsha olarak düzenlenir. 1 nüsha sigortalıya, 1 nüsha Kuruma gönderilir.
📌 Elektronik Bildirim
Rapor elektronik ortamda Kuruma gönderilir. İşveren görüntüleyebilir.
3 iş günü içinde onaylanır.
📌 Uluslararası Raporlar
Sözleşme yok: Dış temsilcilik onanması yeterli.
Sözleşme var: Bu Yönetmelik usulleri uygulanır. Kuruma verilmesi zorunludur.
📌 TSK Personeli
211 sayılı TSK İç Hizmet Kanunu personeli için usul ve esaslar Millî Savunma Bakanlığı görüşü ile Kurumca belirlenir.
✅ Özet: Yetkili hekim → 2 nüsha → Elektronik / 3 iş günü → Uluslararası onay → TSK özel usul
💻

Elektronik Bildirim ve Onay

Kurumca yetkilendirilen tek hekim veya sağlık kurulu tarafından verilecek istirahatler, elektronik ortamda Kuruma gönderilir.

İşverence görüntülenebildiğinden, çalışılmadığına dair bildirim için tebligat yerine geçer.

3 iş günü içinde onaylanır.

Elektronik düzenlenemezse, 3 iş günü içinde SGK il müdürlüğüne gönderilir.

⏱️ Onay Süresi: 3 iş günü
🌍

Uluslararası Raporlar

Sözleşme bulunmayan ülkeler: Tedaviler sonucu verilen istirahat raporlarının ilgili ülke mevzuatına uygun olduğunun dış temsilciliklerce onanması hâlinde, yetkilendirilen hekim ve sağlık kurullarının ayrıca onayı aranmaz.

Sözleşme bulunan ülkeler: Bu Yönetmelikte belirlenmiş usul ve esaslar uygulanır. Raporların akit ülke kurumlarına intikali için Kuruma verilmesi zorunludur.

Akit ülke mevzuatına göre düzenlenen formülerlerle Kuruma bildirilen raporlar aynıen kabul edilir.

🌍 Sözleşme Yok → Onay / Sözleşme Var → Kurum Onayı
🏛️

TSK Personeli ve Özel Durumlar

211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanununa tabi personel için verilecek istirahat raporları usul ve esasları, Millî Savunma Bakanlığının görüşü alınarak Kurumca belirlenir.

Rapor içeriği: Sigortalının çalışıp çalışamayacağı ve kontrol muayenesi yapılıp yapılmayacağı belirtilir.

Nüsha zorunluluğu: En az 2 nüsha olarak düzenlenir.

🏛️ 211 sayılı Kanun → MSB görüşü ile Kurumca belirlenir
👨‍⚕️ Tek Hekim 10 gün
🔄 Kontrol ile 20 gün
🏥 Sağlık Kurulu 6 ay
🏥 İşyeri Hekimi 2 gün
📅 Yıllık Toplam 40 gün
⏱️ Bildirim 3 iş günü
📋 Rapor Nüshası 2
📌 5510 Sayılı Kanun Madde 39 – İstirahat süreleri, yetkililer, rapor usul ve esasları tam metin olarak düzenlenmiştir.
⚠️

Ramak Kala Olay

İşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olaydır.

📌 Near Miss
🏗️

Düşen Yük

Olay: Vinçten sarkan yük, bağlantı kopması sonucu düştü.
⚡ RAMAK KALA
⚡

Elektrik Çarpması

Olay: Çalışan, yalıtımı bozulmuş kabloya temas etmeden fark etti.
⚡ RAMAK KALA
🧊

Kayma ve Düşme

Olay: Çalışan, yağlı zeminde ayağı kaydı ama tutunmayı başardı.
⚡ RAMAK KALA
🔥

Yangın

Olay: Elektrik panosunda kısa devre, duman çıktı ama alev almadı.
⚡ RAMAK KALA
✅

Ramak Kala Olay

📌 Near Miss
❌

İş Kazası

❗ Accident
🛡️ 💰

İş Kazası, Meslek Hastalığı, Hastalık ve Analık Sigortası Hakları

Geçici/Sürekli İş Göremezlik, Ölüm, Hastalık/Analık ve Emzirme Ödeneği

🩺 Geçici 📊 Sürekli ⚰️ Ölüm 🏥 Hastalık
🩺 Geçici İş Göremezlik

📖 Tanım: Sigortalının iş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde Kurumca yetkilendirilen hekim veya sağlık kurulu raporlarında belirtilen istirahat süresince geçici olarak çalışamama halidir.

📊 Çalışma İş Gücü Kaybı: %10’dan az ise tedavisi süresince geçici iş göremezlik hali devam eder.
📌 Ödeme Şartları: İş göremezliğin başladığı tarihten önceki 1 yıl içinde en az 90 gün prim bildirilmiş olması şartıyla, 3. günden itibaren ödenir.
🏥 Yatarak: Günlük kazancın ½’si 🚶 Ayaktan: Günlük kazancın ⅔’ü
📊 Sürekli İş Göremezlik

📖 Tanım: Kurumca sağlanan sağlık yardımı ve tedavi sonunda, sigortalının geçici iş göremezlik durumu düzelip çalışma gücü yeniden kazanılmamışsa, sürekli olarak çalışamama halidir.

🔴 Tam
%100
🟢 Kısmi
%10 – %99
📌 Malüllük
≥ %60
⚖️ Malül sayılma oranı: En az %60 (Kurum sağlık kurulu tespiti)
⚰️ Ölüm Halleri
  • Hak sahiplerine gelir bağlanması
  • Evlenme ödeneği (kız çocuklarına)
  • Cenaze ödeneği verilmesi
🕊️ Gelir + Cenaze ödeneği
🏥 Hastalık ve Analık Sigortası

Sigortalıya hastalık veya analık hallerine bağlı olarak ortaya çıkan iş göremezlik süresince günlük geçici iş göremezlik ödeneği verilir.

