MADDE 5 – İşverenin iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin yükümlülükleri:
(1) İşveren, çalışanların işe başlama eğitimlerini, temel eğitimleri ve gerekli hâllerde bu Yönetmelikte yer alan diğer eğitimleri almasını sağlar.
(2) İşveren, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin aşağıdaki hususları sağlamakla yükümlüdür:
(3) İşveren, çalışanlarda iş sağlığı ve güvenliğine yönelik bilgi, tutum ve davranış değişikliği oluşturabilecek nitelikte eğitimlerin verilmesini sağlamakla yükümlüdür.
(4) İşveren, tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde yapılacak işlerde karşılaşılacak sağlık ve güvenlik riskleri ile ilgili yeterli bilgi ve talimatları içeren eğitimin alındığına dair belge olmaksızın, başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanları işe başlatamaz.
(5) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.
(6) İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde geçen süre çalışma süresinden sayılır. Eğitim sürelerinin haftalık çalışma süresinin üzerinde olması hâlinde, bu süreler fazla sürelerle çalışma veya fazla çalışma olarak değerlendirilir.
MADDE 6 – Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin yükümlülükleri:
(1) Çalışanların, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ile ilgili yükümlülükleri şunlardır:
MADDE 7 – Çalışanların işe başlama eğitimlerine ilişkin esaslar:
(1) İşveren, çırak ve stajyerler de dâhil olmak üzere tüm çalışanların fiilen çalışmaya başlamadan önce işe başlama eğitimi almasını sağlar.
(2) İşe başlama eğitimi; çalışanın yapacağı iş, varsa kullanacağı iş ekipmanı, çalışma ortamından kaynaklanan riskler ve işyerine özgü iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine ilişkin konuları içerir.
(3) İşe başlama eğitimi, çalışanın tehlike ve risklere karşı korunmasını sağlayacak nitelikte, uygulamalı ve yüz yüze olarak verilir.
(4) İşe başlama eğitimleri; işveren, işyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri veya işveren tarafından görevlendirilen bilgi sahibi ve deneyimli çalışanlar tarafından verilir.
(5) İşe başlama eğitimi her çalışan için ⏰ en az iki saat olarak düzenlenir. Bu eğitimlerde geçen süre temel eğitim süresinden sayılmaz.
(6) Tamamlanan işe başlama eğitimi; eğitim veren kişi, çalışan ve işverenin veya vekilinin imzası ile tutanak altına alınır, çalışanın özlük dosyasında saklanır.
MADDE 9 – Temel eğitimde yer alan konulara ilişkin esaslar:
(1) Temel eğitim, Ek-1'de yer alan konuları asgari olarak içerir.
(2) Eğitim konularının içeriği; katılımcıların eğitim seviyelerine uygun, çalışanların görev yaptıkları alandaki iş ve çalışma ortamı ögeleri kullanılarak hazırlanır.
(3) Ek-1'deki konuların anlatımında eğitime katılacakların ihtiyacı olan, işyerinin faaliyet alanında yer alan ve sektöre özgü hususlar göz önünde bulundurulur.
(4) Ek-1'de yer alan dördüncü konu başlığının içeriği tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerleri için; işyerinin risk değerlendirmesi dokümanı, acil durum planı, bulunması hâlinde patlamadan korunma dokümanı ve iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı kapsamında hazırlanan diğer dokümanlar dikkate alınarak işe ve işyerine özgü hazırlanır.
(5) Az tehlikeli sınıftaki işyerleri için Ek-1'de yer alan dördüncü konu başlığının içeriği faaliyetin genel tehlike ve risklerini (yüksekte çalışma, yüksekten düşme, kapalı ortamda çalışma, yangın, özel risk taşıyan ekipmanla çalışma gibi) içerecek şekilde hazırlanır. Bu durumda işverenin işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirlere ilişkin bilgilendirme yapma yükümlülüğü saklıdır.
(6) Ek-1'de yer alan konu başlıkları ve içeriklere ilave olması hâlinde 13 üncü maddenin birinci fıkrasında belirtilen eğitim süresi, ilave edilen konuların kapsamı ve niteliği doğrultusunda işveren tarafından makul ölçüde artırılır.
Tehlikeli veya Çok Tehlikeli Sınıf:
Az Tehlikeli Sınıf:
* Bu bölümde eğitim konuları işyerinin tehlike sınıfı, çalışanın yaptığı iş ve faaliyete göre farklılık göstereceğinden uygun konular seçilir ve varsa ilave konular da eklenir.
MADDE 10 – Temel eğitimleri vermeye yetkili kişi, kurum ve kuruluşlar:
Temel eğitimler aşağıda belirtilen kişi, kurum ve kuruluşlar tarafından verilir:
(2) Eğiticilerin uzmanlık alanının Ek-1'de yer alan konulara uygun olması şartı aranır. Birinci fıkranın (ç), (d) ve (e) bentlerinde sayılanlar bu eğitimleri bünyelerinde görevli; işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı eğitici belgesine, iş güvenliği uzmanlığı belgesine veya işyeri hekimliği belgesine sahip kişiler aracılığı ile gerçekleştirir.
