Etik Nedir?

Etik, insan davranışlarının doğru ve yanlış açısından değerlendirilmesini inceleyen felsefe dalıdır. Neyin iyi, neyin kötü olduğunu; hangi eylemlerin ahlaki olarak kabul edilebilir olduğunu sistematik biçimde sorgular.

KÖKEN

“Etik” kelimesi, Yunanca ethos (karakter, huy, alışkanlık) sözcüğünden gelir. İş yaşamında ise mesleki değerler ve sorumluluklar bütününü ifade eder.

“Etik Kurallar Rehberi” Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH) tarafından hazırlanmıştır.

Betimleyici Etik

Toplumların fiilen sahip olduğu ahlaki değerleri ve davranışları tanımlar.

Normatif Etik

Nasıl davranılması gerektiğine dair ilke ve ölçütler ortaya koyar.

Uygulamalı Etik

Etik ilkeleri iş, meslek ve tıp gibi somut alanlara taşır. İş etiği bu kapsama girer.

📜 ICOH

İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar Rehberi ICOH

Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH) tarafından hazırlanan bu rehber, iş sağlığı profesyonellerinin uyması gereken temel etik ilkeleri belirler.

Rehber Kapsamındaki Profesyoneller

🛡️ İş Güvenliği Uzmanları

🩺 İşyeri Hekimleri

🔬 İş Hijyenistleri

🧑‍💻 Ergonomistler

👩‍⚕️ İş Sağlığı Hemşireleri

🧪 Toksikologlar & Psikologlar

Rehberin Amacı

🎯

Çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak

⚡

Mesleki bağımsızlığı güçlendirmek

🧠

Etik karar vermeyi desteklemek

📋

Sorumlulukları açıklamak

⭐ İş sağlığı profesyonellerinin birinci görevi → çalışanların yaşamını, sağlığını ve esenliğini korumaktır.

Rehberin 10 Temel İlkesi

1️⃣ Çalışan Sağlığını Öncelikli Tutmak

İşverenin ekonomik çıkarlarını değil, çalışanların sağlığını, güvenliğini ve refahını öncelikli korumalıdır.

📌 Örnek: Makinede ölüm riski varsa → üretim baskısı dikkate alınmaksızın risk raporlanmalıdır.

2️⃣ Mesleki Bağımsızlık

İşveren, sendika, çalışan, müşteri veya devlet baskısı altında karar verilmemelidir. Kararlar bilimsel verilere, teknik değerlendirmelere ve etik ilkelere dayanmalıdır.

📌 Örnek: İSG uzmanı "İşimi kaybederim." düşüncesiyle raporunu değiştiremez.

3️⃣ Tarafsızlık (Objektiflik)

Tüm değerlendirmeler kişisel çıkar, ekonomik baskı, akrabalık, siyasi görüş gibi unsurlardan bağımsız olmalıdır.

📌 Örnek: Risk değerlendirmesi gerçek verilere göre hazırlanmalıdır.

4️⃣ Mesleki Yeterlilik

Bilgi ve beceriler sürekli geliştirilmeli, bilimsel gelişmeler takip edilmeli, yalnızca uzman olunan konularda görev alınmalıdır.

📌 Örnek: Yeni çıkan kimyasallar konusunda eğitim almak.

5️⃣ Dürüstlük

Hiçbir bilgi değiştirilmemeli, gizlenmemeli veya çarpıtılmamalıdır.

📌 Örnek: Gürültü ölçüm sonucu 95 dB ise 85 dB olarak yazılamaz.

6️⃣ Gizlilik

Çalışanlara ait sağlık bilgileri, kişisel bilgiler, tıbbi kayıtlar gizli tutulmalıdır. Ancak hayatı tehdit eden ciddi riskler varsa bildirim yapılır.

📌 Örnek: Asbestle çalışan işçilere kanser riski anlatılmalıdır.

7️⃣ Bilgilendirme Yükümlülüğü

Çalışanlar riskler, meslek hastalıkları ve korunma yöntemleri konusunda bilgilendirilmelidir.

📌 Örnek: Asbestle çalışan işçilere kanser riski anlatılmalıdır.

8️⃣ Önleyici Yaklaşım

Koruma > Tedavi. Kazadan önce önlem alınmalıdır.

📌 Temel Yaklaşım: Koruma > Tedavi

9️⃣ Bilimsel Kanıta Dayalı Çalışma

Kararlar kişisel görüşlere göre değil, bilimsel verilere göre verilmelidir.

📌 Örnek: Kimyasal maruziyet sınırları uluslararası standartlara göre değerlendirilir.

🔟 Sürekli İyileştirme

Risk değerlendirmeleri, eğitimler, ölçümler düzenli olarak güncellenmelidir.

📌 Uygulama: Sürekli geliştirme ve güncelleme esastır.

