Sağlık Gözetimi & Meslek Hastalıkları

Tanımlar

Sağlık · Sağlık Gözetimi · Meslek Hastalıkları

Sağlık

WHO ve ILO Tanımı

Her türlü işte çalışanların fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam iyilik durumlarının korunması ve geliştirilmesi,

Çalışma şartlarından ötürü sağlıklarının yitirilmesinin önlenmesi,

Çalışma sırasında sağlıklarını olumsuz yönde etkileyecek faktörlerden korunmaları,

Fizyolojik ve psikolojik yapılarına uygun bir işe yerleştirilmesi ve bunun sürdürülmesinin sağlanması.

WHO & ILO Ortak Tanımı

Çalışanların Sağlık Gözetimi

Koruyucu Sağlık Hizmetleri

Çalışanların sağlığını korumak ve geliştirmek amacı ile çalışanlara verilecek her türlü sağlık hizmetini kapsar.

İşyeri hekimi ve diğer sağlık personeli tarafından yürütülür.

📌 Kapsam:
  • İşe giriş muayenesi
  • İş değişikliğinde muayene
  • İş kazası/meslek hastalığı sonrası
  • Periyodik muayeneler
İşyeri Hekimi + Diğer Sağlık Personeli

Meslek Hastalıkları

İşle Güçlü İlişkili

Çalışanın yaptığı işin niteliğine bağlı olarak maruz kaldığı etkenlerden dolayı meydana gelen hastalıklardır.

📌 Özellikleri:
  • Meslek ile özel veya güçlü bir ilişkisi bulunur
  • Genellikle tek bir etmenden kaynaklanır
  • Bu özelliği ile tespit edilir
Tek Etmen → Tespit Kolay

İşle İlgili & Popülasyon Hastalıkları

Çok Etmenli / Ağırlaştırıcı

İşle İlgili Hastalıklar

Diğer risk faktörlerinin yanı sıra çalışma ortamındaki faktörler, karmaşık bir etiyoloji ile gelişir.

Çalışan Nüfusu Etkileyen Hastalıklar

İşle doğrudan nedensellik yok, ancak mesleki tehlikeler nedeniyle ağırlaşabilir.

Örnek: Diyabet, Hipertansiyon
Karmaşık Etiyoloji / Ağırlaştırıcı
Bildirim
📌 Şekil: Bildirim Süreci

Meslek Hastalığı İşle İlgili Hastalık

Kriterler, Örnekler ve Karşılaştırma

Karşılaştırma Tablosu

7 Kriter – Meslek Hastalığı vs İşle İlgili

Kriter Meslek Hastalığı İşle İlgili Hastalık
Tanımı Tamamen veya büyük ölçüde yapılan işin niteliğinden kaynaklanır. İş tek başına neden olmaz; iş, hastalığın oluşmasına veya kötüleşmesine katkıda bulunur.
Nedeni Mesleki risk etkenleri doğrudan hastalığa neden olur. İş ortamı, mevcut hastalığı tetikler veya hızlandırır.
İş ile ilişki Doğrudan neden-sonuç ilişkisi vardır. Dolaylı ilişki vardır.
Tanı Yasal kriterlere göre meslek hastalığı tanısı konur. Meslek hastalığı tanısı konulmaz.
SGK tarafından kabulü Evet. Gerekli şartlar sağlanırsa SGK tarafından kabul edilir. Hayır. Genellikle meslek hastalığı kapsamında değerlendirilmez.
Tazminat ve haklar Meslek hastalığına bağlı sosyal güvenlik hakları doğabilir. Genel hastalık kapsamında değerlendirilir.
Önlenebilirlik Mesleki risklerin ortadan kaldırılmasıyla büyük ölçüde önlenebilir. Hem iş ortamının düzeltilmesi hem de kişisel risklerin kontrolü gerekir.
7 Kriterde Karşılaştırma

Meslek Hastalığı Örnekleri

Meslek → Hastalık → Neden

Meslek Hastalık Neden
Madenci Pnömokonyoz (Silikozis) Silika tozu
Kaynakçı Metal dumanı ateşi Metal dumanı
Sağlık çalışanı Hepatit B Kan ve vücut sıvıları
Gürültülü işte çalışan Gürültüye bağlı işitme kaybı Sürekli yüksek gürültü
Boyacı Kurşun zehirlenmesi Kurşun maruziyeti
Asbest işçisi Asbestozis Asbest lifleri
6 Örnek – Meslek Hastalığı

İşle İlgili Hastalık Örnekleri

Hastalık → İşin Etkisi

Hastalık İşin Etkisi
Hipertansiyon Yoğun iş stresi nedeniyle kötüleşebilir.
Bel fıtığı Ağır kaldırma hastalığı artırabilir.
Astım Tozlu ortam atakları sıklaştırabilir.
Migren Vardiyalı çalışma tetikleyebilir.
Diyabet Düzensiz çalışma saatleri kontrolü zorlaştırabilir.
Depresyon İş yükü ve mobbing hastalığı ağırlaştırabilir.
6 Örnek – İşle İlgili Hastalık
Meslek Hastalığı 6 Örnek
İşle İlgili Hastalık 6 Örnek
7 Kriter
Karşılaştırma: Meslek Hastalığı (Doğrudan ilişki, SGK kabulü) vs İşle İlgili Hastalık (Dolaylı ilişki, genel hastalık kapsamı)

Meslek Hastalığı / İşle İlgili Hastalık

3 Soru – Cevaplar ve Açıklamalar

Soru 1

İşle İlgili

Aşağıdakilerden hangisi işle ilgili hastalığa örnektir?

A) Kaynakçıda metal dumanı ateşi

B) Asbest işçisinde asbestozis

✅ C) Uzun süre yoğun iş stresi yaşayan çalışanda depresyon belirtilerinin artması

D) Kurşun akü üretiminde çalışan işçide kurşun zehirlenmesi

E) Kömür madencisinde pnömokonyoz

Doğru Cevap: C
Açıklama: Depresyonun temel nedeni yalnızca iş değildir. Ancak iş stresi hastalığın ortaya çıkmasına veya ağırlaşmasına katkıda bulunabilir.

Soru 2

İşle İlgili

Aşağıdakilerden hangisi meslek hastalığı değil, işle ilgili hastalık olarak değerlendirilir?

A) Silika tozuna maruz kalan işçide silikozis

B) Gürültülü ortamda çalışan işçide işitme kaybı

C) Hastanede çalışan hemşirede Hepatit B enfeksiyonu

✅ D) Ağır kaldırma nedeniyle mevcut bel fıtığının şiddetlenmesi

E) Kurşunla çalışan işçide kurşun zehirlenmesi

Doğru Cevap: D
Açıklama: Bel fıtığı iş dışında da oluşabilir. Ağır kaldırma hastalığın ilerlemesine katkı sağladığı için işle ilgili hastalık örneğidir.

Soru 3

Özellik

Aşağıdakilerden hangisi işle ilgili hastalıkların özelliklerinden biridir?

A) Hastalık yalnızca mesleki maruziyet sonucu ortaya çıkar.

B) SGK tarafından her durumda meslek hastalığı olarak kabul edilir.

C) İş, hastalığın tek ve doğrudan nedenidir.

✅ D) İş ortamı hastalığın oluşmasına veya kötüleşmesine katkıda bulunabilir.

E) İşten ayrıldıktan sonra hastalık tamamen ortadan kalkar.

Doğru Cevap: D
Açıklama: İşle ilgili hastalıklarda iş, hastalığın tek nedeni değildir; ancak oluşumunu kolaylaştırabilir, tetikleyebilir veya mevcut hastalığın şiddetlenmesine neden olabilir. Bu nedenle doğrudan meslek hastalığı olarak değerlendirilmez.
Soru 1: C
Soru 2: D
Soru 3: D
Meslek Hastalığı: Doğrudan ilişki
İşle İlgili: Dolaylı ilişki
Özet: 3 Soruda Meslek Hastalığı ve İşle İlgili Hastalık ayrımı
⏱️ 📅

⚠️ Maruziyet & Yükümlülük Süresi

➡️ Tanımlar ve Örnek Süreler

⏳ ⏱️
📖

Tanımlar

▶️ Maruziyet Süresi

Tanım: Zararlı etkenin başlamasıyla hastalık belirtilerinin ortaya çıkması için gereken en az süre.

⏳ Başlangıç → Belirti
⏱️ Yükümlülük Süresi

Tanım: Zararlı mesleksel etkinin sona ermesi ile hastalığın ortaya çıkması arasında geçebilecek, kabul edilebilir en uzun süre.