(3) Uzaktan eğitim yöntemi kullanılarak verilebilecek temel eğitim konularının içeriği birinci fıkrada yer alan kişi, kurum ve kuruluşlarca hazırlanır.
MADDE 11 – Yıllık eğitim programlarının hazırlanması ve güncellenmesi:
İşveren, verilecek eğitimlerin konusunun, tarihinin, yerinin, süresinin, katılımcılarının ve hedef ile amaçlarının yer aldığı yıllık eğitim programlarının hazırlanmasını sağlar ve onaylar.
Eğitim programlarının hazırlanmasında çalışanların veya temsilcilerinin görüşleri alınır.
İlgili mevzuatın değişmesi, değişen şartlara göre yeni risklerin ortaya çıkması veya işe yeni alım durumlarında yıllık eğitim programları güncellenir.
MADDE 12 – Temel eğitimlerin düzenlenmesi ve uzaktan eğitime ilişkin esaslar:
Temel eğitimler, çalışanların kolayca anlayabileceği şekilde bireysel ya da gruplar halinde düzenlenir.
Ek-1'deki 1., 2. ve 3. konu başlıkları tüm işyerleri için uzaktan, yüz yüze veya karma yöntemle verilebilir. İşveren, teknik olanaklar ve ihtiyaç doğrultusunda yöntemi belirler.
(3) Ek-1'deki dördüncü konu:
(4) Giriş/çıkış, tamamlama oranı, ölçüm sonuçları kayıt altına alınır, izlenir ve raporlanır.
(5) İşveren, sistemin;
nitelikte olmasını sağlar.
(1) Temel eğitimler, işyeri tehlike sınıfına göre her çalışana asgari olarak aşağıda belirtilen sürelerde verilir:
(2) Sürelerin Ek-1’deki konulara dağılımında işyerindeki faaliyetler ile çalışanların ihtiyaçları esas alınır.
(3) İşe ve işyerine özgü riskler konu başlığına ayrılan süre, toplam süre içinde;
az tehlikeli için
2
ders, tehlikeli için
3
ders, çok tehlikeli için
4
ders saatinden az olamaz.
(4) Eğitim süresi bütün olarak değerlendirilir, ancak vardiya vb. dikkate alınarak bir ders saatinden az olmamak kaydıyla farklı zaman dilimlerinde de verilebilir.
(1) Temel eğitimler, değişen ve ortaya çıkan yeni riskler de dikkate alınarak aşağıdaki aralıklarla tekrarlanır:
(2) Tekrar eğitimleri tüm sınıflar için asgari sekiz ders saati olarak düzenlenir. İşe ve işyerine özgü riskler konu başlığı;
yöntemlerle az tehlikeli için 2 ders, tehlikeli için 3 ders, çok tehlikeli için 4 ders saatinden az olamaz.
(3) İş değişikliği, yeni teknoloji vb. durumlarda ortaya çıkacak risklerle ilgili eğitimler periyot beklenmeksizin verilir.
MADDE 15 – Yüz yüze eğitim mekânlarında sağlanması gereken şartlar:
İşveren, yüz yüze verilecek temel eğitimlerde uygulamaların da yapılmasına imkân verecek uygun ve yeterli bir mekân sağlar.
Eğitim mekânlarında, uygun termal konfor şartları ve yeterli aydınlatma sağlanır.
Eğitimde kullanılmak üzere günün teknolojisine uygun araç ve gereçler temin edilir.
(1) İşveren tarafından belirlenecek bir yöntem ile çalışanların bireysel seviye tespiti yapılarak temel eğitim öncesi seviyeleri belirlenir.
(2) Temel eğitimin sonunda ölçme ve değerlendirme yapılır. Değerlendirme sınavları; uzaktan, yüz yüze veya iki yöntem bir arada kullanılarak yapılabilir.
(3) Sınavlarda 60 puan üzerinden en az 60 puan alan katılımcılar başarılı sayılır. İlk sınavda başarısız olan katılımcılar en fazla 2 defa daha ilgili sınavlara katılabilir. Bu sınavlarda başarısız olan katılımcılar temel eğitime yeniden katılmak zorundadır.
(4) İşveren eğitimlerin etkinliğine dair değerlendirme yapar. Değerlendirme sonuçlarına göre ihtiyaç duyulması halinde, eğitim programında veya eğiticilerde değişiklik yapılır veya eğitim tekrarlanır.
(1) İşveren yüz yüze verilen temel eğitimlerde çalışanların katılımlarını; eğitimin düzenlendiği yer ve tarih, katılımcıların adı, soyadı ve imzası, eğiticinin adı, soyadı ve imzası ile eğitimin süresi, eğitimde yer alan konu başlıklarını içerecek şekilde eğitim katılım tutanakları ile kayıt altına alır.