Temel Sorumluluklar

Sorumluluk	Açıklama
Çalışan sağlığını korumak	En temel görevdir.
Bağımsız karar vermek	İşveren baskısından etkilenmemek
Dürüst olmak	Gerçekleri gizlememek
Gizliliğe uymak	Kişisel bilgileri korumak
Bilimsel çalışmak	Kanıta dayalı karar vermek
Mesleki gelişim	Sürekli eğitim almak
Riskleri bildirmek	Çalışanları bilgilendirmek
Önleyici yaklaşım	Kazaları oluşmadan önlemek

İş Güvenliği Uzmanı Açısından Değerlendirme

✅ Doğru Davranışlar

Risk değerlendirmesini objektif yapmak
İşverene yazılı bildirim yapmak
Ciddi tehlikeyi gizlememek
Çalışan güvenliğini her zaman ön planda tutmak
Mesleki bağımsızlığı korumak

⚠️ Örnek Vaka

İşveren: "Makineyi durdurmayalım. Raporu biraz hafif yaz."

❌ Yanlış Davranış: İşveren baskısıyla raporu değiştirmek

✅ Doğru Davranış: Riski objektif olarak raporlamak, yazılı bildirim yapmak, çalışan güvenliğini korumak

Dayandığı Temel Değerler

❤️ İnsan Yaşamına Saygı Yaşam hakkı her şeyden önce gelir

⚖️ Adalet Tüm çalışanlara eşit yaklaşım

🤝 Dürüstlük Bilgileri doğru aktarmak

🎯 Tarafsızlık Çıkar çatışmalarından kaçınmak

🛡️ Bağımsızlık Mesleki kararları özgürce verebilmek

🔒 Gizlilik Sağlık bilgilerinin korunması

💪 Sorumluluk Çalışanların sağlığını korumak

🔬 Bilimsellik Kanıta dayalı uygulamalar yapmak

Türkiye'de İSG Mevzuatı ile İlişkisi

ICOH Etik Kuralları doğrudan bir kanun değildir; ancak etik bir rehber niteliğindedir ve Türkiye'deki İSG uygulamalarıyla büyük ölçüde uyumludur.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
İş Güvenliği Uzmanları Yönetmeliği
İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personeli Yönetmeliği

Bu düzenlemeler de çalışan sağlığını koruma, risklerin bildirilmesi, mesleki bağımsızlık ve gizlilik gibi ilkeleri esas alır.

📅 2022 Aralık A 🟢 Kolay

İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar Rehberi aşağıdakilerin hangisi tarafından hazırlanmıştır?

A) Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP)

B) Birleşmiş Milletler Sanayi Kalkınma Örgütü (UNIDO)

C) Dünya Sağlık Örgütü (WHO)

D) Uluslararası İş Sağlığı Komisyonu (ICOH)

E) Dünya Ticaret Örgütü (WTO)

📅 2022 Aralık 🟡 Orta

İş Sağlığı Profesyonelleri İçin Uluslararası Etik Kurallar Rehberi'ne göre;

I. Etiği destekleme ve denetim

II. Suistimalle mücadele

III. Profesyonel bağımsızlık

İlkelerinden hangileri iş sağlığı profesyonellerinin işlevlerinin yürütülmesine ilişkin koşullar arasında yer alır?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

Ahlak, Etik ve Hukuk

Üç kavram sıkça karıştırılır; oysa kaynakları, yaptırımları ve kapsamları farklıdır.

Ahlak TOPLUMSAL DEĞERLER

Toplum tarafından paylaşılan iyi-kötü değerleri
Kaynağı: gelenek, kültür, din
Yaptırımı: vicdan ve toplumsal onay
Topluma göre değişkenlik gösterir

Etik İLKELERİN SORGULANMASI

Ahlaki değerleri akılla temellendirir
Kaynağı: felsefi düşünme ve ilkeler
Yaptırımı: mesleki ve içsel sorumluluk
Evrensel ilkeler geliştirmeyi hedefler

Hukuk YAZILI KURALLAR

Devletin koyduğu bağlayıcı kurallar
Kaynağı: yasa ve mevzuat
Yaptırımı: resmi cezalar ve zorlama
Herkes için asgari standart belirler

GEREKÇE

Neden İş Etiği Önemli?

Etik, yalnızca bireysel bir erdem değil; kurumların sürdürülebilirliğini belirleyen stratejik bir değerdir.

Güven Çalışan, müşteri ve paydaşlarla kurulan ilişkilerin temelini oluşturur.

İtibar Kurumsal marka değerini ve toplumdaki saygınlığı korur.

Sürdürülebilirlik Uzun vadeli başarıyı ve krizlere karşı dayanıklılığı destekler.

Verimlilik Adil ve şeffaf ortam, motivasyon ve bağlılığı yükseltir.

Risk Yönetimi Yolsuzluk, hukuki yaptırım ve itibar kayıplarını önler.

Adalet Fırsat eşitliği ve hakkaniyetli bir çalışma iklimi sağlar.

İLKELER

Temel Etik İlkeler

İş etiğinin üzerine kurulduğu altı çekirdek ilke, günlük kararların pusulasıdır.