⏳ Sona Erme → Ortaya Çıkma
💡 Fark: Maruziyet = Başlangıç → Belirti  |  Yükümlülük = Sona Erme → Ortaya Çıkma
📌 Temel Tanımlar
📊

Örnek Yükümlülük Süreleri

Yükümlülük

🧪 Benzen
10 yıl
🫁 Silikoz
10 yıl
🌾 Bisinoz
3 yıl
⛏️ Pnömokonyoz
(En az 3 yıl çalışma)
3 yıl
🔊 Gürültü
(Genel süre)
2 yıl
🔵 Maruziyet Süresi  |  🔴 Yükümlülük Süresi
▶️ Maruziyet Başlangıç→Belirti
⏱️ Yükümlülük Sona Erme→Ortaya Çıkma
👂 Gürültü > 85 dB 30 gün
ℹ️ Özet: Maruziyet Süresi (Başlangıç → Belirti) ve Yükümlülük Süresi (Sona Erme → Ortaya Çıkma)
⚠️ ÇOK ÖNEMLİ NOT
🏛️

Yönetmelikte tespit edilmiş olan hastalıklar dışında herhangi bir hastalığın meslek hastalığı sayılıp sayılmayacağına, Yüksek Sağlık Kurulu karar verir.

⏱️
Yükümlülük Süresini Uzatabilir
Yüksek Sağlık Kurulu yetkilidir
⏳
Maruziyet Süresini Kısaltabilir
Yüksek Sağlık Kurulu yetkilidir
📌 Yetkili Kurul
Yüksek Sağlık Kurulu
📌 Özet: Yüksek Sağlık Kurulu, listede olmayan hastalıkları meslek hastalığı sayabilir, yükümlülük süresini uzatabilir ve maruziyet süresini kısaltabilir.
🔬 📋

🏥 Meslek Hastalığı Tanısı Konulması İçin Gerekenler

➡️ Zorunlu Şartlar ve Yetkili Kurullar

✅ ⚖️
✅

Zorunlu Şartlar

Meslek Hastalığı Tanısı İçin

▸
Zorunlu Nedensellik Bağı
Hastalıkla çalışmanın veya çalışma ortamının arasında zorunlu nedensellik bağı olması
▸
SGK'lı Olma
Kişinin SGK'lı olması
▸
Hastalığın Özellikleri
  • Meslek hastalığı listesinde yer alması
  • Maruziyet değerinin üstünde maruziyet olması
  • Hastalığın yükümlülük süresi içinde çıkması
  • Yetkili hastanede hekim raporu ile belirlenmesi
▸
Kurum Sağlık Kurulu Onayı
Kurum Sağlık Kurulu tarafından onaylanması
▸
Deneysel Oluşturma
Aynı şartlar altında deneysel olarak meydana getirilebilen hastalıklar olması
📌 5 Zorunlu Şart
⚠️

İstisnalar

Yüksek Sağlık Kurulu Yetkisi

SGK YSK
🏛️ Yüksek Sağlık Kurulu (YSK)
SGK YSK listede olmayan bir hastalığı inceleyip meslek hastalığı kabul edebilir.
📊 Maruziyet Değerleri
Maruziyet değerleri vakaya göre değiştirebilir.
📌 YSK Yetkileri
  • Listede olmayan hastalıkları meslek hastalığı sayabilir
  • Yükümlülük süresini uzatabilir
  • Maruziyet süresini kısaltabilir
  • Maruziyet değerlerini vakaya göre değiştirebilir
⚡ YSK'nın kararları bağlayıcıdır!
🔴 YSK = Yüksek Sağlık Kurulu
✅ Sigortalı Olmak
🔗 İş ile İlişki
⏳ Uzun Süreli Maruziyet
📋 Listede Yer Almak
⏱️ Yükümlülük Süresi
🏛️ YSK İstisnası
ℹ️ Özet: Meslek Hastalığı Tanısı için; sigortalı olma, hastalığın mesleki faaliyet sonucu meydana gelmesi, uzun süreli maruziyet (tozlu işlerde 3-10 yıl, gürültülü işlerde 2 yıl), hastalığın listede yer alması ve yükümlülük süresi içinde ortaya çıkması gerekir. Listede olmasa bile iş ile ilişkisi kanıtlanırsa Yüksek Sağlık Kurulu kararı ile meslek hastalığı sayılabilir.
⏳

Maruziyet Süreleri

Uzun Süreli Çalışma Sonucu

🫁 Pnömokonyoz: Tozlu işlerde en az 3 yıl (genellikle 10 yıl)

🔊 İşitme Kaybı: Gürültülü işlerde en az 2 yıl

📌 Hastalıklar aniden değil, uzun süreli maruziyet sonucu ortaya çıkar.
🔄

Meslek Hastalıklarının Özellikleri

Geçici / Sürekli

Meslek hastalıkları geçici veya sürekli olabilir.

⚠️ Ancak bu hastalıklar genellikle süreklidir.

📌 Örnek: İşitme kaybı, görme noksanlığı kalıcıdır.
🫁 ⚖️

⛰️ Pnömokonyoz ve Meslek Hastalığı

Çalışma Gücü ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği

📋 🏛️
✅

Pnömokonyoz Şartları

Meslek Hastalığı Sayılabilmesi İçin

⏳
Genel Şart
Havasında pnömokonyoz yapacak yoğunluk ve nitelikte toz bulunan yeraltı veya yerüstü işyerlerinde toplam olarak en az 3 yıl çalışmış olması şarttır.
⚡
İstisna – YSK Kararı
Yüksek yoğunlukta ve pnömokonyoz yapacak nitelikte toz bulunan işyerlerinde meydana gelmiş, klinik veya radyolojik bulgular ve laboratuvar muayeneleriyle süratli seyrettiği ve ağırlığı saptanmış olgularda Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu kararı ile 3 yıllık süre indirilebilir.
📌 3 Yıl Çalışma Şartı – YSK ile İndirim Mümkün
📊

Değerlendirme ve Standartlar

İLO Standartları ve YSK Yetkisi

🔬
Pnömokonyoz Değerlendirmesi
İLO standartları dikkate alınarak yapılır.
📋
İLO Standartları
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından belirlenen radyolojik değerlendirme kriterleri ve sınıflandırma sistemleri esas alınır.
📌 ILO Pnömokonyoz Radyolojik Sınıflandırması
⚖️ Değerlendirmeler İLO standartları doğrultusunda yapılır. YSK süre indirimi yetkisine sahiptir.
📌 İLO Standartları Esas Alınır
⏳ 3 Yıl Çalışma
⚡ YSK İndirim Yetkisi
📊 İLO Standartları
🏛️ Sosyal Sigorta YSK
ℹ️ Özet: Pnömokonyoz için en az 3 yıl çalışma şarttır. YSK, süratli seyreden ağır olgularda süreyi indirebilir. Değerlendirmeler İLO standartlarına göre yapılır.
🏥 📋

🏛️ Sağlık Hizmeti Sunucuları

5510 Sayılı Kanun MADDE 5 – Yetkili Kurum ve Hastaneler

🏥 ⚕️
✅

(1) Yetkili Sağlık Kurulu Raporu

Çalışma Gücü / Meslekte Kazanma Gücü Kaybı

a)
Sağlık Bakanlığı Eğitim ve Araştırma Hastaneleri
b)
Devlet Üniversitesi Hastaneleri
c)
Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı asker hastaneleri
ç)
Sağlık Bakanlığı Tam Teşekküllü Hastaneleri
⚠️ (a), (b) ve (c) bentlerindeki hastanelerin bulunmaması durumunda
📌 NOT
Bünyesinde İş ve Meslek Hastalıkları uzmanı bulunduran ve Sağlık Kurulu yetkisi olan şehir hastaneleri meslek hastalığı tanısı koyabilir.
📌 4 Yetkili Hastane Türü
⚕️

(2) Meslek Hastalığı Raporu

Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı

ÖZEL
📌 Yetkili Hastaneler
  • Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastaneleri
  • Eğitim ve Araştırma Hastaneleri
  • Devlet Üniversitesi Hastaneleri
🌍 (3) Uluslararası Raporlar
Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesi bulunan ülkelerde çalışan müşterek sigortalıların maluliyet değerlendirmelerinde;
Akit ülkenin sigorta kurumunun belirlediği sağlık hizmeti sunucusu tarafından düzenlenen sağlık kurulu raporları esas alınır.
📌 Meslek Hastalığı Raporu + Uluslararası Rapor
🏥 Eğitim/Araştırma
🎓 Üniversite Hast.
⚔️ Asker Hast.
🏛️ Tam Teşekküllü
⚕️ Meslek Hast.
🌍 Uluslararası
ℹ️ 5510 Sayılı Kanun Madde 5: Yetkili sağlık kurulu raporu düzenleyen hastaneler ve meslek hastalığı raporu yetkilileri
🛡️ 💰