(2) Uzaktan eğitim yöntemi kullanılması halinde çalışanların katılımları; giriş/çıkış, tamamlama oranı, ölçüm sonuçları verileriyle kayıt altına alınır, izlenir ve raporlanır.
(3) İşveren, temel eğitimleri başarıyla tamamlayan çalışanlara temel eğitim belgesi düzenler ve bu belgeleri çalışanın özlük dosyasında muhafaza eder.
(4) Çalışanın işten ayrılırken talep etmesi halinde temel eğitim belgesinin bir örneği işveren tarafından imzalanarak çalışana teslim edilir. Belgenin mümkün olan en kısa sürede verilmesinden ve belgede yer alan bilgilerin doğruluğundan işveren sorumludur.
(5) Eğitimlerin 10 uncu maddenin birinci fıkrasında sayılanlar tarafından verilmesi durumunda eğitimi verenlerin ünvanı da temel eğitim belgesinde yer alır.
Herhangi bir sebeple 6 ay fazla süreyle işten uzak kalanlara, tekrar işe başlatılmadan önce Ek-1'in 4. konu başlığı kapsamında bilgi yenileme eğitimi verilir.
İş kazası geçiren veya meslek hastalığına yakalanan çalışana işe dönüşünde, çalışmaya başlamadan önce kazanın/meslek hastalığının sebepleri, korunma yolları ve güvenli çalışma yöntemleri ile ilgili ilave eğitim verilir.
15-18 yaş gençler, yaşlı, engelli, gebe, emziren gibi özel politika gerektiren grupların özelliklerine göre eğitim verilir. Engelliler için eğitim erişilebilir ve alternatif formatlarda olur.
Destek elemanları ve çalışan temsilcilerine görevlendirilecekleri konularda eğitim verilir.
Çırak ve stajyerlerin eğitim ve bilgilendirilmelerinden uygulamalı eğitim alınan işyerinin işvereni sorumludur. Ancak işverenin kabul etmesi halinde, eğitim kurumunda tamamladıkları iş sağlığı ve güvenliği dersleri temel eğitim yerine geçer.
Asıl işveren - alt işveren ilişkisi kurulan işyerlerinde, her işveren kendi çalışanlarının eğitimlerinin verilmesinden sorumludur. Alt işverenin çalışanlarının eğitimleri ile ilgili asıl işveren alt işverence bilgilendirilir. Asıl işveren, alt işverenin çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine dair belgeleri kontrol etmekle yükümlüdür. Ayrıca asıl işveren, alt işverenin çalışanlarına işe başlamadan önce işyerine özgü risklere ilişkin bilgi verir.
Geçici iş ilişkisi kapsamında geçici iş ilişkisi kurulan işveren, iş sağlığı ve güvenliği risklerine karşı çalışana gerekli eğitimin verilmesini sağlar.
(1) İşveren, bu Yönetmelik kapsamında gerçekleştirilen diğer eğitimlerin tamamını belgelendirerek çalışanın özlük dosyasında saklanmasını sağlar.
(2) Kanun kapsamında yürürlüğe konulan diğer ilgili mevzuatla çalışanlara ayrıca verilmesi gereken eğitimler çalışan ve işverenin imzası ile eğitim içeriği belirtilerek belgelendirilir. Çalışanın özlük dosyasında saklanır.
(1) Bir işyerinde temel eğitimini tamamladıktan sonra yaptığı iş değişmeden yeni bir işyerinde çalışmaya başlayan çalışan, eğitim programının tamamı tekrarlanmaksızın İşe ve işyerine özgü riskler konularında eğitilir. Çalışanın daha önceki işyerinde temel eğitimi tamamladığına dair belgelerinin kontrolünden işveren sorumludur. Bu çalışanların temel eğitimleri, çalışanın eğitimi tamamladığı tarihten itibaren yeni başladığı işyerinin tehlike sınıfına göre düzenli aralıklar süresince geçerlidir. İşveren ayrıca bu çalışanların işe başlama eğitimi almasını sağlar.
MADDE 26 – Elektronik imza ve arşiv
(1) Bu Yönetmelik kapsamında hazırlanan belgeler; 15/1/2004 tarihli ve 5070 sayılı Elektronik İmza Kanununa uygun olarak imzalanabilir, eğitimlere ilişkin belgeler elektronik ve benzeri ortamlarda hazırlanıp arşivlenebilir.
TANIM Yetişkin: Kendi yaşamını yöneten, sorumluluğunu üstüne alan, kendi kararlarını vermeye kendini hazır hisseden, fiziksel ve psikolojik gelişimini tamamlamış, uygun ve doğru davranabilen, olgunluğa ulaşmış kişidir.
• Yetişkin ihtiyaçları doğrultusunda eksikliğini giderici ve geliştirici bilgiyi öğrenir.
• Öğrenmeye hazır olduğunda öğrenir.
• Kişisel kaygıları vardır, güvenli bir ortama gereksinim duyar (Başarısızlıktan, anlaşamamaktan, becerileri uygulayamamaktan korkarlar).