🤱 Doğum öncesi/sonrası ödeme
🤱 Emzirme Ödeneği

Analık sigortasından sigortalı kadına veya sigortalı olmayan karısının doğum yapması nedeniyle sigortalı erkeğe, her çocuk için geçerli tarife üzerinden emzirme ödeneği verilir.

👶 Her çocuk için ayrı ödeme
📌 Emzirme Ödeneği Şartları
🏢 a) Hizmet Akdi ile Çalışanlar

Doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 120 gün kısa vadeli sigorta kolları primi bildirilmiş olması.

👤 b) Bağımsız Çalışanlar (4b)

Doğumdan önceki 1 yıl içinde en az 120 gün prim yatırılmış ve GSK primi dahil tüm borçlar ödenmiş olması.

✅ Her iki statü için de 120 gün prim şartı
⏳ Ödeme Süresi ve Prim Şartı
  • Sigortalılığı sona erenler, 300 gün içinde doğum yaparsa hak kazanır.
  • Doğumdan önceki 15 ay içinde en az 120 gün prim ödenmiş olmalıdır.
📅 300 gün + 120 prim günü
📌 5510 Sayılı Kanun – İş kazası, meslek hastalığı ve analık sigortası hakları 💰 Geçici iş göremezlik: 3. günden itibaren, yatarak ½, ayaktan ⅔ ⚖️ Malüllük: En az %60 iş gücü kaybı

📖

İş Kazası Teorileri

🧩 Kaza Modelleri
🧩 ⬇️

Domino Teorisi – Kaza Zinciri

Heinrich'in 5 faktörlü kaza modeli – Her faktör bir domino taşı gibi birbirini devirir.

1 2 3 4 5

🌍 1. Sosyal Çevre

Sosyal çevre şartları, risklerin alınmasına veya oluşmasına yol açar. Doğa şartları karşısında insanın fiziki ve sosyal yapısındaki etkileşim bir kaza sebebidir.

🏠 Çevresel faktörler
🧠 2. İstenmeyen Davranış

Kişisel hatalar: öfke, dikkatsizlik, yorgunluk, anlama güçlüğü, aldırmazlık vb. Bu davranışlar kazaların ilk halkalarındandır.

👤 Bireysel hatalar
⚙️ 3. Güvensiz Davranış & Şartlar

Kötü planlama, koruyucusuz malzeme kullanma, tehlikeli çevre ya da çalışma ortamı gibi güvensiz durumlar kazanın bir adım öncesidir.

⚠️ Fiziksel tehlikeler
💥 4. Kaza

Yukarıdaki koşullar bir araya geldiğinde, bir şeylerin yanlış gitmesine yol açar. Sonuçta yaralanma veya zararla sonuçlanan olay meydana gelir.

⚡ Olay anı
❤️ 5. Yaralanma

Kazanın sonucunda kişinin zarara uğraması ya da yaralanması son domino taşıdır.

🏥 Sonuç
📌 Domino Teorisi (Heinrich): Zincirleme kaza oluşumu 🧩 Mantık: Bir halka kaldırılırsa kaza önlenir (örneğin güvensiz davranış ortadan kaldırılırsa)

🧠 ⚠️

İnsan Faktörü Teorisi

Kazaların %80-90'ı insan hatasından kaynaklanır. Teori 3 ana faktörü inceler.

📊 Aşırı Yük 🔄 Tepki ⚙️ Faaliyet
📊 1. Aşırı Yük

Kapasite ile yük arasındaki dengesizlik. Fiziksel, zihinsel veya psikolojik aşırı yüklenme sonucu hata oluşur.

⚠️ Örnek: Yorgunluk, stres, ağır iş yükü
🔄 2. Uygun Olmayan Tepki

Kişinin bir duruma uygun olmayan şekilde tepki vermesi. Algılama hatası, karar verme hatası veya fiziksel tepki hatası.

⚠️ Örnek: Yanlış karar, algılama yanlışlığı, refleks hatası
⚙️ 3. Uygun Olmayan Faaliyet

Yetersiz eğitim, yanlış prosedür, uygun olmayan araç-gereç kullanımı gibi faaliyetlerden kaynaklanan hatalar.

⚠️ Örnek: Eğitimsizlik, yanlış alet kullanımı, prosedür ihlali
📌 İnsan Faktörü Teorisi: Kaza oluşumunda insan hatasının rolünü vurgular 🧠 Temel prensip: Hatalar sistematik olarak incelenip önlenebilir
🔄

Kaza / Olay Teorisi

📌 Olay Zinciri

🏛️ 1. Yönetim / Sistem Hataları

Yetersiz politika, zayıf güvenlik kültürü, denetim eksikliği, yanlış önceliklendirme.

⚠️ Organizasyonel zafiyet
🧠 2. Kişisel Faktörler

Yorgunluk, stres, dikkatsizlik, motivasyon eksikliği, fiziksel yetersizlik.

👤 Bireysel etkenler
⚙️ 3. Güvensiz Koşullar

Arızalı ekipman, koruma eksikliği, uygun olmayan ortam, düzensiz çalışma alanı.

🏗️ Fiziksel tehlikeler
💥 4. Olay / Hata

İnsan hatası, prosedür ihlali, kontrol kaybı, yakın atlatma (ramak kala) veya kaza anı.

⚡ Tetikleyici an
💔 5. Zarar / Kayıp

Yaralanma, meslek hastalığı, ekipman hasarı, üretim kaybı, maddi kayıp.