⚕️ Meslek Hastalığı Sonucu Sigortalıya Sağlanan Haklar

5510 Sayılı Kanun – Kısa ve Uzun Vadeli Sigorta Kolları

📋 ⚖️
⏱️

Kısa Vadeli Sigorta Kolları

Geçici ve Sürekli Haklar

8 HAK
▸
Geçici iş göremezlik ödeneği
Sigortalıya, geçici iş göremezlik süresince günlük ödeme
▸
Sürekli iş göremezlik geliri
Sigortalıya sürekli iş göremezlik geliri bağlanması
▸
Ölüm geliri
İş kazası veya meslek hastalığı sonucu ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanması
▸
Evlenme ödeneği
Gelir bağlanmış olan kız çocuklarına evlenme ödeneği
▸
Hastalık/Analık geçici iş göremezlik ödeneği
Hastalık veya analık hallerinde günlük geçici iş göremezlik ödeneği
▸
Emzirme ödeneği
Analık sigortası kapsamında emzirme ödeneği
▸
Cenaze Ödeneği
▸
Askerlik ve doğum borçlanması hakları
📌 8 Kısa Vadeli Hak
📊

Uzun Vadeli Sigorta Kolları

Aylık ve Toptan Ödemeler

6 HAK
▸
Malullük aylığı
Malullük sigortası kapsamında malullük aylığı
▸
Yaşlılık aylığı ve toptan ödeme
Yaşlılık sigortası kapsamında yaşlılık aylığı ve toptan ödeme
▸
Ölüm aylığı
Ölüm sigortası kapsamında ölüm aylığı
▸
Ölüm toptan ödemesi
▸
Kız çocuklarına evlenme ödeneği
Aylık almakta olan kız çocuklarına evlenme ödeneği
▸
Cenaze ödeneği
📌 6 Uzun Vadeli Hak
⏱️ Kısa Vadeli 8
📊 Uzun Vadeli 6
💰 Toplam Hak 14
ℹ️ 5510 Sayılı Kanun: Meslek hastalığı sonucu sigortalıya kısa vadeli (8 hak) ve uzun vadeli (6 hak) olmak üzere toplam 14 hak sağlanmaktadır.
⚠️ ÖNEMLİ!
📌
🔄 İlk defa sigortalı olarak işe başlamadan önce var olan hastalık
Başlangıçta maluliyeti gerektirecek durumda değilken çalışmaya başladıktan bir süre sonra sigortalıyı malul duruma düşürürse bu hastalığa bağlı olarak maluliyet kabul edilir.
💡 Örnek: İşe başlamadan önce hafif düzeyde olan bir hastalık, işin ağır koşulları nedeniyle ilerleyerek maluliyete neden olursa kabul edilir.
🛡️ Başka birinin sürekli bakımına muhtaç maluliyet
Sigortalı başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede malul ise sigortalılık süresi aranmaz, en az 1800 gün prim ödemesi yeterli olur.
💡 İstisna: Sürekli bakım gerektiren ağır maluliyet durumunda, sigortalılık süresi şartı aranmaz, sadece prim günü yeterlidir.
📌 Özet
2 Önemli Kural
📌 Özet: 1) İşe başlamadan önce var olan hastalık çalışma sonrası maluliyete neden olursa kabul edilir. 2) Sürekli bakıma muhtaç maluliyette sigortalılık süresi aranmaz, 1800 gün prim yeterlidir.
📋 🔬

📂 Meslek Hastalıklarının Sınıflandırılması

Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği Madde 18

🏷️ 📌
🧪

A Grubu

Kimyasal Maddeler

Kimyasal maddelerle oluşan meslek hastalıklarıdır.

📌 Örnekler
  • Kurşun zehirlenmesi
  • Benzen zehirlenmesi
  • Asit yanıkları
  • Krom, nikel alerjileri
⚠️ Kimyasal Maruziyet
🩹

B Grubu

Mesleki Cilt Hastalıkları

Mesleki cilt hastalıklarıdır.

📌 Örnekler
  • Kontakt dermatit
  • Ekzema (egzama)
  • Yağ foliküliti
  • Kimyasal yanıklar
⚠️ Kimyasal / Fiziksel Cilt Teması
🫁

C Grubu

Pnömokonyoz & Solunum

Pnömokonyozlar ve diğer mesleki solunum sistemi hastalıklarıdır.

📌 Örnekler
  • Silikozis (Silika tozu)
  • Asbestozis (Asbest)
  • Bisinoz (Pamuk tozu)
  • Kömür tozu pnömokonyozu
⚠️ Tozlu Ortam Maruziyeti
🦠

D Grubu

Meslek Bulaşıcı Hastalıklar

Mesleki bulaşıcı hastalıklardır.

📌 Örnekler
  • Hepatit B (Sağlık çalışanları)
  • Tüberküloz (Verem)
  • Bruselloz (Hayvan teması)
  • Şarbon (Antraks)
⚠️ Enfeksiyon Riski
⚡

E Grubu

Fizik Etkenler

Fizik etkenlerle oluşan meslek hastalıklarıdır.

📌 Örnekler
  • Gürültüye bağlı işitme kaybı
  • Titreşim sendromu (Raynaud)
  • Radyasyon hastalığı
  • Isı çarpması / donma
⚠️ Fiziksel Etken Maruziyeti
🧪 A Kimyasal
🩹 B Cilt
🫁 C Solunum
🦠 D Bulaşıcı
⚡ E Fizik
ℹ️ Yönetmelik Madde 18: Meslek hastalıkları 5 ana grupta sınıflandırılmıştır: Kimyasal, Cilt, Solunum, Bulaşıcı ve Fizik Etkenler.
🧪 ☣️

🧪 A Grubu – Kimyasal Maddelerle Olan Meslek Hastalıkları

Akut ve Kronik Kimyasal Maruziyet Hastalıkları

⚠️ 📌
📖

Tanımı

A Grubu Meslek Hastalıkları, çalışanların işyerinde kimyasal maddelere maruz kalmaları sonucu ortaya çıkan akut veya kronik hastalıklardır.

Bu hastalıklar; kimyasalların solunum, deri veya sindirim yolu ile vücuda girmesi sonucu gelişir ve maruz kalınan kimyasalın türüne, miktarına ve maruziyet süresine bağlı olarak farklı organ ve sistemleri etkileyebilir.

✅

Temel Özellikleri

🧪
Nedeni: Kimyasal maddelere mesleki maruziyet.
🫁
Maruziyet Yolları: Solunum, deri teması ve sindirim.
⚠️
Etkileri: Zehirlenme, alerji, tahriş, kanser, sinir sistemi bozuklukları, karaciğer ve böbrek hasarı.
🏭
Riskli İş Kolları: Kimya sanayi, boya sanayi, akü üretimi, madencilik, laboratuvarlar, tarım, metal sanayi, plastik üretimi, petrol ve rafineri tesisleri.
📋

Kimyasal Maddeler ve Oluşturduğu Meslek Hastalıkları

Kimyasal Madde Oluşturabileceği Meslek Hastalığı
Kurşun Kurşun zehirlenmesi (Satürnizm)
Cıva Cıva zehirlenmesi
Arsenik Arsenik zehirlenmesi, deri kanseri
Kadmiyum Böbrek hasarı, akciğer hastalıkları
Benzen Aplastik anemi, lösemi
Toluen Sinir sistemi bozuklukları
Ksilen Baş dönmesi, karaciğer ve böbrek etkilenmesi
Karbon monoksit Karbon monoksit zehirlenmesi
Hidrojen sülfür Akut zehirlenme, solunum yetmezliği
Organik fosforlu pestisitler Sinir sistemi zehirlenmeleri
Asit ve bazlar Kimyasal yanıklar, deri ve göz hasarı
Krom bileşikleri Alerjik dermatit, akciğer kanseri
Nikel Kontakt dermatit, akciğer kanseri
Mangan Parkinson benzeri nörolojik bozukluklar
📌 14 Kimyasal Madde ve Oluşturduğu Hastalıklar
🧪 Kimyasal Maruziyet
🫁 Solunum / Deri / Sindirim
⚠️ 14 Kimyasal Madde
🏭 Riskli Sektörler
ℹ️ A Grubu Özet: Kimyasal maddelere maruziyet sonucu ortaya çıkan akut/kronik hastalıklardır. 14 farklı kimyasal ve oluşturduğu hastalıklar tabloda gösterilmiştir.
🩹 🧴

🩹 B Grubu – Meslekî Cilt Hastalıkları

Meslek Hastalıklarının Yaklaşık %30'u Cilt Hastalıklarıdır

📊 🔬
🦠

Deri Kanserleri

Mesleki Deri Hastalıklarına Neden Olan Etkenler:

  • Fiziksel etkenler: Sıcak/soğuk, güneş ışınları, sürtünme, radyasyon, basınç
  • Biyolojik etkenler: Bakteriyel, fungus (mantar), viral, riketsiyal
  • Kimyasal etmenler
Kanser Türleri:
  • Skuamoz hücreli karsinoma
  • Bazal hücreli karsinoma
  • Belirli melanoma tipleri
👷