Dürüstlük Söz ve davranışlarda doğruluk; yanıltıcı olmama.

Adalet Herkese eşit ve hakkaniyetli davranma.

Şeffaflık Kararlarda açıklık ve hesap verebilirlik.

Sorumluluk Eylemlerin sonuçlarını üstlenme.

Saygı İnsan onuruna ve farklılıklara değer verme.

Güvenilirlik Verilen sözü tutma ve tutarlı olma.

UYGULAMA

İş Yerinde Etik Değerler

İlkeler, çalışma ortamında somut davranış beklentilerine dönüşür.

Gizlilik Kuruma ve kişilere ait bilgilerin korunması, sır saklama yükümlülüğü.

Kaynakların Doğru Kullanımı Kurum kaynaklarını amacına uygun, savurganlıktan uzak kullanma.

Sadakat ve Bağlılık Kurumun meşru menfaatlerini gözetme; itibarını koruma.

Çıkar Çatışmasından Kaçınma Kişisel çıkarı kurumun çıkarının önüne koymama.

Mesleki Yetkinlik Görevi bilgi, beceri ve özenle yerine getirme; sürekli gelişim.

Ayrımcılık Yapmama İşe alım ve terfide liyakati esas alma, eşit muamele.

KURAMSAL ÇERÇEVE

Etik Teoriler ve Yaklaşımlar

Etik kararlar farklı felsefi geleneklerden beslenir; her yaklaşım “doğru”yu farklı bir ölçüte bağlar.

Deontoloji ÖDEV ETİĞİ

Doğruluk, eylemin kendisinde ve ilkelere uygunluğundadır. Sonuç ne olursa olsun bazı kurallar çiğnenemez.

Sonuççuluk FAYDACILIK

Bir eylemin değeri, doğurduğu sonuçlarla ölçülür. En çok kişiye en fazla faydayı sağlayan eylem doğrudur.

Erdem Etiği KARAKTER

Odak, eylemden çok kişinin karakteridir. Erdemli bir insanın ne yapacağı sorulur; dürüstlük, cesaret, adalet.

“Her koşulda dürüst ol.”

“En büyük iyiye hedefle.”

“İyi bir insan ol.”

KARAR VERME

Etik İkilem Nedir?

Etik ikilem, iki veya daha fazla değerin ya da sorumluluğun çatıştığı ve her seçeneğin bir bedeli olduğu karar durumudur. “Doğru” ile “yanlış” değil; çoğu zaman iki doğru arasında seçim yapılır.

SIK KARŞILAŞILAN GERİLİMLER

Bireysel çıkar × Kurumsal çıkar

Sadakat × Dürüstlük

Gizlilik × Kamu yararı

Kısa vadeli kazanç × Uzun vadeli değer

İkilemin Ayırt Edici Özellikleri

1 Değer Çatışması

Birden fazla meşru değer aynı anda savunulamaz.

2 Belirsizlik

Hiçbir seçenek tümüyle sorunsuz değildir.

3 Sonuç Baskısı

Karar, kişileri ve kurumu doğrudan etkiler.

4 Hesap Verebilirlik

Seçim gerekçesiyle birlikte savunulmalıdır.

📝

Etik – Çıkmış Sorular

2026 Mayıs – İSG Etik Soruları (Cevabı göster butonuna tıklayarak doğru cevabı görebilirsiniz.)

2026 Mayıs C 🔴 Zor

Bir iş yerinde meydana gelen ve çalışanın hafif bir şekilde yaralanmasıyla sonuçlanan iş kazasından sonra işveren, iş yerinin "güvenli iş yeri" imajının zedelenmemesi için kazanın Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmemesini ve olayın şirket içi kayıtlarla sınırlı tutulmasını istemiştir. Bu kapsamda, iş güvenliği uzmanına da bu yönde telkinde bulunmuş; iş güvenliği uzmanından olayın "ramak kala olay" olarak kayda geçirilmesini ve iş güvenliği uzmanının düzenleyeceği raporda yaralanma bilgisinin yer almamasını talep etmiştir.

Bu durum için, çalışma hayatında etik ilkeler de dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) İş güvenliği uzmanı işverenin talimatına bağlı davranmalıdır.

B) İşverenin gerçeğe aykırı kayıt talimatı mesleki bağımsızlık ve dürüstlük ilkesine aykırıdır.

C) İş yerinin itibarı hukuki bildirimden önce gelir.

D) Hafif yaralanmada bildirim yapılmaması etik aykırılık oluşturmaz.

E) Uzman işverene karşı hukuki sorumluluk doğar.