• Hemen veya kısa sürede uygulayabileceği bilgi ve becerileri öğrenmek ister.
• Özgün ve özel bir birey olarak görülmek ister (Herkesten farklı bilgi, görgü ve deneyime sahiptirler. Saygı beklerler, etkinliklere katılmayı beklerler).
• Özgüvenlerini korumak isterler (başarılarının takdir edilmesini beklerler).
• Öğrenme sürecine etkin bir şekilde katılmak isterler (Program ve etkinlikler hakkında bilgi verilmeli, soru sorma ve geri bildirimde bulunma).
• Kendi tecrübesini açıklamak ve tartışmak isterler.
• Kendileri ve eğitmenleri için beklentileri yüksektir.
• Olumlu geri bildirim verilmesini beklerler (Konuya ait geri bildirim yapılmalı, olumlular söylenmeli, evet-doğru-çok iyi-iyi soru…).
• Grup etkileşiminden hoşlanırlar.
• İçeriğin belirlenmesinde yer almak isterler.
• Eğitimde çeşitlilik (farklı eğitim yöntemleri uygulanmasını) isterler.
• Sertifika gibi ödül almak öğrenme cesaretini arttırır.
• Zamanları değerlidir.
• Eğitim, kendi konularıyla ilgiliyse motive olurlar.
• Eğitimin kendi konularıyla bağlantılı olmasını isterler.
• Yetişkin pratik düşünür (Pratik ve güncel konular).
• Eğitimin sonuçlarını bilmek-değerlendirmek isterler.
• Öğrendiklerini hemen uygulamaya koymazlar.
• Sorumluluk ve benlik duyguları gelişmiştir.
• Herkesten farklı bilgi, görgü ve deneyime sahiptir.
• Bilgi, beceri, alışkanlık ve hareketlerini geliştirecek, problemlerini kendi başına çözebilecek yöntemleri kazanmak isterler.
• Eğitmen ile arasındaki ilişkinin arkadaş-meslektaş ilişkisi olmasını ister.
“10 yaşındaki bir çocuğa bisiklet sürmeyi nasıl öğretirsiniz? Peki 40 yaşındaki bir işçiye yüksekte çalışmayı nasıl öğretirsiniz?”
⚡ Öğrenciler genellikle Hayır. cevabını verir.
➡️ Sonuç Çocuk eğitimi ile yetişkin eğitimi aynı değildir.
Andragoji; yetişkinlerin nasıl öğrendiğini inceleyen eğitim yaklaşımıdır.
🌟 Bu kavramın en önemli ismi: Malcolm Knowles
Yetişkinler kendi kararlarını vermek ister. Emir değil, seçenek sunulmalıdır.
“Ben neden bunu öğreniyorum?” sorusuna net bir cevap bekler.
Yetişkinler kendi yaşantılarını öğrenme sürecine aktif olarak katar.
Pratik ve uygulanabilir içerik bekler. Teoriyi günlük hayatta denemek ister.
Örnek – Yangın Eğitimi
“Yangın sınıfları şunlardır: A, B, C, D, F...”
Örnek – Yangın Eğitimi
“Burada yangın çıksa ilk ne yaparsınız?”
“Burada yangın çıksa ilk ne yaparsınız?” sorusu ile çalışanı aktif düşünmeye teşvik et.
Yangın tüpünü, kullanımını ve türlerini göster. Görsel öğrenmeyi destekle.
Gerçek senaryo ile yangın söndürme, tahliye ve alarm tatbikatı yap.
Çalışanın bizzat yangın tüpünü kullanmasını sağla. Kas hafızası oluşsun.
🎯 Kalıcı Öğrenme
Anlatmak → Düşündürmek → Göstermek → Yaptırmak → KALICILIK
“Söyle bana unutayım, göster bana hatırlayayım, yaptır bana öğreneyim.” — Konfüçyüs
💡 İpucu: Eğitimde “anlatma” yerine “sorgulatma-göster-yaptır” yöntemini kullan. Çalışanların kendi deneyimlerinden öğrenmesini sağla.