🏥 Nihai sonuç
📌 Kaza/Olay Teorisi: Her kaza bir olay zincirinin sonucudur. Zincirin herhangi bir halkası kırılırsa kaza önlenir.

🦠

Epidemiyolojik Teori

📌 Üç Faktör Modeli
🧑‍💼 1. Konak (İnsan)

Çalışanın fiziksel ve psikolojik özellikleri, davranışları, yetenekleri ile ilgili faktörlerdir.

📌 Örnekler
  • Fiziksel yorgunluk, uykusuzluk
  • Stres, motivasyon eksikliği
  • Yaş, cinsiyet, deneyim
  • Kişisel koruyucu donanım kullanmama
☣️ 2. Ajan (Tehlike)

Kazaya neden olan fiziksel, kimyasal, biyolojik veya psikolojik tehlikelerdir.

📌 Örnekler
  • Döner makineler, kesici aletler
  • Kimyasal maddeler, toz, gaz
  • Gürültü, titreşim, radyasyon
  • Yüksekte çalışma, dar alan
🌍 3. Çevre

Çalışma ortamının fiziksel, sosyal ve organizasyonel koşullarıdır.

📌 Örnekler
  • Kötü aydınlatma, havalandırma
  • Kaygan zemin, dar alan
  • İş organizasyonu, vardiya sistemi
  • Güvenlik kültürü eksikliği
📋

Örnek Olay – İnşaat Sektörü

🧑‍💼 Konak

Deneyimsiz işçi, yorgun, KKD kullanmıyor

☣️ Ajan

Koruyucusuz çalışan vinç halatı, ağır yük

🌍 Çevre

Dar çalışma alanı, zemin enkazlı, iş programı baskısı

⚡ Sonuç: Üç faktörün birleşimi → Vincin dengesiz yük devrilmesi sonucu işçinin ayağı ezildi. Eğer faktörlerden biri (örneğin KKD kullanımı) kontrol altına alınsaydı, kaza önlenebilirdi.
📌 Epidemiyolojik Teori: Kaza = Konak × Ajan × Çevre. Her üç faktörün bir araya gelmesiyle kaza oluşur. Birini ortadan kaldırmak kazayı önler.

⚙️

Sistem Teorisi

🔄 Bütünsel Yaklaşım
🧩 1. Sistem Bileşenleri

İnsan, makine, çevre, organizasyon, yönetim ve süreçler. Tüm alt sistemler bir bütünün parçasıdır.

🔄 2. Etkileşimler

Bileşenler arasındaki iletişim, enerji ve bilgi akışı. Uyumsuzluk kazaya yol açar.

📊 3. Geri Bildirim Döngüsü

Sürekli izleme ve iyileştirme. Veriler analiz edilerek sistem iyileştirilir.

💥 4. Sistem Arızası

Bir bileşendeki başarısızlık tüm sistemi etkiler. Zincirleme hata oluşur.

🛡️ 5. Önleme Stratejisi

Sistem yaklaşımıyla kaza önleme: Tüm bileşenler bütüncül olarak değerlendirilir.

📋

Sistem Teorisi ile Kaza Analizi

🎯 Temel Fikir

Kazalar, basit neden-sonuç ilişkisinden değil, sistemin karmaşık etkileşimlerinden kaynaklanır.

📌 Örnek

Bir uçak kazası: Pilot hatası + Mekanik arıza + Hava durumu + Bakım eksikliği = Sistem arızası.

💡 Temel Prensipler: Sistemin her parçası önemlidir, tek bir hata tüm sistemi çökertir. Önleme, tüm sistemi iyileştirmekten geçer.
📌 Sistem Teorisi: Kaza = Sistemin tüm bileşenlerinin etkileşimi. Tek bir nedene indirgenemez, bütüncül yaklaşım şarttır.

⚡

Enerji Transferi Teorisi

⚡ Haddon Modeli
🔋 1. Enerji Kaynağı

Mekanik, elektrik, termal, kimyasal, radyasyon, ses, basınç gibi enerji türleri.

📌 Potansiyel tehlike
💥 2. Kontrolsüz Enerji Transferi

Enerjinin hedefe (insan, ekipman) kontrolsüz şekilde aktarılması. Kaza oluşur.

⚡ Tetikleyici an
📊 3. Enerji Türleri
  • Mekanik: Düşen yük, çarpma
  • Elektrik: Elektrik çarpması
  • Termal: Yanık, yangın
  • Kimyasal: Zehirlenme
  • Radyasyon: Işın zararı
🛡️ 4. Haddon Stratejileri
  • Enerjiyi önle
  • Enerjiyi azalt
  • Enerjiyi ayır
  • Bariyer kullan
  • Kişisel koruma
📌 10 stratejinin özeti
⚙️ 5. Önleme Yaklaşımı

Enerjiyi kontrol altına al, bariyerler kullan, KKD sağla, eğitim ver, prosedürleri iyileştir.

🎯 Bütüncül önleme
📋

Örnek Olay – Elektrik Çarpması

🔋 Enerji Kaynağı

Elektrik enerjisi (220V, yüksek gerilim hattı)

💥 Kontrolsüz Transfer

Koruyucusuz kabloya temas → Enerji vücuda aktarılır.

🛡️ Önleme Stratejisi

Yalıtım (bariyer), topraklama, KKD, kilitleme/etiketleme

💡 Enerji Transferi Teorisi ile Analiz: Elektrik enerjisi kontrolsüz şekilde çalışana aktarıldı. Eğer yalıtım (bariyer) veya KKD (yalıtkan eldiven) kullanılsaydı, enerji transferi engellenirdi.
📌 Enerji Transferi Teorisi (Haddon): Kaza = Kontrolsüz enerji transferi. Önleme, enerjiyi kontrol altına almak ve transferi engellemektir. ⚡ Anahtar: Enerji kaynağını tanı → kontrol et → bariyer kullan → korunma sağla

🔀

Çoklu Neden Teorisi

🔎 Karmaşık Nedenler
📖 1. Tanım

Kazaların tek bir nedene değil, birbirini etkileyen birden fazla faktöre bağlı olduğunu savunur.