En Sık Görüldüğü Meslekler

  • Kuaförler
  • Makine operatörleri
  • Galvanizleme işinde çalışanlar
  • Metal işçileri
  • Lastik-plastik sanayi işçileri
  • Boya ve printer mürekkebi gibi kimyasal maddelerle çalışanlar
📌 Yükümlülük Süreleri
Deri Kanserleri: 5 yıl Kanserleşmeyen: 2 ay
📋

Alerjenler ve İrritanlar (Tahriş Ediciler)

Alerjenler İrritanlar (Tahriş Edici)
ÇimentoDeterjanlar
Epoksi reçineleriSu, Sabun, Şampuan, Formaldehit
Lastik kimyasallarıBakım ürünleri
FenilendiaminAlkali ve asitler
FormaldehitEt, balık, meyve suları, alkol ve dezenfektanlar
Koku ve renk maddeleriToz
Koruyucu maddelerHamur, un
GluteraldehitPetrol
Lastik ve deri eldivenMakine yağları
KauçukFiberglaslar
TahtaMekanik travma
Terebentin
Resinler
Saç boyaları ve perma solüsyonlar
Boyalar ve boya katkı maddeleri

Meslek hastalıklarının yaklaşık % 30’u cilt hastalıklarıdır.
• Cilt hastalıklarının % 90’nı kontakt dermatitlerdir.
• Kontakt Dermatitlerin % 80’ i irritan kontak dermatit, % 20’si
alerjik kontak dermatitlerdir.

📌 Alerjenler ve İrritanlar (Tahriş Ediciler) Karşılaştırması
🩹 Cilt Hastalıkları
📊 %30 Meslek Hastalığı
⏱️ 5 yıl / 2 ay
🔬 Alerjen / İrritan
ℹ️ B Grubu Özet: Meslek hastalıklarının %30'u cilt hastalıklarıdır. Cilt hastalıklarının %90'ı kontakt dermatittir. Kontakt dermatitlerin %80'i irritan, %20'si alerjiktir.
🫁 💨

🫁 C Grubu – Pnömokonyozlar ve Diğer Meslekî Solunum Sistemi Hastalıkları

Toz, Duman, Gaz, Buhar ve Lif Maruziyeti Sonucu Oluşan Akciğer Hastalıkları

🫁 ⚠️
📖

Tanımı

C Grubu Meslek Hastalıkları, çalışanların işyerinde toz, duman, gaz, buhar, lif ve diğer solunum yolu ile alınan zararlı etkenlere uzun süre maruz kalmaları sonucu gelişen akciğer ve solunum sistemi hastalıklarıdır.

Bu hastalıklar; akciğer dokusunda kalıcı hasar, solunum fonksiyonlarında azalma ve bazı durumlarda mesleki astım veya kansere kadar ilerleyebilen ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.

📌 Solunum Yoluyla Alınan Zararlı Etkenler
✅

Temel Özellikleri

🫁
Nedeni: Solunum yoluyla alınan zararlı toz, lif, gaz, buhar ve dumanlar.
🌬️
Maruziyet Yolu: Solunum sistemi.
⚠️
Etkileri: Akciğerlerde fibrozis (sertleşme), hava yolu daralması, kronik bronşit, amfizem, astım, KOAH ve akciğer kanseri.
🏭
Riskli İş Kolları: Madencilik, taş ocakları, döküm sanayi, inşaat, seramik, çimento, tekstil, kaynak işleri, un fabrikaları, ahşap işleme ve asbest söküm işleri.
📌 Akciğerde Kalıcı Hasar
📋

C Grubu Meslek Hastalıklarına Örnekler

Maruziyet Etkeni Meslek Hastalığı
Silika tozu Silikozis
Kömür tozu Kömür işçisi pnömokonyozu
Asbest lifleri Asbestozis, Mezotelyoma, Akciğer kanseri
Demir tozu Siderozis
Kalay tozu Stannozis
Berilyum Berilyozis
Pamuk tozu Bissinozis
Un tozu Mesleki astım
Ağaç tozu Mesleki astım, Burun ve sinüs kanseri
İzosiyanatlar Mesleki astım
Kaynak dumanı Kronik bronşit, Metal dumanına bağlı akciğer hastalıkları
Tahıl tozu Alerjik alveolit, Mesleki astım
📌 12 Farklı Maruziyet Etkeni ve Oluşturduğu Hastalıklar
🫁 Solunum Sistemi
⚠️ Fibrozis / Sertleşme
🏭 12 Örnek Hastalık
📋 Toz / Lif / Gaz / Duman
ℹ️ C Grubu Özet: Solunum yoluyla alınan zararlı toz, lif, gaz ve dumanlar sonucu oluşan akciğer hastalıklarıdır. 12 farklı maruziyet etkeni ve oluşturduğu hastalıklar tabloda gösterilmiştir.
🦠 🧬

🦠 D Grubu – Meslekî Bulaşıcı Hastalıklar

Biyolojik Etkenlere Maruziyet Sonucu Oluşan Enfeksiyon Hastalıkları

🦠 ⚠️
📖

Tanımı

D Grubu Meslek Hastalıkları, çalışanların yaptıkları işin niteliği nedeniyle bakteri, virüs, mantar, parazit veya diğer biyolojik etkenlere maruz kalmaları sonucu ortaya çıkan enfeksiyon hastalıklarıdır.

Bu hastalıklar, çalışanların kan, vücut sıvıları, enfekte kişiler, hayvanlar, biyolojik materyaller veya laboratuvar örnekleri ile temas etmeleri sonucunda gelişebilir.

📌 Biyolojik Etkenlere Maruziyet
✅

Temel Özellikleri

🦠
Nedeni: Biyolojik etkenler (bakteri, virüs, mantar, parazit vb.)
🩸
Bulaşma Yolları: Kan ve vücut sıvıları, solunum yolu, temas, hayvanlardan insanlara (zoonozlar), laboratuvar maruziyeti.
⚠️
Etkileri: Akut veya kronik enfeksiyonlar, organ hasarı, iş gücü kaybı ve bazı durumlarda ölüm.
🏥
Riskli İş Kolları: Sağlık hizmetleri, laboratuvarlar, veterinerlik, hayvancılık, mezbahalar, tarım, atık yönetimi, kanalizasyon ve temizlik hizmetleri.
📌 Biyolojik Etken Maruziyeti
📋

D Grubu Meslek Hastalıklarına Örnekler

Biyolojik Etken Meslek Hastalığı Riskli Meslekler
Hepatit B Virüsü (HBV) Hepatit B Sağlık çalışanları
Hepatit C Virüsü (HCV) Hepatit C Sağlık çalışanları
HIV HIV enfeksiyonu Sağlık çalışanları
Mycobacterium tuberculosis Tüberküloz Sağlık çalışanları, laboratuvar personeli
Brucella türleri Bruselloz Veterinerler, mezbaha, hayvancılık
Bacillus anthracis Şarbon Veterinerler, deri ve yün işçileri
Leptospira türleri Leptospiroz Kanalizasyon ve tarım çalışanları
Kuduz virüsü Kuduz Veterinerler, hayvan bakıcıları
Salmonella türleri Salmonelloz Gıda sektörü, laboratuvar çalışanları
SARS-CoV-2 COVID-19 (mesleki maruziyet) Sağlık çalışanları
📌 10 Biyolojik Etken ve Oluşturduğu Hastalıklar
👥

D Grubunun Kapsamına Giren Çalışanlar

👨‍⚕️
Sağlık personeli
🧪
Laboratuvar çalışanları
🐄
Veteriner hekimler
🐑
Hayvancılık çalışanları
🔪
Mezbaha çalışanları
🗑️
Atık toplama ve bertaraf çalışanları
🚰
Kanalizasyon ve altyapı çalışanları
🌾
Tarım çalışanları
📌 9 Farklı Meslek Grubu
🦠 Biyolojik Etkenler
🩸 Bulaşma Yolları
🏥 10 Örnek Hastalık
👥 9 Riskli Meslek
ℹ️ D Grubu Özet: Biyolojik etkenlere (bakteri, virüs, mantar, parazit) maruziyet sonucu oluşan enfeksiyon hastalıklarıdır. 10 farklı biyolojik etken ve oluşturduğu hastalıklar tabloda gösterilmiştir.
E Grubu: Fiziki Etkenlerle Oluşan Meslek Hastalıkları