Yetişkin eğitimi yaklaşımına göre doğru yöntemler ve uygulama örnekleri:
| 🎯 Eğitim Konusu | ❌ Yanlış Yöntem (Anlatım Odaklı) | ✅ Doğru Yöntem (Yetişkin Eğitimi) | 🛠️ Uygulama |
|---|---|---|---|
| ⛑️ Kişisel Koruyucu Donanım | “Baret, gözlük ve eldiven kullanmalısınız.” | “Daha önce KKD kullanmadığı için yaralanan birini gördünüz mü?” | Doğru KKD seçimi ve giyme uygulaması yaptırılır. |
| ⚡ Elektrik Güvenliği | “Elektrik çarpması tehlikelidir.” | “Islak elle prize dokunursanız ne olabilir?” | Kaçak akım rölesi, topraklama ve güvenli çalışma uygulamalı gösterilir. |
| 🪜 Yüksekte Çalışma | “2 metreden yüksek yerlerde emniyet kemeri kullanılır.” | “Bir metre bile düşseniz nasıl yaralanabilirsiniz?” | Emniyet kemeri takma ve yaşam hattına bağlanma uygulaması yaptırılır. |
| 🏗️ İskele Güvenliği | “İskeleler standartlara uygun olmalıdır.” | “Bu iskelede çalışır mıydınız? Neden?” | Güvenli ve güvensiz iskele örnekleri birlikte incelenir. |
| 🚧 Kaldırma Ekipmanları | “Vincin kapasitesi aşılmamalıdır.” | “Bu yükü kaldırmadan önce ilk kontrol edeceğiniz şey nedir?” | Sapan, kanca ve yük kaldırma uygulaması yaptırılır. |
| 🧯 Acil Durum | “Acil durum planı okunmalıdır.” | “Alarm çalsa çıkış kapısını biliyor musunuz?” | Tahliye güzergâhı yürünerek gösterilir ve tatbikat yapılır. |
| ☣️ Kimyasal Maddeler | “Kimyasallar tehlikeli olabilir.” | “Bu şişenin içinde ne olduğunu nasıl anlarsınız?” | Etiket ve Güvenlik Bilgi Formu (SDS) birlikte incelenir. |
| 🩹 İlk Yardım | “Kanamalarda ilk yardım uygulanmalıdır.” | “Bir arkadaşınızın kolu kesilse ilk ne yaparsınız?” | Basınç uygulama ve turnike eğitimi maket üzerinde gösterilir. |
| 🚜 Forklift Güvenliği | “Forkliftler dikkatli kullanılmalıdır.” | “Yayanın kör noktada olduğunu fark edebilir misiniz?” | Kör nokta uygulaması ve güvenli yaya geçişi gösterilir. |
| 😷 Solunum Koruyucular | “Toz maskesi kullanılmalıdır.” | “Bu maskeyi neden takmak istemiyorsunuz?” | Maske uyum testi ve doğru takma uygulaması yaptırılır. |
| 💺 Ergonomi | “Doğru kaldırma tekniği kullanılmalıdır.” | “Bel ağrınızın nedeni sizce nedir?” | Doğru yük kaldırma ve çalışma duruşu uygulamalı gösterilir. |
Andragoji’nin 6 temel ilkesi ve yetişkin eğitiminin genel ilkeleri:
💡 Özet: Yetişkinler neden, ne zaman ve nasıl öğreneceğine kendisi karar verir. Eğitimler uygulamalı, esnek, sürekli ve katılımcı olmalıdır. Kalıcı öğrenme için teoriden çok deneyim ve uygulama esastır.
“Eğitim, bireyin davranışlarında kendi yaşantıları yoluyla, kasıtlı veya kendiliğinden, istendik ve kalıcı değişiklikler meydana getirme sürecidir.”
Eğitimin temel amacı, bireyin bilgi, beceri, tutum ve alışkanlıklarında olumlu değişiklik oluşturmaktır.
Eğitim sadece dinleyerek değil; yaşayarak, gözlem yaparak, uygulayarak ve deneyim kazanarak gerçekleşir.
Eğitimin etkisi uzun süre devam eder ve bireyin davranışlarına yansır.
🎯 Kısacası: Eğitim, sadece bilgi kazandırmak değil, bireyin davranışlarını geliştirmektir.
“Öğretim, belirlenen amaçlar doğrultusunda bireylere bilgi, beceri ve yeterlilik kazandırmak için yapılan planlı, programlı ve sistemli öğrenme-öğretme etkinliklerinin tümüdür.”
Teorik bilgilerin sistematik olarak aktarılması.
Uygulamalı ve pratik becerilerin öğretilmesi.
Öğrenme sürecini yönetme ve kolaylaştırma.
💡 Kısacası: Öğretim, öğrenmeyi sağlamak için yapılan planlı bilgi aktarma sürecidir.
Eğitim mi, Öğretim mi?
Eğitim davranış değişikliği odaklı, Öğretim ise bilgi ve beceri kazandırma odaklıdır. Yetişkin eğitiminde her ikisi de bir arada kullanılır.
Bir çocuk ailesinden teşekkür etmeyi öğrenir.
Bir kişi trafik kurallarına uymayı alışkanlık haline getirir.
Bir çalışan artık makineyi çalıştırmadan önce enerji izolasyonu (LOTO) uygulamaktadır.
Öğretmen matematik dersinde Pisagor Teoremini anlatır.
Sürücü kursunda trafik işaretleri anlatılır.
İSG uzmanı çalışanlara yangın sınıflarını anlatır.
Peki Fark Nedir?
Eğitim davranış değişikliği ile sonuçlanır. Öğretim ise bilgi aktarımıdır. Bilgi davranışa dönüşünce eğitim gerçekleşir.
“Düşme tehlikesi bulunan yerlerde tam vücut emniyet kemeri kullanılmalıdır.”
Çalışan bilgi edinmiştir.