🔄 Karmaşık sebep-sonuç
🧩 2. Katkıda Bulunan Faktörler
  • İnsan: Hata, yorgunluk
  • Makine: Arıza, tasarım
  • Çevre: Koşullar
  • Yönetim: Prosedür
  • Organizasyon: Kültür
🔄 3. Diğer Teorilerden Farkı

Domino'dan farklı olarak tek bir halkayı kaldırmak yetmez. Tüm faktörleri birlikte ele almak gerekir.

📌 Bütüncül yaklaşım
📌 4. Örnekler
  • Trafik kazası: Hız + Yol + Araç
  • İnşaat: İskele + Eğitim + Denetim
  • Kimyasal: Madde + Havalandırma + KKD
🛡️ 5. Önleme Stratejisi
  • Tüm faktörleri tespit et
  • Riskleri önceliklendir
  • Çok yönlü önlem al
  • Sürekli izle ve iyileştir
📋

Örnek Olay – Kimyasal Sızıntı

🧑‍💼 İnsan

Eğitimsiz operatör, prosedür ihlali

⚙️ Makine

Arızalı vana, bakım eksikliği

🌍 Çevre

Yetersiz havalandırma, dar alan

📋 Yönetim

Zayıf denetim, eksik prosedür

💡 Çoklu Neden Teorisi ile Analiz: Kaza tek bir nedene bağlanamaz. Eğitim + Bakım + Havalandırma + Denetim = Dört faktör birlikte kazaya yol açtı. Her bir faktörü iyileştirmek gerekir.
📌 Çoklu Neden Teorisi: Kazalar birden fazla faktörün etkileşimiyle oluşur. Tek bir nedene odaklanmak yeterli değildir. 🔀 Anahtar: Tüm faktörleri tanımla → Önceliklendir → Çok yönlü önlem al

🧀

İsviçre Peyniri Modeli

🧀 Delikler Hizalanınca Kaza
Katman 1
Yönetim Sistemi
Politikalar, prosedürler, liderlik
🟡 Delik (Zafiyet)
Katman 2
Risk Yönetimi
Risk değerlendirme, önleme planları
🟡 Delik (Zafiyet)
Katman 3
Mühendislik & Tasarım
Güvenlik sistemleri, fiziksel bariyerler
🔵 Delik (Zafiyet)
Katman 4
Operasyon & Uygulama
Çalışan davranışları, eğitim, prosedür
🟢 Delik (Zafiyet)
Katman 5
Acil Müdahale
Kurtarma, tahliye, ilk yardım
🔴 Delik (Zafiyet)
İsviçre Peyniri Modeli – Kaza oluşumunu gösteren şematik gösterim

🧀 Modelin Mantığı: Her savunma katmanı (peynir dilimi) bir güvenlik bariyeridir. Her katmanda delikler (zafiyetler) bulunur. Tek başına bir delik kazaya neden olmaz. Ancak birden fazla katmandaki delikler aynı hizaya geldiğinde kaza gerçekleşir.

🛡️

Önleme Stratejisi

✅ Delikleri Kapat

Eğitim, bakım, denetim, prosedür iyileştirme

🔒 Yeni Katman Ekle

Ek güvenlik sistemleri, yedek bariyerler

🔄 Sürekli İyileştirme

Olay sonrası analiz, delikleri tespit et

📌 Kaynak: Reason (1990) – İsviçre Peyniri Modeli 🧀 Anahtar: Tek bir delik kazaya neden olmaz, deliklerin hizalanması önlenmeli.
🧀

Modelin Mantığı

Her savunma katmanı (peynir dilimi) güvenlik bariyeridir. Ancak her katmanda delikler (zafiyetler) bulunur. Tek başına bir delik kazaya neden olmaz. Ancak birden fazla katmandaki delikler aynı hizaya geldiğinde, kaza gerçekleşir (ışık deliklerden geçer).

🎯 Örnek: Yönetim hatası + Bakım eksikliği + Eğitimsiz personel + Arızalı ekipman = Kaza
🧀
Delikler Hizalanırsa
💥 KAZA
Tüm katmanlardaki delikler aynı çizgide
🛡️

Önleme Stratejisi – Katmanları Güçlendir

✅ Delikleri Kapat

Eğitim, bakım, denetim, prosedür iyileştirme

🔒 Yeni Katman Ekle

Ek güvenlik sistemleri, yedek bariyerler

🔄 Sürekli İyileştirme

Olay sonrası analiz, delikleri tespit et

📌 İsviçre Peyniri Modeli (Reason, 1990): Kaza, birden fazla güvenlik katmanındaki zafiyetlerin aynı anda oluşmasıyla meydana gelir. 🧀 Anahtar: Tek bir delik kazaya neden olmaz, deliklerin hizalanması önlenmeli.

📉

Kayıp Kontrol Teorisi

📊 Birden 5'e
🧍 1. İnsan Hatası

Dikkatsizlik, yorgunluk, eğitim eksikliği, motivasyon azlığı, yanlış karar verme.

👤 Kişisel faktörler
⚙️ 2. Makine/Ekipman Arızası

Bakım eksikliği, tasarım hatası, aşınma, koruyucu donanımın çalışmaması.

🛠️ Teknik zafiyet
🌍 3. Çevresel Koşullar

Aydınlatma, gürültü, sıcaklık, zemin, havalandırma, kimyasal maruziyet.