Fiziksel Etkenler

🔹 E-1 İyonlaştırıcı ışınlarla oluşan hastalıklar
🔹 E-2 Enfraruj (Kızılötesi) ışınları sonucu oluşan katarakt
🔹 E-3 Gürültü sonucu işitme kaybı
🔹 E-4 Hava basıncındaki ani değişmelerden oluşan hastalıklar
🔹 E-5 Titreşim sonucu oluşan hastalıklar
E-6 Kas-İskelet Sistemi Hastalıkları
✔ E-6/a Sürekli lokal baskı sonucu
✔ E-6/b Aşırı yüklenme sonucu
✔ E-6/c Maden ocağı ve benzeri işler
✔ E-6/d Fazla zorlama sonucu
✔ E-6/e Sürekli lokal baskı sonucu sinir felçleri
✔ E-6/f Kas krampları
🔹 E-7 Maden işçileri nistagmusu
Hastalıklar Neden Olan İşler
Karpal Tünel Sendromu Taşlama, zımparalama, montaj, paketleme, müzik aleti çalma, temizlik, el yıkama, çekiç kullanımı.
Lateral Epikondilit (Tenisçi Dirseği) Tenis, bowling, çekiç kullanımı, tornavida, küçük parça montajı, müzik aletleri.
Boyun Gerilmesi Sendromu Yük taşıma, montaj, paketleme.
Pronator Teres Sendromu Lehimleme, cilalama, taşlama, parlatma, kumlama.
Radyal Tünel Sendromu El aletleri kullanımı.
Omuz Tendiniti / Rotator Kılıf Sendromu Zımparalama, tavan montajı, kaynak, boya, oto tamiri, paketleme, inşaat.
Tetikçi Parmak Sürekli parmak hareketi gerektiren işler.
Guyon Tüneli Sendromu Marangozluk, müzik aletleri, çekiç kullanımı.
Beyaz Parmak Sendromu Titreşimli el aletleri, zincir testere, havalı çekiç, kumlama.
Dirsek Tendiniti Montaj, kablolama, paketleme, pense kullanımı.
De Quervain Tenosinoviti Polisaj, vidalama, sıkma, cerrahi, testere, pense kullanımı.
Mesleki Kanserler
Kanserojen madde: Solunduğunda, ağız yoluyla alındığında veya deri yoluyla vücuda girdiğinde kanser oluşumuna neden olan ya da kanser oluşumunu hızlandıran maddelerdir.

🔴 Grup 1 : İnsanlarda kesin kanserojen maddeler
🟠 Grup 2A : Muhtemel kanserojen maddeler
🟡 Grup 2B : Şüpheli kanserojen maddeler
🔵 Grup 3 : Sınıflandırılamayan / Hayvanlarda kanserojen olduğu bilinen maddeler
🟢 Grup 4 : Muhtemelen kanserojen olmayan maddeler
Mesleki Kanser Açısından Riskli Sektörler
✔ Plastik imalatı
✔ Kuru temizleme
✔ Boya sanayi
✔ Kimya tesisleri
✔ Çözücü kullanılan işyerleri
✔ Mobilya üretimi
✔ Kauçuk sanayi
✔ Petro-kimya tesisleri
✔ Metal kaplama
Sektör Kanser Türü
Kauçuk İmalatı Mesane
Boya Sanayi Mesane
Metal Kaplama Burun boşluğu, Akciğer
Plastik İmalatı Karaciğer, Akciğer, Kan, Lösemi
Ahşap Endüstrisi Burun boşluğu
Petro-Kimya Cilt
Steril Üretim Lösemi
Kağıt Endüstrisi Akciğer
İnşaat / Yapı Malzemeleri Cilt, Akciğer, Mesane
Cam Endüstrisi Akciğer, Deri
Havacılık Endüstrisi Akciğer
Tekstil Akciğer, Plevra, Karın Zarı
Madeni Yağ Cilt
Metalurji Burun boşluğu, Akciğer
Taş Yontma / Heykeltraşlık Akciğer
Çözücü - Kuru Temizleme Akciğer, Lenfoma, Yemek Borusu
🧠 🧬

🧠 Sinir Sistemi & Üreme Sistemi Hastalıkları

Kimyasal, Fiziksel ve Ergonomik Risk Faktörleri

⚠️ 🔬
🧠

Mesleki Sinir Sistemi Hastalıkları

Nörotoksik Maruziyet

Sinir sistemi hastalıkları, çalışanların işyerinde ağır metaller, organik çözücüler, pestisitler ve diğer nörotoksik maddelere maruz kalmaları sonucu gelişir.

📌 Maruziyet Kaynakları
  • Kurşun, cıva, mangan, arsenik (ağır metaller)
  • Organik çözücüler (benzen, toluen, ksilen)
  • Pestisitler (organofosfatlılar, karbamatlar)
  • Karbon disülfür, n-hekzan
🏭 Riskli Sektörler
Polimer üretimi Toprak stabilizasyonu Jel kromatografı Kağıt üretimi Gıda ve su işleme Tarım sektörü Pestisit üretimi Boya sektörü Demir çelik sanayi Petrokimya Tekstil
🧠 Nörotoksik Maddeler → Sinir Sistemi Hasarı
🧬

Üreme Sistemi Hastalıkları

Kimyasal, Fiziksel ve Ergonomik Faktörler

Üreme sistemi hastalıkları, çalışanların maruz kaldığı kimyasallar, radyasyon, ağır iş yükü ve ergonomik faktörler sonucu gelişen sağlık sorunlarıdır.

📌 Risk Faktörleri
  • Zararlı Çözücüler ve Kimyasal Atıklar
  • İyonize Olan ve Olmayan Işınım (Radyasyon)
  • Tarımsal Böcek İlaçları (Pestisitler)
  • Ağır İş Yükü ve Duruşsal Faktörler
⚠️ Oluşabilecek Sağlık Sorunları
Doğurganlık azalması Kısırlık Düşük riski Hormonal bozukluklar Genetik hasar Gebelik komplikasyonları
🧬 Kimyasal + Fiziksel + Ergonomik Riskler
🧠 Sinir Sistemi
🧬 Üreme Sistemi
🏭 11 Riskli Sektör
⚠️ 4 Risk Faktörü
ℹ️ Özet: Mesleki Sinir Sistemi Hastalıkları (nörotoksik maddeler) ve Üreme Sistemi Hastalıkları (kimyasal, fiziksel, ergonomik riskler) karşılaştırması.
ILO Meslek Hastalıklarının Sınıflandırılması
Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Meslek Hastalıkları Listesi
ILO meslek hastalıklarını 4 ana kategoride sınıflandırmaktadır.
1. İş Faaliyetlerinden Kaynaklanan Ajanlara Maruziyet
🧪 a) Kimyasal ajanların neden olduğu hastalıklar
☢️ b) Fiziksel ajanların neden olduğu hastalıklar
🦠 c) Biyolojik ajanlar, bulaşıcı ve parazitik hastalıklar
2. Hedef Organ Sistemlerinden Kaynaklanan Hastalıklar
🫁 a) Solunum sistemi hastalıkları
✋ b) Deri hastalıkları
🦴 c) Kas-İskelet sistemi hastalıkları
🧠 d) Ruhsal ve davranışsal hastalıklar
3. Mesleki Kanserler
İşyerinde bulunan kanserojen maddelere maruz kalınması sonucu gelişen kanserlerdir.
4. Diğer Hastalıklar
Yukarıdaki gruplara girmeyen ancak iş ile doğrudan ilişkisi bulunan diğer meslek hastalıklarıdır.
Sınav Notu
ILO Meslek Hastalıkları Listesi meslek hastalıklarını; ① Maruziyet Etkenleri → ② Hedef Organ Sistemleri → ③ Mesleki Kanserler → ④ Diğer Hastalıklar olmak üzere 4 ana grupta sınıflandırmaktadır.
📋 🔬

📋 Meslek Hastalıkları Listesi – Ajanlara Göre Sınıflandırma

Kimyasal · Fiziksel · Biyolojik Ajanlar

🧪 ⚡ 🦠
🧪

1.1. Kimyasal Ajanlara Bağlı Hastalıklar

22 Madde

22
1.1.1. Berilyum veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.2. Kadmiyum veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.3. Fosfor veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.4. Krom veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.5. Mangan veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.6. Arsenik veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.7. Cıva veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.8. Kurşun veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.9. Flor veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.10. Karbon disülfire bağlı hastalıklar
1.1.11. Alifatik veya aromatik hidrokarbonların halojen derivelerine bağlı hastalıklar
1.1.12. Benzen veya eşdeğerlerine bağlı hastalıklar
1.1.13. Benzen veya eşdeğerlerinin nitro ve amino derivelerine bağlı hastalıklar
1.1.14. Nitrogiserin veya diğer nitrik asit esterlerine bağlı hastalıklar
1.1.15. Alkol, glikol veya ketonlara bağlı hastalıklar
1.1.16. Karbon monoksit, hidrojen sülfit, hidrojen siyanit veya deriveleri gibi boğuculara bağlı hastalıklar
1.1.17. Akrilonitrile bağlı hastalıklar
1.1.18. Nitrojen oksitlerine bağlı hastalıklar
1.1.19. Vanadyum veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.20. Antimon veya bileşiklerine bağlı hastalıklar
1.1.21. Heksana bağlı hastalıklar
1.1.22. Mineral asitlere bağlı hastalıklar
🧪 22 Kimyasal Ajan
⚡