Ardından;
• emniyet kemeri takılır,
• yaşam hattına bağlanılır,
• ankraj noktası kontrol edilir,
• uygulama yaptırılır.
Artık çalışan her yüksekte çalışmada bu kuralları uygular.
Yangın sınıfları, yangın tüpü çeşitleri, PASS tekniği
Bilgi verilmiştir.
Daha sonra;
• yangın tüpü kullandırılır,
• kontrollü yangın söndürülür,
• tahliye tatbikatı yapılır.
Artık çalışan gerçek bir yangında doğru davranışı gösterir.
Peki Fark Nedir?
Öğretim bilgi verir, Eğitim davranış değiştirir. Yetişkin eğitiminde her ikisi de gereklidir, ancak asıl hedef davranış değişikliğidir.
| Özellik | Eğitim | Öğretim |
|---|---|---|
| Tanım | Davranış değiştirme sürecidir. | Bilgi ve beceri kazandırma sürecidir. |
| Amaç | Bilgi, beceri, tutum ve davranış geliştirmek | Bilgi ve beceri öğretmek |
| Kapsam | Daha geniştir | Daha dardır |
| Süre | Yaşam boyu devam eder | Belirli süre içinde gerçekleşir |
| Ortam | Her yerde olabilir | Planlı eğitim ortamlarında yürütülür |
| Sonuç | Davranış değişikliği oluşturur | Öğrenmeyi sağlar |
| İSG Örneği | Çalışanın sürekli KKD kullanması | KKD'nin ne olduğunun anlatılması |
Bir iş güvenliği uzmanı çalışanlara yangın söndürme cihazlarının çeşitlerini anlattı. Daha sonra çalışanlara yangın tüpüyle söndürme tatbikatı yaptırdı. Bu süreçte öğretim ve eğitim hangileridir?
Öğretim: Yangın sınıflarının ve söndürme cihazlarının anlatılması.
Eğitim: Çalışanların yangın tüpünü uygulamalı olarak kullanması ve bu davranışı iş yaşamında sürdürmesi.
Eğitim, planlı olması açısından Formal ve İnformal olmak üzere iki ana gruba ayrılır:
Tanım: Yazılı bir plan ve program doğrultusunda gerçekleştirilen, hedefleri önceden belli olan eğitimdir. Eğitimin kurumsallaştırılmış halidir.
Tanım: Önceden belirlenmiş bir plana ve programa bağlı olmaksızın yapılan eğitimlerdir.
Eğitim; süreklilik ve yöntem açısından Örgün, Yaygın ve Uzaktan olmak üzere sınıflandırılır:
Tanım: Basamaklar halinde belli yaş gruplarına ve süreklilik içerisinde önceden hazırlanan programlar doğrultusunda okullarda yapılan eğitimlerdir. Bir basamak atlanıp diğerine geçmek mümkün değildir.
Tanım: Her yaş grubunun ihtiyaç ve beklentilerine uygun olarak bir meslek kazandırmak veya mesleklerindeki değişimlere uyarlamak amacıyla yapılan eğitimdir. Süreklilik gerektirmez ve belli yaş grupları ile sınırlandırılamaz.
Tanım: Farklı mekanlardaki öğrenen ve öğretenin, teknolojik araçlar (internet, video konferans, e-öğrenme platformları) aracılığıyla senkron veya asenkron olarak gerçekleştirdiği eğitimdir.
Eğitim sürecinde karşılaşılan engeller dört ana grupta incelenir:
Eğitim yöntemleri, katılımcıların sürece aktif veya pasif katılımına göre sınıflandırılır:
Öğrenen eğitim sürecine aktif olarak katılır. Soru sorar, tartışır, uygulama yapar ve deneyimlerini paylaşır.
Eğitmen anlatır, katılımcılar çoğunlukla dinler. Katılım sınırlıdır ve iletişim tek yönlüdür.
(etkileşim olmadan)
“Hiçbirimiz hepimiz kadar akıllı değiliz…”
Öğrencinin aktif katılımını sağlayan ve eğiticinin kolaylaştırıcı, destekleyici, öğrenmeyi sağlayan, rehberlik eden rol üstlendiği, öğrenci merkezli yaklaşım eğitimin temelini oluşturur.
🤝 Katılımcı ve eğiticilerin karşılıklı etkileşimlerinin sağlanması, öğrenilenlerin kalıcı olmasını sağlar.
Katılımcı merkezli eğitim yöntemleri; öğrenenin aktif rol aldığı, deneyimlediği ve kalıcı öğrenme sağladığı tekniklerdir:
Amaç: Yaratıcı düşünmeyi ve çok sayıda fikir üretmeyi teşvik etmek.
Nasıl: Küçük gruplar halinde, belirlenen konuyla ilgili tüm fikirler eleştirilmeden toplanır. Her fikir değerlidir ve sansürsüzce paylaşılır.
Not: Katılımcıların tartışılan konuyla ilgili ön bilgi sahibi olması verimi artırır.