🏗️ Fiziksel ortam
📋 4. Yönetim Sistemi Eksiklikleri

Zayıf denetim, yetersiz eğitim, eksik prosedürler, iletişim kopukluğu.

🏛️ Organizasyonel zafiyet
🚨 5. Acil Durum Yönetimi Eksikliği

Plansız müdahale, yetersiz ekipman, tatbikat eksikliği, koordinasyon yetersizliği.

🆘 Müdahale zafiyeti
📋

Örnek Olay – Yüksekten Düşme

🧍 İnsan

Emniyet kemeri takmama

⚙️ Ekipman

Arızalı iskele

🌍 Çevre

Rüzgar, kaygan zemin

📋 Yönetim

Denetim eksikliği

🚨 Acil

Geç müdahale

💡 Kayıp Kontrol Teorisi ile Analiz: Kayıp, birden fazla faktörün birleşiminden oluştu. Her bir faktör kontrol altına alınsaydı (KKD, bakım, denetim, eğitim, acil plan) kaza önlenebilirdi.
🛡️

Kontrol Stratejileri – Kayıpları Önle

🔍 Tespit

Riskleri ve zafiyetleri erken tespit et

🛠️ Müdahale

Hızlı ve etkili kontrol önlemleri al

📊 İzleme

Sürekli takip ve performans değerlendirmesi

🔄 İyileştirme

Sürekli geri bildirim ve sistem iyileştirme

📌 Kayıp Kontrol Teorisi (Bird & Germain): Kayıplar 5 ana faktörden kaynaklanır: İnsan, Makine, Çevre, Yönetim, Acil Müdahale. Her faktör kontrol edilerek kayıplar önlenir. 📊 Anahtar: Kayıp zincirini kır – Her bir halkayı kontrol et!

⚠️

İş Kazası Nedenleri

Tehlikeli Durumlar ve Tehlikeli Hareketler

🏗️ Fiziksel 🧍 Davranışsal
🏗️ Güvensiz Ortam 🔴 10+ Örnek
• Uygun olmayan koruyucular – Yetersiz koruma
• Koruyucunun bulunmaması – Hiç koruyucu yok
• Kusurlu alet/teçhizat – Arızalı, kırık
• Uygunsuz emniyet donanımı – Standart dışı
• Emniyetsiz makine tasarımı – Riskli yapı
• Makine koruyucularının sökülü olması – Koruyucu yok
• Yetersiz/bakımsız bina, makine – Eski, bakımsız
• Yetersiz aydınlatma – Karanlık, loş
• Fazla aydınlatma – Kamaşma, parlama
• Yetersiz KKD – Eksik veya uygun değil
• Kaygan zemin – Yağ, su, toz
• Yangın çıkışlarının tıkalı olması – Kaçış engeli
• Kabloların dağınık olması – Takılma riski
• Tehlikeli kimyasal depolama – Uygun değil
• Yetersiz havalandırma – Zehirli gaz birikimi
• Yüksekte halat/yok – Düşme riski
• Merdivenlerde kayma önleyici yok
🔴 Fiziksel çevre, ekipman, düzen – Tamamen teknik ve çevresel faktörler
🧍‍♂️ Güvensiz Davranış 🟡 10+ Örnek
• Emniyetsiz çalışma – Kurallara uymama
• Gereksiz hızlı çalışma – Acelecilik
• Aletleri tehlikeli kullanmak – Yanlış amaçla
• Emniyetsiz duruş/pozisyon – Yanlış vücut pozisyonu
• Tehlikeli yerlerde çalışma – Riskli alan seçimi
• Kişisel koruyucu kullanmama – KKD ihmal
• Makineyi ruhsatsız kullanma – Yetkisiz operatör
• Güvenlik talimatlarına uymama – Prosedür ihlali
• Dalgınlık, şaşırma – Dikkat dağınıklığı
• Kızgınlık, öfke – Duygusal karar
• Şakalaşma, atışma – Dikkat dağıtma
• Alkol/uyuşturucu etkisinde çalışma – Bilinç bozukluğu
• Yorgun, hasta çalışma – Fiziksel zafiyet
• Ekipmanı yanlış amaçla kullanma – Aleti kötüye kullanma
• Bakımda kilitleme-etiketleme yapmama – Enerji kontrolü
• İş arkadaşını tehlikeye atacak şaka – Tehlikeli şakalar
🟡 Kişisel seçimler, alışkanlıklar, tutumlar – Tamamen insan davranışına bağlı
📊
Kaza Oranları

Kazaların %80-90'ı güvensiz davranıştan, %10-20'si güvensiz ortamdan kaynaklanır.

🛡️
Önleme Stratejisi

Güvensiz ortam: Mühendislik çözümleri, bakım, koruyucular
Güvensiz davranış: Eğitim, denetim, davranış değiştirme

✅
Anahtar Mesaj

Kaza önlemede her iki faktör birlikte ele alınmalıdır. Tek başına birini düzeltmek yeterli değildir.

📌 İş kazası nedenleri: Fiziksel çevre (güvensiz ortam) ve insan davranışı (güvensiz davranış) olarak iki ana grupta toplanır. Önleme her ikisini de kapsamalıdır.
🔍

İş Kazası Nedenleri

Temel Nedenler · Doğrudan Nedenler · Dolaylı Nedenler

📊 3 Faktör Modeli
🏛️

Temel Nedenler

Yönetimsel ve Organizasyonel Eksiklikler

Kazanın ortaya çıkmasına zemin hazırlayan yönetimsel ve organizasyonel eksikliklerdir.