1.2. Fiziksel Ajanlara Bağlı Hastalıklar

7 Madde

7
1.2.1. Gürültüye bağlı işitme bozukluğu
1.2.2. Titreşime bağlı hastalıklar (kas, tendon, kemik, eklemler, periferik kan damarları veya periferik sinirlerin bozukluğu)
1.2.3. Basınçlı veya basınçsız havaya bağlı hastalıklar
1.2.4. İyonize radyasyona bağlı hastalıklar
1.2.5. Lazer ile içeren optik radyasyona (ultraviyole, görünür ışık, infrared) bağlı hastalıklar
1.2.6. Aşırı sıcak ya da soğuğa maruz kalmaya bağlı hastalıklar
1.2.7. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş; iş etkinliklerinden kaynaklanan bu fiziksel ajanlara maruz kalma ile çalışanın hastalığı arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer fiziksel ajanlara bağlı hastalıklar
⚡ 7 Fiziksel Ajan
🦠

1.3. Biyolojik Ajanlar ve Enfeksiyöz veya Parazitik Hastalıklar

9 Madde

9
1.3.1. Bruselloz
1.3.2. Hepatit virüsleri
1.3.3. İnsan immün yetmezlik virüsü (HIV)
1.3.4. Tetanoz
1.3.5. Tüberküloz
1.3.6. Bakteriyal veya fungal kirleticilerle bağlantılı toksik veya enflamatuar sendromlar
1.3.7. Antraks (şarbon)
1.3.8. Leptospiroz
1.3.9. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş; iş etkinliklerinden kaynaklanan bu biyolojik ajanlara maruz kalma ile çalışanın hastalığı arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer biyolojik ajanlara bağlı hastalıklar
🦠 9 Biyolojik Ajan
🧪 Kimyasal 22
⚡ Fiziksel 7
🦠 Biyolojik 9
📋 Toplam 38
ℹ️ Meslek Hastalıkları Listesi: Kimyasal (22), Fiziksel (7) ve Biyolojik (9) ajanlar olmak üzere toplam 38 madde
🎯 🔬

🎯 Hedef Organ Sistemlerinden Kaynaklanan Meslek Hastalıkları

Solunum · Cilt · Kas İskelet Sistemi

🫁 🩹 🦴
🫁

2.1. Solunum Sistemi Hastalıkları

12 Madde

12
2.1.1. Fibrozik mineral tozlarına bağlı pnömokonyoz (silikozis, antrako-silikozis, asbestozis)
2.1.2. Silikotüberküloz
2.1.3. Fibrozik olmayan mineral tozlarına bağlı pnömokonyoz
2.1.4. Siderozis
2.1.5. Sert metal tozlarına bağlı bronkopulmoner hastalıklar
2.1.6. Pamuk, keten, kendir, kenevir, şeker kamışı tozlarına (bagasozis) bağlı bronkopulmoner hastalıklar
2.1.7. İş sürecinin doğasında olan, belirlenmiş sentezle edici ajanlar ve irritanlara bağlı astım
2.1.8. İş etkinliklerinden kaynaklanan organik tozların veya mikrobik olarak kontamine olmuş aerosollerinin hastalığına bağlı ekstrinsik alerjik alveolit
2.1.9. İş etkinliklerinden kaynaklanan kömür tozu, taş ocağı tozu, odun tozu, hububat ve tarım faaliyetlerinden çıkan tozlar, tekstil kaynaklı tozlar ve kağıt tozlarına bağlı kronik obstrüktif pulmoner hastalıklar
2.1.10. Alüminyum bağlı akciğer hastalıkları
2.1.11. İş sürecinin doğasında olan, belirlenmiş sentezle edici ajanlar ve irritanlara bağlı üst solunum yolu bozuklukları
2.1.12. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş, iş etkinliklerinden kaynaklanan risklere maruz kalma ile çalışanın hastalığı arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer solunum sistemi hastalıkları
🫁 12 Solunum Sistemi Hastalığı
🩹

2.2. Cilt Hastalıkları

4 Madde

4
2.2.1. İş etkinliklerinden kaynaklanan ve diğer maddelerde bahsedilmeyen belirlenmiş alerji oluşturucu ajanlara bağlı alerjik kontakt dermatozlar ve kontakt ürtikerler
2.2.2. İş etkinliklerinden kaynaklanan ve diğer maddelerde bahsedilmeyen belirlenmiş irritan ajanlara bağlı irritan kontakt dermatozlar
2.2.3. İş etkinliklerinden kaynaklanan ve diğer maddelerde bahsedilmeyen belirlenmiş ajanlara bağlı vitiligo
2.2.4. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş, iş etkinliklerinden kaynaklanan fiziksel, kimyasal ve biyolojik ajanlara maruz kalma ile çalışanın hastalığı arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer cilt hastalıkları
🩹 4 Cilt Hastalığı
🦴

2.3. Kas İskelet Sistemi Bozuklukları

8 Madde

8
2.3.1. Tekrarlayıcı hareketler, zorlayıcı çabalar ve bileğin aşırı pozisyonlarına bağlı radial stiloid tenosinovitler
2.3.2. Tekrarlayıcı hareketler, zorlayıcı çabalar ve bileğin aşırı pozisyonlarına bağlı el ve bileğin kronik tenosinovitleri
2.3.3. Dirsek bölgesine uzun süren basınca bağlı olekranon bursiti
2.3.4. Uzun süre diz çökme pozisyonunda kalmaya bağlı prepatellar bursit
2.3.5. Tekrarlayıcı güçlü çalışmaya bağlı epikondilit
2.3.6. Uzun süre diz çökerek veya çömelerek iş yapmayı takiben menisküs lezyonları
2.3.7. Uzun süre tekrarlayıcı güçlü çalışma, titreşim içeren çalışma, bileğin aşırı pozisyonları veya bu üçünün kombinasyonu durumuna bağlı karpal tünel sendromu
2.3.8. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş, iş etkinliklerinden kaynaklanan risk faktörlerine maruz kalma ile arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer kas iskelet sistemi hastalıkları
🦴 8 Kas İskelet Sistemi Bozukluğu
🫁 Solunum 12
🩹 Cilt 4
🦴 Kas İskelet 8
📋 Toplam 24
ℹ️ Hedef Organ Sistemleri: Solunum (12), Cilt (4) ve Kas İskelet Sistemi (8) olmak üzere toplam 24 hastalık grubu
🧬 ⚠️

🧬 3. Mesleki Kanserler

Kanserojen Etkenlere Bağlı Meslek Hastalıkları

🧬 ⚠️ 🔬
📋

3.1.1 – 3.1.11

11 Madde

11
3.1.1. Asbestos
3.1.2. Benzidin ve tuzları
3.1.3. Bis-klorometileter (BCME)
3.1.4. Krom VI bileşikleri
3.1.5. Kömür katranı, zift ve is
3.1.6. Beta naftilamin
3.1.7. Vinil klorür
3.1.8. Benzen
3.1.9. Benzen veya eşdeğerlerinin nitro ve amino deriveleri
3.1.10. İyonize radyasyon
3.1.11. Zift, katran, zift, madeni yağ, antrasen veya bu maddelerin bileşikleri, ürünleri veya artıkları
🧬 11 Kanserojen Etken
📋

3.1.12 – 3.1.21

10 Madde

10
3.1.12. Kok fırını emisyonları
3.1.13. Nikel bileşikleri
3.1.14. Odun tozu
3.1.15. Arsenik ve bileşikleri
3.1.16. Berilyum ve bileşikleri
3.1.17. Kadmiyum ve bileşikleri
3.1.18. Eriyont
3.1.19. Etilen oksit
3.1.20. Hepatit B virüsü (HBV) ve C virüsü (HCV)
3.1.21. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş, iş etkinliklerinden kaynaklanan risk faktörlerine maruz kalma ile arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer etkenlere bağlı kanserler
🧬 10 Kanserojen Etken
🧬 Kanserojen Etkenler
📋 Toplam 21
🏭 Mesleki Maruziyet
🩺 Erken Teşhis Önemli
ℹ️ Mesleki Kanserler: Asbestos, Benzen, Krom VI, İyonize Radyasyon, Nikel, Arsenik, Berilyum, Kadmiyum, HBV/HCV gibi 21 kanserojen etken ve oluşturduğu kanserler
📋 🩺

📋 4. Diğer Hastalıklar

ILO Meslek Hastalıkları Sınıflandırması – Diğer Özel Hastalıklar

👁️ ⚕️
👁️

4.1. Madenci Nistagmusu

İstemsiz Göz Hareketleri

Madencilerin özellikle yetersiz aydınlatma koşullarında uzun süre çalışmaları sonucu ortaya çıkan, istemsiz göz hareketleri ile karakterize meslek hastalığıdır.