Amaç: Eğitim konusunu eğlenceli ve ilgi çekici hale getirerek motivasyonu ve katılımı artırmak.
Nasıl: Puan, rozet, seviye atlama gibi oyun mekanikleri eğitim sürecine entegre edilir.
Avantaj: Özellikle soyut konularda akılda kalıcılığı ve öğrenme isteğini önemli ölçüde artırır.
Amaç: Gerçek yaşam senaryoları üzerinden problem çözme ve karar verme becerilerini geliştirmek.
Nasıl: Katılımcılara gerçekçi bir olay veya sorun sunulur, analiz edilir ve çözüm önerileri tartışılır.
Avantaj: Katılımcının dikkatini somut bir duruma çeker, teori ile pratiği birleştirir.
Amaç: El becerisi veya psikomotor becerilerin birebir öğretilmesi.
Nasıl: Usta-çırak ilişkisiyle, deneyimli kişi (yetiştirici) çalışana birebir rehberlik eder ve pratik yaptırır.
Kullanım: Özellikle mesleki eğitimde, saha uygulamalarında ve işbaşı eğitimlerinde tercih edilir.
Amaç: Anında geri bildirim sağlayarak öğrenmeyi pekiştirmek ve anlaşılmayan noktaları netleştirmek.
Nasıl: Eğitmenin sorular sorduğu, katılımcıların cevapladığı karşılıklı etkileşim yöntemidir.
Avantaj: Katılımı artırır, öğrenme eksikliklerini anında tespit etmeye yardımcı olur.
Amaç: İşbirliği ve takım çalışması becerilerini geliştirerek ortak çözüm üretmek.
Nasıl: Katılımcılar küçük gruplara ayrılarak belirli bir görev veya problemi birlikte çözmeye çalışır.
Avantaj: Farklı bakış açılarından zengin çözümler üretilir, iletişim ve müzakere becerileri güçlenir.
Amaç: Empati kurarak gerçek hayat durumlarını deneyimlemek.
Nasıl: Katılımcılar belirli rolleri üstlenir, gerçekçi senaryolar canlandırılır ve gözlemler paylaşılır.
Avantaj: Soyut kavramlar somutlaşır, katılımcılar kendilerini başkalarının yerine koyarak derinlemesine öğrenir.
Amaç: Eleştirel düşünmeyi ve savunma becerilerini geliştirmek.
Nasıl: Belirli bir konu üzerinde farklı görüşler paylaşılır, argümanlar geliştirilir ve karşılıklı savunulur.
Avantaj: Katılımcılar kendi fikirlerini ifade eder, farklı perspektifleri görür ve fikir çatışmalarından öğrenir.
Amaç: Teoriyi pratiğe dökmek ve yangın anında doğru davranış becerisi kazandırmak.
Nasıl: Gerçek senaryo oluşturulur, yangın tüpü kullanımı, tahliye ve alarm prosedürleri uygulamalı olarak yaptırılır.
Avantaj: Kas hafızası oluşur, stres altında doğru karar verme becerisi gelişir.
Amaç: Potansiyel tehlikeleri tespit etme ve önleyici tedbirler geliştirme becerisi kazandırmak.
Nasıl: Gerçek işyeri ortamı incelenir, riskler analiz edilir, önlem planları hazırlanır ve uygulama yaptırılır.
Avantaj: Proaktif güvenlik kültürü gelişir, çalışanlar kendi iş ortamlarındaki riskleri görme ve yönetme becerisi kazanır.
İletişimin Tanımı
İletişim, bireylerin duygu, düşünce, bilgi, istek ve deneyimlerini sözlü, yazılı veya sözsüz yollarla karşılıklı olarak paylaşma ve anlamlandırma sürecidir.
İletişimin temel amacı yalnızca bilgi aktarmak değil; karşı tarafta anlam oluşturmak ve istenilen davranış değişikliğini sağlamaktır.
İSG Açısından İletişim
İş sağlığı ve güvenliğinde iletişim, çalışanların tehlikeleri fark etmesini, güvenli davranışları benimsemesini ve iş kazalarının önlenmesini sağlayan en önemli araçlardan biridir.
| Öğe | Açıklama |
|---|---|
| Kaynak (Gönderici) | Mesajı oluşturan ve gönderen kişi |
| Mesaj (İleti) | Aktarılmak istenen bilgi, duygu veya düşünce |
| Kanal | Mesajın iletildiği yol (konuşma, telefon, e-posta vb.) |
| Alıcı | Mesajı alan kişi |
| Geri Bildirim (Dönüt) | Alıcının verdiği cevap |
| Gürültü | İletişimi olumsuz etkileyen her türlü engel |
Dikkatlice dinlemek, sözünü kesmemek, anlamaya çalışmak, soru sormak.
Kendini karşıdaki kişinin yerine koyarak duygu ve düşüncelerini anlamak.
Mesaj kısa, net ve sade olmalı.
Güven oluşturur, dikkati artırır, samimiyet sağlar.
Mimikler, jestler, duruş, el hareketleri, yüz ifadeleri.