2026 Mayıs B 🔴 Zor

Bir iş güvenliği uzmanı, üretim hattında bulunan bazı makinelerde çalışanlar için ciddi yaralanmalara neden olabilecek güvenlik eksikleri tespit etmiştir. İş güvenliği uzmanının değerlendirmesine göre, riskin gerçekleşmesi hâlinde ağır sonuçlar doğabilecektir. İşveren, makinelerin tamamen durdurulmasının, şirketin önemli bir sözleşmeyi kaybetmesine yol açacağını; riski azaltacak bazı geçici önlemler alınarak üretimin devam etmesini ve kalıcı çözümlerin altı ay içinde tamamlanmasını önermektedir. İş güvenliği uzmanı ile yapılan sözleşmenin yenilenme tarihi de aynı zamana denk gelmektedir.

Bu durumda; çalışma hayatında etik ilkeler de dikkate alındığında aşağıdakilerden hangisi, iş güvenliği uzmanının yerine getirebileceği en uygun davranıştır?

A) İşverenin önerisini kabul ederek geçici önlemleri yeterli görmek

B) İşverene sözlü uyarı yapıp resmî olarak durumu kayda geçirmemek

C) Riskin ciddiyetini ve üretimin sürdürülmemesi gerektiğini objektif bir şekilde raporlamak

D) Sözleşmesinin yenilenmeme ihtimalini göz önünde bulundurarak daha esnek bir değerlendirme yapmak

E) Sorumluluğun işverene ait olduğunu belirterek yazılı görüş bildirmemek

2026 Mayıs A 🟡 Orta

Bir iş yerinde görev yapan iş yeri hekimi, periyodik muayene sırasında, çalışanlardan birinin bir hastalığını öğrenmiştir. Söz konusu hastalık, çalışanın mevcut görevini yapmasına engel teşkil etmemektedir ve iş sağlığı ve güvenliği açısından ilave bir risk oluşturmamaktadır. Fakat çalışanın bu hastalığı, sosyal açıdan, diğer işçilerin kendisine karşı olumsuz bir tavır takınmalarına neden olabilecek niteliktedir.

Çalışma hayatında etik ilkeler kapsamında iş yeri hekiminin aşağıdaki davranışlardan hangisini yerine getirmesi gerekir?

A) Çalışanın sağlık durumuna ilişkin tüm verileri işverenle ve işveren vekilleriyle paylaşmak

B) Çalışanın açık rızası veya hukuki zorunluluk bulunmadıkça çalışana ait sağlık verisini paylaşmamak

C) Çalışanın sağlık verisini değerlendirilmesi için insan kaynaklarına iletmek

D) Çalışanın sağlık verisini sözlü olarak paylaşmak; fakat yazılı kayıt oluşturmamak

E) Çalışanın kimliği ve hastalığı ile ilgili verileri, Sağlık Bakanlığının ilgili birimine göndermek

ETİK KARAR VERME MODELİ

Etik kararlar sezgiyle değil, izlenebilir bir muhakeme süreciyle verilmelidir.

1 Sorunu Tanımla

Etik meseleyi ve ilgili tarafları netleştir.

2 Bilgi Topla

İlgili gerçekleri, kuralları ve bağlamı incele.

3 Seçenekleri Belirle

Olası eylem yollarını ve alternatifleri sırala.

4 İlkelerle Değerlendir

Her seçeneği etik ilke ve değerlerle sına.

5 Karar Ver ve Uygula

En savunulabilir seçeneği gerekçesiyle uygula.

6 Sonucu Değerlendir

Etkileri gözden geçir, deneyimden öğren.

🛡️ İş Sağlığı ve Güvenliğinde Etik

İSG alanında etik; çalışanların yaşam hakkını korumayı esas alır.
İSG uzmanı; tehlikeyi gizleyemez, yanlış rapor düzenleyemez, baskı altında karar değiştiremez.

🔵 İş Güvenliği Uzmanının Etik Sorumlulukları

Etik Sorumluluk	Açıklama
Tarafsız olmak	İşveren baskısından etkilenmemek
Bilimsel çalışmak	Teknik verilere göre karar vermek
Doğru raporlama yapmak	Eksiklikleri gizlememek
Yazılı bildirim yapmak	Tespitleri kayıt altına almak
Çalışan güvenliğini öncelemek	Ekonomik kaygıları ikinci planda tutmak
Sürekli gelişmek	Bilgisini güncel tutmak

🟢 İşverenin Etik Sorumlulukları

✅ Güvenli çalışma ortamı oluşturmak

✅ Ayrımcılık yapmamak

✅ Ücretleri zamanında ödemek

✅ Eğitim vermek

✅ İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini almak

✅ Çalışanlara saygılı davranmak

✅ Çevreyi korumak

🟠 Çalışanların Etik Sorumlulukları

🔸 İş güvenliği kurallarına uymak

🔸 Kişisel koruyucu donanımları kullanmak

🔸 Tehlikeleri bildirmek

🔸 İş arkadaşlarına zarar verecek davranışlardan kaçınmak

🔸 İş disiplinine uymak

🔴 Çalışma Hayatında Karşılaşılan Etik İhlaller

Etik İhlal	Örnek
Ayrımcılık	Cinsiyet, yaş veya engellilik nedeniyle farklı davranmak
Rüşvet	İhale karşılığında menfaat sağlamak
Kayırmacılık (Nepotizm)	Yakınlarını haksız şekilde işe almak
Mobbing	Sistematik psikolojik baskı uygulamak
Taciz	Fiziksel veya sözlü taciz
Yalan beyan	Sahte rapor hazırlamak
Gizlilik ihlali	Kişisel verileri izinsiz paylaşmak
Çıkar çatışması	Kendi çıkarı için karar vermek
Görevi kötüye kullanma	Yetkiyi kişisel amaçlarla kullanmak