⚠️ Zemin Hazırlayan Faktörler
⚡

Doğrudan Nedenler

Güvensiz Durum ve Güvensiz Davranış

Kazadan hemen önce meydana gelen güvensiz durum ve güvensiz davranışlardır.

⚡ Tetikleyici Faktörler
🧩

Dolaylı Nedenler

Yardımcı Etkenler

Temel nedenlerin sonucu olarak ortaya çıkan yardımcı etkenlerdir.

🔄 Kolaylaştırıcı Faktörler
1
Temel Nedenler
Eğitim · Bakım · Denetim
→
2
Doğrudan Nedenler
Güvensiz Durum · Davranış
→
3
Dolaylı Nedenler
Yorgunluk · Stres
→
⚡
İş Kazası
Yaralanma / Hasar
📌 Zincirleme Etki: Temel Nedenler → Doğrudan Nedenler → Dolaylı Nedenler → İŞ KAZASI
🌳

Temel Nedenler (Kök Nedenler)

İşverenin Yönetim Sistemiyle İlgili Nedenler

🏛️ Yönetim
📋

A) Yönetim Eksiklikleri

Politika ve Prosedür Eksiklikleri

Risk değerlendirmesi yapılmaması KÖK

Tehlikeler önceden belirlenmemiştir.

📌 Yüksekte çalışma riskleri analiz edilmemiştir.

Eğitim verilmemesi KÖK

Çalışan işi güvenli yapmayı bilmez.

📌 Forklift eğitimi almayan personelin forklift kullanması

Talimat eksikliği KÖK

Yazılı prosedür yoktur.

📌 Kimyasal dökülmesinde ne yapılacağı bilinmiyor.

Denetim eksikliği KÖK

Kurallar uygulanıp uygulanmadığı kontrol edilmez.

📌 KKD takmayan çalışanlara müdahale edilmemesi

Acil durum planı eksikliği KÖK

Olay anında panik yaşanır.

📌 Yangın tatbikatı yapılmaması

Bakım planı olmaması KÖK

Makineler zamanında kontrol edilmez.

📌 Vinç halatlarının yıllarca değiştirilmemesi

⚠️ 6 Temel Yönetim Eksikliği
🏢

B) Organizasyon Eksiklikleri

İş Yeri Düzeni ve Planlama

Personel yetersizliği ORG

Yeterli sayıda çalışan bulunmaması.

📌 Tek kişinin iki makineyi aynı anda kullanması

İş yükünün fazla olması ORG

Çalışanların kapasitesinin üzerinde iş verilmesi.

📌 Sürekli fazla mesai

Yanlış vardiya planı ORG

Uygun olmayan vardiya düzenlemeleri.

📌 16 saat kesintisiz çalışma

Görev tanımlarının belli olmaması ORG

Kimin ne yapacağı net değil.

📌 Herkes aynı işi yapmaya çalışıyor

İletişim eksikliği ORG

Birimler arası bilgi akışı yok.

📌 Bakım ekibi ile üretim ekibi haberleşmiyor

⚠️ 5 Organizasyon Eksikliği
👤

C) İnsan Kaynaklı Yönetim Eksiklikleri

Personel Yönetimi ve Eğitim

Sağlık muayenesinin yapılmaması İK

Çalışanların sağlık durumu kontrol edilmez.

📌 Rahatsız kişi yüksekte çalıştırılıyor

Yetkisiz personel görevlendirilmesi İK

Yeterliliği olmayan kişilere iş verilmesi.

📌 Elektrik işini elektrikçi olmayan kişi yapıyor

Oryantasyon eğitiminin verilmemesi İK

Yeni çalışan işyeri kurallarını bilmez.

📌 Yeni çalışan makineyi yanlış kullanıyor

Motivasyon eksikliği İK

Çalışan işine karşı ilgisiz ve isteksiz.

📌 İş güvenliği kurallarına uyulmuyor

⚠️ 4 İK Eksikliği
⚡

2. Doğrudan Nedenler

Kazadan Hemen Önce Meydana Gelen Faktörler

⚡ Tetikleyici
🚶

A) Güvensiz Davranışlar

Çalışanın Yaptığı Yanlış Hareketler

8 MADDE
🪖 KKD kullanmamak
Baret takmadan şantiyeye girmek
⚙️ Makineyi talimata aykırı kullanmak
Koruyucuyu sökerek çalıştırmak
😄 Şakalaşmak
Vinç altında arkadaşına şaka yapmak
🔌 Yetkisiz işlem yapmak
Elektrik panosunu açmak
🔗 Emniyet kemeri takmamak
Çatıda kemersiz çalışmak
🚬 Sigara içmek
Yanıcı gaz bulunan ortamda sigara içmek
🏃 Koşmak
Fabrika içinde koşarak ilerlemek
📱 Cep telefonu kullanmak
Forklift sürerken telefonla konuşmak
⚠️ Çalışan Kaynaklı Hatalar – %88 kazaların temelinde
🏗️

B) Güvensiz Durumlar

İşyerindeki Fiziksel Tehlikeler

8 MADDE
⚙️ Koruyucusuz makine
Pres makinesinde koruyucu kapağın olmaması
🧊 Kaygan zemin
Yağ dökülmüş zemin
🔧 Bozuk merdiven
Basamağı kırılmış merdiven
⚡ Açık elektrik kablosu
İzolasyonu bozulmuş kablo
💨 Havalandırmanın yetersiz olması
Boya atölyesinde solvent buharı
💡 Yetersiz aydınlatma
Depoda karanlık alan
🔊 Gürültü
100 dB üzerinde çalışma
📦 Dağınık çalışma alanı
Geçiş yollarının malzemelerle dolu olması
⚠️ Fiziksel ve Çevresel Tehlikeler – %12 kazaların temelinde
🚶
Güvensiz Davranış
%88
+
🏗️
Güvensiz Durum
%12
=
⚡
İş Kazası
%100
📌 Kazaların %88'i güvensiz davranışlardan, %12'si güvensiz durumlardan kaynaklanır.
🧩