📌 Risk Faktörü: Yetersiz aydınlatma, uzun süreli çalışma
👁️ Maden İşçilerinde Görülen Meslek Hastalığı
📋

4.2. Diğer Özel Meslek Hastalıkları

Tanımlanmamış Meslek Hastalıkları

4.2.1. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş, iş etkinliklerinden kaynaklanan risk faktörlerine maruz kalma ile hastalık arasında bağ kurulan; işyerinde yukarıda belirtilen gruplar içinde yer almayan işler ve süreçlere bağlı diğer özel meslek hastalıklarıdır.

📌 Kapsam: Diğer gruplarda yer almayan, bilimsel olarak bağlantısı kanıtlanmış meslek hastalıkları
📋 Diğer Gruplara Girmeyen Meslek Hastalıkları
👁️ Madenci Nistagmusu
📋 Diğer Özel Hastalıklar
🏭 ILO Sınıflandırması
ℹ️ 4. Diğer Hastalıklar: Madenci Nistagmusu (yetersiz aydınlatma) ve diğer gruplara girmeyen, bilimsel bağlantısı kanıtlanmış özel meslek hastalıkları
📋 🔬

📋 Meslek Hastalıklarını Risk Etmenlerine Göre Sınıflandırılması

5 Ana Risk Grubu

⚡ 🧪 🦠 💨 🪑
⚡

1. Fiziksel Risk Etmenleri

Gürültü Titreşim Aydınlanma Isı Nem Radyasyon Basınç
⚡ 7 Fiziksel Etmen
🧪

2. Kimyasal Risk Etmenleri

Ağır metaller Solventler Zehirli/irritan gazlar Asit ve alkaliler Pestisitler Plastik maddeler
🧪 6 Kimyasal Etmen
🦠

3. Biyolojik Risk Etmenleri

Brusella Şarbon Veba Tularemi Tüberküloz Parazit hastalıkları
🦠 6 Biyolojik Etmen
💨

4. Tozlar

İnert Toksik Alerjik Fibrojenik Kanserojen İnorganik Organik
💨 7 Toz Türü
🪑

5. Ergonomik Risk Etmenleri

Uzun çalışma süreleri Hızlı iş Yorgunluk Monoton iş Duruş bozuklukları Ağır yük taşıma/kaldırma Zorlayıcı iş akışı Ergonomik olmayan alet/makine
🪑 8 Ergonomik Etmen
⚡ Fiziksel 7
🧪 Kimyasal 6
🦠 Biyolojik 6
💨 Tozlar 7
🪑 Ergonomik 8
📋 Toplam 34
ℹ️ 5 Ana Risk Grubu: Fiziksel (7), Kimyasal (6), Biyolojik (6), Tozlar (7), Ergonomik (8) olmak üzere toplam 34 risk etmeni
Meslek Hastalığı Risk Yönetim Prosesi Aşamaları
Meslek Hastalığı Risk Yönetim Prosesi Aşamaları
İLETİŞİM VE DANIŞMA
İZLEME VE GÖZDEN GEÇİRME
SDS'LERİN OLUŞTURULMASI
SAĞLIK TEHLİKESİ KOD SEÇİMİ
KİMYASALLARIN SAĞLIK SINIFLAMASI
FİZİKSEL ŞARTLARIN, ÇALIŞMA ORTAMININ GÖZDEN GEÇİRİLMESİ
TEHLİKENİN TANIMLANMASI
RİSKLERİN ANALİZİ
RİSK DEĞERLENDİRMESİ
(DOZ-YANIT ETKİSİ)
KONTROL ÖNLEMELERİN BELİRLENMESİ
KONTROL ÖNLEMLERİNİN YERİNE GETİRİLMESİ
İŞYERİ HEKİMİ
EPİDEMİYOLOJİ
TOKSİKOLOJİ
MİCRO AYRIŞTIRMAYA
GÖRE SAĞLIK KODLARI
SDS KARTLARI
(SAĞLIK ETKİLERİ KISMI)
KİŞİSEL ÖZELLİKLER
SINIR DEĞERLER
BİLGİ (SAĞLIK MUAYENELERİ, TESTLER, TAHLİLLER)
🏥

Meslek Hastalıkları ve Önlemler Rehber

Tüm meslek hastalıkları türleri, riskli sektörler ve alınması gereken genel önlemler

🩸

Mesleki Kan Hastalıkları

Riskli sektörler: Plastik, kuru temizleme, kimyasal tesisler, boya, mobilya

🧬

Mesleki Kanserler

Riskli sektörler: Kauçuk, boya, metal kaplama, plastik, ahşap, petro-kimya, inşaat, tekstil

🦴

Kas-İskelet Sistemi

Örnekler: Karpal tünel, tenisçi dirseği, bel hastalıkları, tendinit

🧠

Sinir Sistemi

Riskli sektörler: Polimer, kağıt, tarım, pestisit, boya, petrokimya, tekstil

🚰

Üriner Sistem

Neden: Fiziksel ve kimyasal etmenler

🫁

Solunum Sistemi

Örnekler: Asbestoz, silikoz, KOAH, astım, akciğer kanseri

👂

İşitme Kayıpları

Sınır: 87 dB  |  85 dB ve üzeri risk başlangıcı

🧴

Cilt Hastalıkları

Örnekler: Kontakt dermatit, akne, deri kanserleri

🛡️

Genel Önleme Yöntemleri

Tüm meslek hastalıkları için

Kaynak: ÇASGEM, "Meslek Hastalıkları", Ankara 2013
🛡️ Kontrol Önlemleri
İşyerlerinde meslek hastalıklarına sebep olabilecek faktörleri her zaman tamamen ortadan kaldırmak mümkün değildir. Bu sebeple, meslek hastalıklarından korunmak için bu faktörlerin insan sağlığı üzerindeki zararlı etkilerini en aza indirmek veya zararsız hale getirmek amacıyla işyerinde bir takım önlemlere başvurmak gerekir.
🏥 Tıbbi Korunma Önlemleri
a) Muayeneler
  • İşe giriş muayeneleri
  • Periyodik muayeneler
  • İşe dönüş muayeneleri
b) Sağlık Eğitimi
c) İlk Yardım
d) Aşılama
⚙️ Teknik Korunma Önlemleri
  • a) Kullanılan Zararlı Maddenin Değiştirilmesi
  • b) Kapalı Çalışma Yöntemi
  • c) Ayırma
  • d) Nemli (ıslak) Çalışma Yöntemi (Özellikle tozlu işyerlerinde uygulanır)
  • e) Sürekli Temizlik ve Bakım
  • f) Havalandırma
  • g) İşyeri Üretim ve Planlaması
  • h) İşyeri Ortam Ölçümleri
🧤 İşçiye Ait Korunma Önlemleri

İşyerindeki çalışma çevresine ait koruyucu önlemlerin yetersiz kaldığı veya imkânsız olduğu durumlarda en son olarak meslek hastalıklarının önlenmesi için kişisel korunma önlemlerine başvurulur.

  • Solunum cihazları veya maskeler
  • Vücudun korunması
  • Ellerin korunması
  • Gözlerin korunması
  • Başın korunması
  • Ayakların korunması
  • Kulakların korunması

Sağlık Gözetimi

Çalışanların sağlığının korunması ve geliştirilmesi için yapılan tıbbi uygulamalar

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Madde 15 – Sağlık gözetimi

(1)

İşveren;

a) Çalışanların işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerini dikkate alarak sağlık gözetimine tabi tutulmalarını sağlar.

b) Aşağıdaki hallerde çalışanların sağlık muayenelerinin yapılmasını sağlamak zorundadır:

  • 1) İşe girişlerinde.
  • 2) İş değişikliğinde.
  • 3) İş kazası, meslek hastalığı veya sağlık nedeniyle tekrarlanan işten uzaklaşmalarından sonra işe dönüşlerinde talep etmeleri hâlinde.
  • 4) İşin devamı süresince, çalışanın ve işin niteliği ile işyerinin tehlike sınıfına göre Bakanlıkça belirlenen düzenli aralıklarla.
(2)

Tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde çalışacaklar, yapacakları işe uygun olduklarını belirten sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz.

(3)

Bu Kanun kapsamında alınması gereken sağlık raporları işyeri hekiminden alınır. 50’den az çalışanı bulunan ve az tehlikeli işyerleri için ise ÇASMER’lerden, aile hekimlerinden veya diğer kamu sağlık hizmeti sunucularından da alınabilir.

Raporlara itirazlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen hakem hastanelere yapılır, verilen kararlar kesindir.

(4)

Sağlık gözetiminden doğan maliyet ve bu gözetimden kaynaklı her türlü ek maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz.

(5)

Sağlık muayenesi yaptırılan çalışanın özel hayatı ve itibarının korunması açısından sağlık bilgileri gizli tutulur.