⚖️

Çıkar Çatışması

Conflict of Interest

Çalışanın veya uzmanın; kişisel çıkarı ile mesleki sorumluluğu çatışıyorsa buna çıkar çatışması denir.

📌 Örnek

İSG uzmanı; “Riski yüksek yazarsam işimi kaybederim.” diye raporunu değiştiremez.
Bu etik ihlalidir.

🤔

İSG'de Etik Dilemma

Etik İkilem

Etik ikilem; iki doğru seçenek arasında kalmaktır.

📌 Örnek

Bir fabrikanın durması milyonlarca lira zarar oluşturacaktır. Ancak; makinede ölüm riski vardır.
Burada; “Ekonomi mi? İnsan hayatı mı?” sorusu ortaya çıkar.

🎯 Etik cevap; insan hayatının korunmasıdır.

Çıkar Çatışması

SENARYO

Satın alma biriminde çalışan bir yönetici, ihaleye giren firmalardan birinin sahibinin yakın akrabası olduğunu fark eder. Söz konusu firma en uygun teklifi vermiştir; ancak yönetici karar sürecinde etkilidir.

Etik soru: Yönetici karar sürecinde kalmalı mı?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Aile bağı / sadakat ile kuruma karşı tarafsızlık çatışır.

•

İlke ihlali riski

Kararda kalmak şeffaflık ve adalet ilkesini zedeler.

•

Doğru davranış

Durumu yazılı beyan edip karar sürecinden çekilmek.

•

Kurumsal önlem

Çıkar çatışması beyanı ve bağımsız komisyon değerlendirmesi.

VAKA ÇALIŞMASI

İş Güvenliği Uzmanının İkilemi

SENARYO

Bir iş güvenliği uzmanı, üretim hattında makine koruyucularının söküldüğünü ve ciddi bir iş kazası riski oluştuğunu tespit eder. İşveren, teslimat baskısıyla üretimin durmasını istemez ve uzmandan riski raporda hafifletmesini bekler.

Etik soru: Uzman riski yazılı raporlayıp işi durdurmalı mı?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Çalışan sağlığı ve mesleki bağımsızlık ile işverene bağlılık ve iş kaygısı çatışır.

•

Önceliklendirme

İnsan hayatı ve güvenliği pazarlık konusu değildir; her koşulda önceliklidir.

•

Doğru davranış

Tehlikeyi yazılı bildirmek; ciddi ve yakın tehlikede işi durdurma yetkisini kullanmak.

•

Yasal güvence

6331 sayılı Kanun uyarınca uzmanın bildirim nedeniyle hak ve yetkileri kısıtlanamaz.

VAKA ÇALIŞMASI

KKD Kullanmayan Çalışan

SENARYO

Bir çalışan, baret ve emniyet kemeri kullanmadan yüksekte çalışmaktadır. İşveren, çalışanın deneyimli olduğunu ve kısa süre içinde işi tamamlayacağını söyleyerek müdahale edilmemesini ister.

Etik Soru: İSG uzmanı çalışmayı durdurmalı mı?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

İşin hızlı tamamlanması ↔ Çalışanın yaşam hakkı

•

Öncelik

İnsan hayatı üretim hızından önemlidir.

•

Doğru davranış

➜ Yazılı uyarı yapmak
➜ KKD kullanılmasını sağlamak
➜ Gerekirse çalışmayı durdurmak

•

Yasal Dayanak

6331 sayılı Kanun – İşveren ve çalışan güvenliği önceliklidir.

VAKA ÇALIŞMASI

Gürültü Ölçüm Sonuçlarının Değiştirilmesi

SENARYO

Ortam gürültüsü 95 dB(A) olarak ölçülmüştür. İşveren, çalışanlara kulaklık dağıtmamak için raporun 84 dB(A) olarak düzenlenmesini ister.

Etik Soru: Uzman raporu değiştirmeli midir?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

İşveren maliyeti ↔ Bilimsel doğruluk

•

Öncelik

Ölçüm sonuçları değiştirilemez.

•

Doğru davranış

Gerçek ölçüm değerlerini rapora yazmak.

•

Etik İlke

✔ Dürüstlük
✔ Bilimsellik
✔ Objektiflik

VAKA ÇALIŞMASI

Acil Çıkış Kapısının Kapatılması

SENARYO

Depoda malzemeler acil çıkış kapısının önüne yerleştirilmiştir. Depo sorumlusu; "Yarın sevkiyat var." diyerek kaldırmak istememektedir.