3. Dolaylı Nedenler

Kazayı Doğrudan Başlatmaz Ancak Oluşmasını Kolaylaştırır

🔹 Kolaylaştırıcı
😴

Yorgunluk

Açıklama: Dikkat azalır

📌 14 saat çalışan operatörün hata yapması

⚠️ Risk Faktörü
😰

Stres

Açıklama: Konsantrasyon bozulur

📌 Üretim baskısı altında çalışan personel

⚠️ Risk Faktörü
🌙

Uykusuzluk

Açıklama: Refleksler yavaşlar

📌 Gece vardiyasından çıkan çalışanın tekrar işe gelmesi

⚠️ Risk Faktörü
🌀

Dikkat Dağınıklığı

Açıklama: Hata yapma ihtimali artar

📌 Telefonla konuşurken makine kullanılması

⚠️ Risk Faktörü
💬

İletişim Eksikliği

Açıklama: Yanlış anlaşılmalar oluşur

📌 Vinç operatörüne yanlış işaret verilmesi

⚠️ Risk Faktörü
📉

Motivasyon Eksikliği

Açıklama: Kurallara uyulmaması

📌 İş güvenliğini önemsememek

⚠️ Risk Faktörü
☀️

Aşırı Sıcak

Açıklama: Performans düşer

📌 Yazın açık alanda çalışma

⚠️ Risk Faktörü
❄️

Aşırı Soğuk

Açıklama: El becerisi azalır

📌 Soğuk hava deposunda çalışma

⚠️ Risk Faktörü
🔊

Gürültü

Açıklama: Uyarılar duyulmaz

📌 Geri manevra alarmının fark edilmemesi

⚠️ Risk Faktörü
😴 Yorgunluk
😰 Stres
🌙 Uykusuzluk
🌀 Dikkat Dağınıklığı
💬 İletişim
☀️ Sıcak
❄️ Soğuk
🔊 Gürültü
📌 9 Dolaylı Neden – Kazayı doğrudan başlatmaz ancak oluşmasını kolaylaştırır
📋

İş Kazası Örnekleri – Neden-Sonuç Analizi

Temel · Doğrudan · Dolaylı Nedenler ve Sonuç

🔍 3 Örnek
🏗️

Örnek 1 – Yüksekten Düşme

Çatıda emniyetsiz çalışma

🔵 Temel Neden
Çalışan yüksekte çalışma eğitimi almamıştır.
🔴 Doğrudan Neden
Emniyet kemeri takmadan çatıya çıkmıştır.
🟡 Dolaylı Neden
Yoğun mesai nedeniyle yorgundur ve dikkati dağılmıştır.
⚡ SONUÇ
Çatıdan düşerek yaralanmıştır.
⚠️ Ölümcül Potansiyel
⚙️

Örnek 2 – Pres Makinesi Kazası

Koruyucusuz makinede el sıkışması

🔵 Temel Neden
Makinenin koruyucusu uzun süredir arızalı, bakım yapılmamış, denetim yetersiz ve çalışan yeterli eğitim almamıştır.
🔴 Doğrudan Neden
Çalışan koruyucusuz pres makinesinde elini çalışma bölgesine uzatmıştır.
🟡 Dolaylı Neden
İşçi uzun çalışma saatleri nedeniyle yorgundur ve üretim baskısı altında hızlı çalışmaktadır.
⚡ SONUÇ
El sıkışması sonucu ciddi yaralanma meydana gelir.
⚠️ Uzuv Kaybı Riski
⚡

Örnek 3 – Elektrik Çarpması

Yetkisiz müdahale

🔵 Temel Neden
Kilitlenme/etiketleme prosedürü uygulanmamış, yetkisiz kişilerin panoya erişimi engellenmemiştir.
🔴 Doğrudan Neden
Elektrikçi olmayan çalışan, enerjisiz hale getirmediği elektrik panosuna müdahale etmiştir.
🟡 Dolaylı Neden
Acil iş talebi nedeniyle acele edilmiş, elektrik çarpması riski göz ardı edilmiştir.
⚡ SONUÇ
Elektrik çarpması sonucu ağır yanık ve kalp durması
⚠️ Ölümcül Risk
🔵 Temel Neden (Kök)
→
🔴 Doğrudan Neden (Tetikleyici)
→
🟡 Dolaylı Neden (Kolaylaştırıcı)
→
⚡ Kaza (Sonuç)
📌 Zincirleme Etki: Temel Neden → Doğrudan Neden → Dolaylı Neden → İŞ KAZASI
📋

İş Kazası Örnekleri – Neden-Sonuç Analizi

Temel · Doğrudan · Dolaylı Nedenler

🔍 5 Örnek
🏗️

Forklift + Yaya

Kaygan Zemin + Arızalı Alarm
🔵 Temel Bakım yapılmaması, temizlik prosedürü eksik, yaya yolu ayrılmamış, denetim eksik
🔴 Doğrudan Kaygan zemin, arızalı alarm, hızlı forklift kullanımı
🟡 Dolaylı Üretim baskısı, dikkat dağınıklığı, yorgunluk, kulaklık
⚡ Çarpma sonucu yaralanma
🛢️

Kapalı Alan

Oksijen Düşüşü + Havalandırma Yok
🔵 Temel Kapalı alan prosedürü yok, gaz ölçüm cihazı yok, eğitim eksik
🔴 Doğrudan Oksijen yetersizliği, havalandırma yok
🟡 Dolaylı Panik, kurtarma planı yok, iletişim eksik
⚡ 2 çalışan zehirlenme
🏗️