Kapalı soru (Anladınız mı?) yerine açık uçlu soru tercih edilir.
İletişimin başarılı olup olmadığını gösterir.
Kişiyi suçlamak yerine duyguyu ifade eder, yapıcıdır.
Doğru davranışların takdir edilmesidir.
Sadece anlatmak yerine göstermek, yaptırmak ve uygulamak.
| Teknik | İSG'den Örnek |
|---|---|
| Etkin dinleme | Çalışanın karşılaştığı tehlikeleri dikkatle dinlemek |
| Empati | Yeni başlayan çalışanın çekincelerini anlamaya çalışmak |
| Açık konuşma | “Makine durmadan bakım yapmayın.” demek |
| Soru sorma | “Bu alanda hangi riskleri görüyorsunuz?” diye sormak |
| Geri bildirim | Eğitimin sonunda çalışanlardan uygulama istemek |
| Beden dili | Göz teması kurarak ve jestlerle anlatımı desteklemek |
| Olumlu pekiştirme | Güvenli davranış gösteren çalışanı takdir etmek |
| Uygulama | Yangın tüpünü bizzat kullandırmak |
“Bugün size yangın sınıflarını anlatacağım.”
Tek yönlü, pasif, sıkıcı.
“Burada şu anda bir yangın çıksa ilk ne yapardınız?”
Katılımcıyı düşündürür, dikkat çeker, kalıcı öğrenme sağlar.
Unutmayın:
İletişimin başarısı, mesajın gönderilmesiyle değil; alıcının mesajı doğru anlaması ve buna uygun davranış göstermesiyle ölçülür. Bu nedenle etkili iletişim, özellikle iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin vazgeçilmez bir unsurudur.
Etkili iletişim, doğru mesaj özellikleriyle mümkündür. İşte 11 temel özellik:
Üç ana renk olan kırmızı, mavi ve sarı merkez alınarak; bu renklerin kendi aralarında karıştırılmasıyla turuncu, yeşil ve mor ara renklerinin elde edildiği ve ana ile ara renklerin bir arada gösterildiği dairesel yapıya renk çemberi (renkli çember) denir. Renk çemberi Isaac Newton tarafından icat edilmiştir.
Bir cisim üzerine düşen güneş ışığını yutarsa siyah, yansıtırsa beyaz olarak algılanır.
Yan yana kullanıldıklarında birbirlerinin etkisini güçlendiren renklere kontrast renkler denir.
Örnek: Kırmızı – Yeşil / Sarı – Mor vb.
Renk psikolojisi, iş sağlığı ve güvenliğinde etkili iletişimin temel taşlarından biridir.
| 🎨 Özellik | 📖 Tanımı | 🖌️ Örnek | 🏗️ İSG'deki Kullanımı |
|---|---|---|---|
| 🔥 Sıcak Renkler | Dikkat çeken, hareket ve enerji hissi veren renklerdir. |
Kırmızı, Turuncu, Sarı
|
Yangın ekipmanları, uyarılar, tehlike işaretleri |
| ❄️ Soğuk Renkler | Sakinlik, güven ve huzur hissi veren renklerdir. |
Mavi, Yeşil, Mor
|
Acil çıkış levhaları, zorunluluk işaretleri |
| ⚪ Nötr Renkler | Diğer renklerle kolay uyum sağlayan, dikkat dağıtmayan renklerdir. |
Siyah, Beyaz, Gri
|
Yazı zeminleri, bilgi levhaları |
| 🌈 Karşıt (Kontrast) Renkler | Renk çemberinde birbirinin tam karşısında bulunan ve yan yana kullanıldığında görünürlüğü artıran renklerdir. |
Kırmızı-Yeşil
Mavi-Turuncu
Sar-Mor
|
Uyarı levhaları, afişler, güvenlik işaretleri |
| 🎨 Renk Tonu (Hue) | Rengin adını ifade eder. |
Kırmızı, Mavi, Sarı
|
İşaret ve sembollerin doğru renkte seçilmesi |
| 🌞 Parlaklık (Value) | Rengin açık veya koyu olma derecesidir. |
Açık mavi, Lacivert
|
Okunabilirliği artırmak |
| 💧 Doygunluk (Saturation) | Rengin canlı veya solgun görünme derecesidir. |
Canlı kırmızı, Soluk pembe
|
Dikkat çekici uyarı levhalarında canlı renkler |
Mavi renkli bir afişin, turuncu renkli duvara aşağıdaki gibi yerleştirilerek daha iyi algılanması sağlanıyor.
Bu uygulamada her iki rengin hangi özelliğinden yararlanıldığı söylenebilir?
Renk çemberinde 60° aralıkla kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi ve mor olarak sıralanan renklerden karşılıklı olarak yerleşenler karşıt renklerdir.
Karşıt renkler yan yana kullanıldığında birbirlerinin görünme özelliğini artırır.
Bu durumu doğrudan açıklayan kavram aşağıdakilerden hangisidir?