Etik Soru: Uzman beklemeli mi?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Depolama kolaylığı ↔ Acil tahliye güvenliği

•

Öncelik

Acil çıkışlar her zaman açık olmalıdır.

•

Doğru davranış

Malzemelerin derhal kaldırılmasını istemek.

•

Yasal Dayanak

Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik

VAKA ÇALIŞMASI

Vinç Periyodik Kontrolü

SENARYO

Vinç periyodik kontrol süresi dolmuştur. Yeni kontrol iki hafta sonra yapılacaktır. İşveren; "İki hafta daha kullanabiliriz." demektedir.

Etik Soru: Vinç kullanılabilir mi?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Üretimin devamı ↔ Güvenli ekipman kullanımı

•

Öncelik

Kontrolü olmayan ekipman kullanılmamalıdır.

•

Doğru davranış

Vinç kullanımının durdurulmasını önermek.

•

Etik İlke

Mesleki sorumluluk

VAKA ÇALIŞMASI

İş Kazasının Gizlenmesi

SENARYO

Bir çalışan elinden yaralanmıştır. İşveren; "Hastaneye gönderelim ama SGK'ya bildirmeyelim." demektedir.

Etik Soru: Uzman sessiz kalabilir mi?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

İşveren itibarı ↔ Hukuki sorumluluk

•

Öncelik

İş kazaları gizlenemez.

•

Doğru davranış

Kazanın kayıt altına alınmasını istemek.

•

Etik İlke

Dürüstlük
Şeffaflık

VAKA ÇALIŞMASI

Eğitim Almayan Operatör

SENARYO

Forklift operatörü izinlidir. Yerine eğitim almamış bir çalışan görevlendirilmek istenir.

Etik Soru: Uzman buna izin vermeli midir?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

İşin devam etmesi ↔ Eğitimli personel kullanımı

•

Öncelik

Yetkisiz kişi ekipmanı kullanamaz.

•

Doğru davranış

Operasyonu durdurmak.

•

Etik İlke

Yetkinlik
Sorumluluk

VAKA ÇALIŞMASI

Kimyasal Etiketlerinin Kaldırılması

SENARYO

Yeni gelen kimyasalların etiketleri okunmamaktadır. İşveren; "Şimdilik kullanın." demektedir.

Etik Soru: Kimyasallar kullanılabilir mi?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Üretim baskısı ↔ Kimyasal güvenliği

•

Öncelik

Etiketsiz kimyasallar kullanılmamalıdır.

•

Doğru davranış

Kimliklendirme tamamlanıncaya kadar kullanımın engellenmesi.

VAKA ÇALIŞMASI

Risk Değerlendirmesinin Kopyalanması

SENARYO

İşveren, başka bir fabrikanın risk değerlendirmesini getirerek "İsimleri değiştir yeter." demektedir.

Etik Soru: Uzman bunu kabul etmeli midir?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Kolaylık ↔ Bilimsel çalışma

•

Öncelik

Her işyerinin risk değerlendirmesi kendine özgüdür.

•

Doğru davranış

Yeni risk değerlendirmesi hazırlamak.

•

Etik İlke

Mesleki dürüstlük

VAKA ÇALIŞMASI

Meslek Hastalığının Gizlenmesi

SENARYO

İşyeri hekimi, çalışanda meslek hastalığı şüphesi olduğunu belirtmiştir. İşveren; "Şimdilik kayıt altına almayalım." demektedir.

Etik Soru: Uzman nasıl davranmalıdır?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

İşveren çıkarı ↔ Çalışan sağlığı

•

Öncelik

Sağlık her zaman önceliklidir.

•

Doğru davranış

Durumu kayıt altına almak.

VAKA ÇALIŞMASI

Fazla Mesai Baskısı

SENARYO

Çalışanlar son iki haftadır her gün 14 saat çalışmaktadır. Yorgunluk nedeniyle ramak kala olaylar artmıştır. İşveren, "Sipariş bitince dinlenirler." demektedir.

Etik Soru: Uzman ne yapmalıdır?

Etik Çözümleme

•

Çatışan değerler

Üretim hedefi ↔ Çalışan sağlığı

•

Öncelik

Aşırı yorgunluk iş kazası riskini artırır.

•

Doğru davranış

Riski raporlamak, çalışma sürelerinin mevzuata uygun hâle getirilmesini önermek.

ETİK DIŞI DAVRANIŞ

Mobbing (Psikolojik Taciz)

Mobbing, bir çalışana yönelik sistematik, süreklilik gösteren olumsuz davranışlarla kişiyi yıldırma, dışlama ve işten uzaklaştırma sürecidir.

BİÇİMLERİ

Dikey (Yukarıdan)

Amir tarafından asta yönelik yıldırma.

Yatay

Eşit konumdaki çalışanlar arasında dışlama.