Vinç Kazası

Aşırı Yük + Hasarlı Sapan
🔵 Temel Kaldırma planı yok, ekipman kontrolü yok, eğitim eksik
🔴 Doğrudan Aşırı yükleme, hasarlı sapan, rüzgarda kaldırma
🟡 Dolaylı İş programı baskısı, iletişim eksik, deneyimsizlik
⚡ Yük düşmesi, çalışanların üzerine
💥

Domino Etkili Kaza

LOTO Eksik + Yüksekten Düşme
🔵 Temel LOTO prosedürü yok, yüksekte çalışma planı yok, denetim eksik
🔴 Doğrudan Enerji kesilmedi, korkuluk yok
🟡 Dolaylı Acele çalışma, iletişim eksik, koordinasyon eksik
⚡ Çarpma + Düşme + Taşlama
⚙️

Konveyör Kazası

LOTO Eksik + Yorgunluk + Kaygan Zemin
🔵 Temel LOTO eksik, eğitim eksik, denetim eksik, bakım prosedürü yok, acil durum eğitimi yok
🔴 Doğrudan Enerji kesilmedi, kaygan zemin, yetersiz aydınlatma, koruyucu sökük
🟡 Dolaylı Yorgunluk, gece vardiyası, acele etme, üretim baskısı, acil durdurma bilinmiyor
⚡ El sıkışması + Müdahale gecikmesi
🏗️ Forklift
🛢️ Kapalı Alan
🏗️ Vinç
💥 Domino
⚙️ Konveyör
📌 5 Farklı Senaryo – Her kazanın temel, doğrudan ve dolaylı nedenleri analiz edilmiştir.
⚠️

Ramak Kala Olay Örnekleri

Zarar Oluşmadı – Potansiyel Vardı

📌 Near Miss
🔧

8. Kattan Düşen İngiliz Anahtarı

2 kg anahtar, ustanın 20 cm önüne düştü
❌ İlk İzlenim: İş Kazası ✅ Gerçek: Ramak Kala
⚡ RAMAK KALA
🏗️

Forkliftin Son Anda Durması

Yaya aniden yola çıktı, 5 cm kala durdu
✅ Hiç kimse yaralanmadı
⚡ RAMAK KALA
🏗️

Vinçten Kopan Yük

20 ton çelik kiriş, birkaç metre yanına düştü
❌ Büyük İş Kazası ✅ Ramak Kala
⚡ RAMAK KALA
🏗️

İskele Çökmesi

Mola için aşağı indikten 30 sn sonra çöktü
❌ İskele Çöktü ✅ Kimse Yaralanmadı
⚡ RAMAK KALA
🧪

Kimyasal Sıçrama

Hortum patladı, yüz siperi teması engelledi
❌ Kimyasal Sıçradı ✅ Temas Olmadı
⚡ RAMAK KALA
🏗️

Tavan Vinci

Yük salınım yaptı, çalışanın arkasından geçti
✅ Hiç temas olmadı
⚡ RAMAK KALA
🧗

Yüksekte Çalışma

Ayağı boşluğa geldi, kemer düşmesini engelledi
✅ Havada asılı kaldı, yaralanma yok
⚡ RAMAK KALA
⚠️ Düşme sonrası yaralanma olsaydı → İş kazası
💥

Kompleks Ramak Kala

Yağlı zemin + Forklift + Yaya + Vinç + Yorgunluk
• Forklift 10 cm kala durdu
• Vinç yükü yanına düştü, temas yok
✅ Hiç kimse yaralanmadı
⚡ RAMAK KALA
📌 Birden fazla ramak kala aynı anda
📌

Ramak Kala Nedir?

Zarar oluşmamış ancak potansiyel olarak zarara uğratma ihtimali olan olaylardır.
⚠️ Ramak kalalar erken uyarı sinyalleridir. Önlenmezse iş kazasına dönüşür.
❌ Yaralanma yok ❌ Hasar yok ✅ Potansiyel var
🔧 İngiliz Anahtarı
🏗️ Forklift
🏗️ Vinç
🏗️ İskele
🧪 Kimyasal
🧗 Yüksekte
💥 Kompleks
📌 9 Ramak Kala Örneği – Hiçbirinde yaralanma veya hasar oluşmadı. Ancak her biri erken uyarı sinyalidir.
💰

İş Kazalarının Maliyeti

Direkt (Dolaysız) ve İndirekt (Dolaylı) Maliyetler

📊 Buzdağı Modeli
🔴

Direkt (Dolaysız) Maliyet

Görünür, Bilinen, Hesaplanabilen – Sigortalanmış Maliyet

📌 Buzdağının Görünen Kısmı

Doğrudan hesaplanabilen, sigorta kapsamındaki maliyetlerdir. Kolayca tespit edilir ve kayıt altına alınır.

🟡

İndirekt (Dolaylı) Maliyet

Bilinemeyen, Görünmez – Sigortalanmamış Maliyet

📌 Buzdağının Görünmeyen Kısmı

Hesaplanması zor, sigorta kapsamı dışındaki maliyetlerdir. Genellikle direkt maliyetlerden 4-10 kat daha fazladır.

🧊
Direkt Maliyet
İndirekt Maliyet
(Görünmeyen Kısım)

📊 Buzdağı Modeli

  • 🔴 Görünen Kısım (Direkt Maliyet): Tedavi, tazminat, iş günü kaybı, ekipman hasarı
  • 🟡 Görünmeyen Kısım (İndirekt Maliyet): Üretim kaybı, sipariş kaybı, bürokrasi, iş gücü değiştirme
📌 Not: İndirekt maliyetler, direkt maliyetlerin 4-10 katı kadar olabilir!