Dikey (Aşağıdan)

Astların amire yönelik toplu baskısı.

Tipik Belirtiler

• Sürekli haksız eleştiri ve küçümseme

• Bilgi ve iletişimden kasıtlı dışlama

• Yeteneğin altında ya da anlamsız görevler

• İtibarı hedef alan söylenti ve dedikodu

• Aşırı denetim ve ulaşılamaz hedefler

• Sosyal olarak yalıtma ve görmezden gelme

⚖️ Ayrımcılık

Ayrımcılık, kişilere işle ilgisi olmayan özellikleri nedeniyle eşit olmayan muamele yapılmasıdır. Fırsat eşitliğini ve adalet ilkesini doğrudan zedeler.

♀♂

Cinsiyet

İşe alım, ücret ve terfi de cinsiyete dayalı eşitsizlik.

🎂

Yaş

Genç ya da ileri yaştaki çalışanların dışlanması.

🌍

Etnik Köken / Din

Kimlik temelli önyargı ve dışlayıcı tutumlar.

♿

Engellilik

Makul düzenlemelerin sağlanmaması, erişim engelleri.

🩺

Sağlık Durumu

Kronik hastalık ya da gebelik nedeniyle olumsuz muamele.

👤

Görünüm / Köken

Fiziksel özellik veya sosyoekonomik kökene dayalı ayrım.

🚫 İşyerinde Taciz

Taciz, kişinin onurunu zedeleyen; yıldırıcı, aşağılayıcı ya da düşmanca bir ortam yaratan istenmeyen davranışlardır.

💬

Psikolojik / Sözlü Taciz

Hakaret, tehdit ve aşağılayıcı ifadeler
Sürekli bağırma, korkutma davranışları
Onur kırıcı şaka ve yorumlar

🚨

Cinsel Taciz

İstenmeyen cinsel içerikli söz ve davranış
İma, teklif veya fiziksel rahatsız etme
Çıkar karşılığı baskı (quid pro quo)

⚡

ETKİLERİ

😰 Mağdurda kaygı, güven kaybı ve tükenmişlik

📉 Ekipte verim düşüşü ve güvensizlik

🏛️ Kurumda itibar ve hukuki risk

ÖNLEME

Etik Dışı Davranışlarla Mücadele

Bireysel farkındalık ile kurumsal mekanizmalar birlikte çalıştığında etik dışı davranışlar önlenebilir.

📜

1 Açık Politikalar

Yazılı etik kurallar ve sıfır tolerans ilkesinin ilanı.

🔒

2 Güvenli Bildirim

Gizli, misillemesiz ihbar ve şikâyet kanalları.

📚

3 Eğitim ve Farkındalık

Düzenli etik eğitimleri ve örnek olay çalışmaları.

⚖️

4 Adil Soruşturma

Tarafsız inceleme ve tutarlı yaptırım uygulaması.

👔

5 Liderlik Örnekliği

Yöneticilerin davranışlarıyla model olması.

🫂

6 Destek Mekanizmaları

Mağdura psikolojik ve hukuki destek sağlanması.

KURUMSAL ÇERÇEVE

Etik Davranış Kuralları (Etik Kod)

Etik kod, bir kurumun değerlerini ve çalışanlarından beklediği davranışları yazılı hâle getiren rehber belgedir. Soyut ilkeleri günlük uygulamaya bağlar.

📌 NEDEN GEREKLİ?

✓ Ortak bir değer dili ve tutarlılık sağlar

✓ Karar anında başvurulacak ölçüt sunar

✓ Kurumsal itibarı ve güveni korur

✓ Yasal ve etik riskleri azaltır

📋 Etik Kod Neleri İçerir?

1 Temel Değerler

Kurumun benimsediği ilke ve ilkelerin tanımı.

2 Davranış Standartları

Çıkar çatışması, gizlilik, hediye ve rüşvet kuralları.

3 Sorumluluklar

Çalışan, yönetici ve kurumun karşılıklı yükümlülükleri.

4 Bildirim Yolları

İhlallerin nasıl ve nereye raporlanacağı.

5 Yaptırımlar

Kurallara aykırılık hâlinde uygulanacak süreç.

KURUMSAL ÇERÇEVE

Uyum ve İhbar Mekanizmaları

Yazılı kurallar, ancak işleyen uyum ve bildirim sistemleriyle hayata geçer.

📋

Uyum

Compliance

Yasa, düzenleme ve iç kurallara uygunluğun sistemli takibi.

🛡️

İhbarcının Korunması

İyi niyetli bildirimde bulunanın misillemeye karşı güvencesi.

📞

Etik Hattı

Gizli ve 7/24 erişilebilir ihbar/danışma kanalları.

👨‍⚖️

Etik Kurul

İhlalleri değerlendiren bağımsız ve yetkili organ.

🔍

Şeffaf Soruşturma

Gizliliği koruyan, tarafsız ve belgeye dayalı inceleme.

📊

İzleme ve Raporlama

Düzenli denetim, ölçüm ve üst yönetime raporlama.

TÜRKİYE BAĞLAMI

Yasal ve Kurumsal Çerçeve

Türkiye'de iş etiği, çeşitli yasal düzenlemeler ve kurumsal yapılarla desteklenir.

Anayasa

(m. 10)

Kanun önünde eşitlik ve ayrımcılık yasağı ilkesi.

İş Kanunu

(4857)

Eşit davranma ilkesi ve çalışanın korunmasına ilişkin hükümler.

Türk Borçlar Kanunu

(m. 417)

İşçinin kişiliğini ve psikolojik tacize karşı korunmasını düzenler.

Türk Ceza Kanunu

Cinsel taciz, hakaret ve ayrımcılık gibi suçlara yaptırım.

Kamu Görevlileri Etik Kurulu

Kamu görevlileri için etik davranış ilkelerini belirler.

Kurumsal Etik Kodlar

Şirketlerin kendi davranış kuralları ve uyum politikaları.

⚖️

İş Etiği Denetim Sürecinin Aşamaları

İş etiği denetimi; kurumun etik ilkelere, mevzuata ve kurumsal değerlere uygun hareket edip etmediğinin sistematik olarak değerlendirilmesi sürecidir.

1 📋

Denetimin Planlanması

Denetim kapsamı, amacı, kriterleri, ekip üyeleri ve denetim takvimi belirlenir.

2 📚

Doküman ve Politika İncelemesi

Etik kurallar, davranış politikaları, prosedürler ve ilgili kayıtlar incelenir.

3 👥

Görüşme ve Bilgi Toplama

Yönetim ve çalışanlarla görüşmeler yapılarak etik uygulamalar değerlendirilir.

4 🔍

Saha Gözlemleri ve Uygulama Kontrolü

Gerçek uygulamalar ile yazılı kuralların uyumu kontrol edilir.

5 ⚠️

Uygunsuzluk ve Risklerin Belirlenmesi

Etik ihlaller, çıkar çatışmaları, ayrımcılık, usulsüzlük veya uygunsuz davranışlar tespit edilir.

6 📊

Bulguların Değerlendirilmesi

Tespit edilen bulguların etkisi ve risk düzeyi analiz edilir.

7 📝

Denetim Raporunun Hazırlanması

Bulgular, uygunsuzluklar, güçlü yönler ve öneriler rapor haline getirilir.

8 🛠️

Düzeltici ve Önleyici Faaliyetler

Tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için aksiyon planları hazırlanır.

9 🔄

İzleme ve Takip

Alınan önlemlerin uygulanıp uygulanmadığı ve etkinliği takip edilir.

📅 2022 Mayıs A-C 🟡 Orta

İşletmelerin, etik ve sosyal sorumluluk ilkelerini kapsayan stratejik planlarını, paydaşlarına sunmak için kullandıkları bir araç olan iş etiği denetimi sürecinin aşamaları arasında;

I. İşletmenin misyon, değer, hedef ve politikalarının gözden geçirilmesi

II. Denetim sürecini yürütecek bir komite veya takımın oluşturulması

III. Denetim sonunda bulguların tepe yöneticilere rapor olarak sunulması

Yukarıdakilerden hangileri iş etiği denetim sürecinin aşamaları arasında yer alır?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

👔

Yöneticilerin Kullandığı Güç Kaynakları

Yöneticiler; çalışanları yönlendirmek, karar almak ve örgütsel hedeflere ulaşmak için farklı güç kaynaklarından yararlanırlar.

I ⚖️

Yasal Güç (Meşru Güç)

Yöneticinin makamı ve yetkisinden kaynaklanan güçtür.

II 🎓

Uzmanlık Gücü

Bilgi, deneyim ve teknik uzmanlıktan kaynaklanan güçtür.

III 🚫

Zorlayıcı Güç

Ceza verme, yaptırım uygulama veya baskı kurma yeteneğine dayanan güçtür.

IV 🎁

Ödüllendirme Gücü

Prim, terfi, takdir veya ödül verme imkanından doğan güçtür.

V 🌟

Karizmatik (Referans) Güç

Çalışanların yöneticiye duyduğu hayranlık, güven ve bağlılıktan doğar.

VI 📢

Bilgi Gücü

Önemli bilgiye erişim ve bilgiyi yönetebilme yeteneğinden kaynaklanır.

VII 🤝

İlişki Gücü

Güçlü bağlantılar, sosyal çevre ve iletişim ağlarından doğan etkidir.

📌

Yönetimde en etkili ve etik açıdan en kabul gören güç türleri genellikle uzmanlık gücü, karizmatik güç ve ödüllendirme gücü olarak değerlendirilir.

📅 2021 Aralık B 🔴 Zor

I. Yasal güç

II. Uzmanlık gücü

III. Zorlayıcı güç

Yöneticilerin etik karar alma sürecinde kullandıkları güç kaynakları arasında yukarıdakilerden hangileri yer alır?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III