İşyeri Hekimi Yönetmeliği – Madde 9 (c)

Sağlık Gözetimi

📋

Bilgilendirme ve Rıza

Sağlık gözetimi kapsamında yapılacak işe giriş ve periyodik muayeneler ile tetkikler hakkında çalışanları bilgilendirmek ve rızalarını almak işyeri hekiminin sorumluluğundadır.

✅ Rıza alınmadan muayene yapılamaz
🌙

Gece Postaları

Gece postalarında çalışanlar da dahil olmak üzere tüm çalışanların düzenli sağlık gözetimi yapılır. Bu gözetim vardiya koşullarına göre planlanır.

🌙 Kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılabilmeleri için, işe başlamadan önce, gece postalarında çalıştırılmalarında sakınca olmadığına ilişkin sağlık raporu işyerinde görevli işyeri hekiminden alınır.
⏱️

Periyodik Muayene Sıklığı

➡️ İşyeri hekimi gerekirse süreyi kısaltabilir
📑

Sağlık Muayene Belgeleri

Çalışanların işe uygunluklarını belirten işe giriş ve periyodik sağlık muayenesi ile tetkik sonuçları, EK-2'deki forma uygun olarak hazırlanır ve işyerinde güvenli şekilde 15 yıl muhafaza edilir.

İşveren işten ayrılan personelin sağlık raporlarını 1 ay içinde yeni işverene gönderir.

📅 Saklama süresi: 15 yıl (EK-2 formu)

İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görevleri

🧑‍🤝‍🧑

Özel Politika Gerektiren Gruplar

🔄 Uygun işe yerleştirme muayenesi yapılır
🔍 Diğer çalışanların muayeneleri tekrarlanır
📊

İşe Devamsızlık ve Sağlık Tehlikeleri

📈 Veriye dayalı risk yönetimi
🔄

İşe Dönüş Muayenesi

🏥 İşe dönüşte sağlık kontrolü şart
🦠

Bulaşıcı Hastalık ve Hijyen

💉 Bağışıklama ve hijyen önceliktir
📋

Kayıt Tutma ve Yıllık Plan

📅 EK-3 yıllık rapor zorunludur

ILO 161 Sayılı İş Sağlığı Hizmetleri Sözleşmesi

İş Sağlığı Hizmetlerinin Kapsamı

🔍

Risklerin Tanımlanması ve Değerlendirilmesi

İşyerlerinde sağlığa zararlı risklerin tanımlanması ve değerlendirilmesi yapılır.

📌 Risk Değerlendirmesi
🏭

Çalışma Ortamı ve Uygulamaların Gözetimi

Sağlık üniteleri, kantinler, yatakhaneler vb. yerler dahil olmak üzere, işçinin sağlığını etkileyebilecek çalışma ortamındaki ve iş uygulamalarındaki faktörlerin gözetimi yapılır.

📌 Gözetim ve Denetim
📋

İşin Planlanması ve Organizasyonu

İşyerlerinin tasarımı, makine ve diğer teçhizatın durumu, bakımı ve seçimi ve çalışma sırasında kullanılan maddeler dahil olmak üzere işin planlanması ve organizasyonu konusunda tavsiyede bulunulur.

📌 Tavsiye ve Danışmanlık
🔄

İyileştirme Programlarına Katılım

Yeni teçhizatın sağlık açısından değerlendirilmesi, test edilmesi gibi iş uygulamalarının iyileştirilmesine yönelik programların geliştirilmesine katılım sağlanır.

📌 Geliştirme ve Katılım
💡

Tavsiyede Bulunma

İş sağlığı, güvenliği, hijyen ve ergonomi, koruyucu donanım konularında tavsiyede bulunma.

🩺

Sağlığın Gözetimi

İş ile ilişkisi bakımından, işçilerin sağlığının gözetimi.

🤝

İşin İşçiye Uygunluğu

İşin işçiye uygunluğunun geliştirilmesi.

♿

Mesleki Rehabilitasyon

Mesleki rehabilitasyon önlemlerine katkıda bulunma.

📚

Bilgi, Eğitim ve Öğretim

İş sağlığı, hijyen ve ergonomi alanlarında bilgi, eğitim ve öğretim işbirliği.

🚑

İlk Yardım ve Acil Durum

İlk yardım ve acil durum tedavi hizmetlerini örgütleme.

📊

Kaza ve Hastalık Analizi

İş kazaları ve meslek hastalıklarının analizine katılma.

Sağlık Muayenelerinin Amaçları

İşe giriş, periyodik ve işe dönüş muayeneleri

🎯

Amaçlar (1-3)

📌 İşe uygunluk değerlendirmesi
🛡️

Amaçlar (4-6)

📌 Erken teşhis ve koruyucu sağlık

Sağlık Gözetimi – Koruma

Birincil, İkincil ve Üçüncül Koruma Düzeyleri

🌱

Birincil Koruma

Amaç: Hastalıkların risk ve nedensel etmenlerini kontrol ederek başlamadan önlemek.

  • İşe giriş muayeneleri
  • Uygun işe yerleştirme
  • Bağışıklama
  • Sağlık Eğitimi
  • Genel Hijyen Koşullarının Sağlanması
  • Yeterli ve Dengeli Beslenmenin Sağlanması
🛡️ Hastalık başlamadan önleme
🔍

İkincil Koruma

Amaç: Hastalığı erken tespit ederek ilerlemesini önlemek ve özel grupları takip etmek.

  • Erken kontrol muayeneleri (örn. işyeri ortam ölçümleri)
  • Periyodik kontrol muayeneleri
  • Özelliği olan çalışanların muayeneleri
    • Engelliler
    • Hamile kadınlar
    • Çocuk ve genç işçiler
    • Yaşlılar
🔬 Erken teşhis ve özel grupların takibi
🩺

Üçüncül Koruma

Amaç: Önceden oluşan hastalığın ilerlemesini ve komplikasyonlarını azaltmak.

  • Hastalığın oluşturduğu engellerin azaltılması
  • Yaşam kalitesinin arttırılması
  • Rehabilitasyon hizmetleri
    • Tıbbi rehabilitasyon
    • Mesleki rehabilitasyon

Birincil Koruma (Primer Koruma)

Hastalıkları ve riskleri başlamadan önlemek için alınan tedbirler

🩺

İşe Giriş Muayeneleri

Amaç: Çalışanın işe başlamadan önce sağlık durumunun değerlendirilmesi ve işin gerektirdiği fiziksel/psikolojik yeterliliğin tespiti.

📌 Kapsam
  • Genel sağlık kontrolü (kan basıncı, solunum, görme, işitme)
  • Meslek hastalıklarına yatkınlık taraması
  • Kronik hastalık varlığının belirlenmesi
  • İşe uygunluk raporu düzenlenmesi
💡 Örnek: Kimya tesisinde çalışacak personelin solunum fonksiyonlarının test edilmesi.
✅ Zorunlu (6331 Sayılı Kanun Madde 15)
👤

Uygun İşe Yerleştirme

Amaç: Çalışanın fiziksel, psikolojik ve sosyal özelliklerine en uygun işe yerleştirilmesi.

📌 Kapsam
  • Sağlık raporuna göre işe uygunluk kararı
  • Engelli, gebe, kronik hastalığı olanlar için özel değerlendirme
  • Ağır ve tehlikeli işlerde ek kontroller
  • İş değişikliğinde yeniden değerlendirme
💡 Örnek: Bel fıtığı riski olan çalışanın ağır kaldırma gerektiren işe verilmemesi.
⚖️ İşverenin yasal yükümlülüğü
💉

Bağışıklama (Aşılama)

Amaç: Çalışanları mesleki enfeksiyon hastalıklarına karşı korumak için bağışıklık kazandırma.

📌 Uygulama Alanları
  • Hepatit B aşısı (sağlık çalışanları, temizlik personeli)
  • Tetanoz aşısı (inşaat, tarım, atık işleri)
  • Grip aşısı (mevsimsel, riskli gruplar)
  • Kuduz aşısı (veterinerler, hayvan bakıcıları)
💡 İşveren, işe girişte ve periyodik olarak aşılamayı sağlamalıdır.
🛡️ Enfeksiyon riskine karşı koruma
📚

Sağlık Eğitimi

Amaç: Çalışanların sağlık okuryazarlığını artırmak, riskleri tanımasını ve koruyucu davranışlar geliştirmesini sağlamak.

📌 Konu Başlıkları
  • Meslek hastalıkları ve belirtileri
  • Kişisel koruyucu donanım kullanımı
  • El hijyeni ve enfeksiyon kontrolü
  • Ergonomik çalışma prensipleri
  • Stres yönetimi ve ruh sağlığı
💡 Düzenli eğitimlerle çalışan farkındalığı artırılır.
🧠 Bilinçli çalışan = Güvenli iş yeri
🧹

Genel Hijyen Koşulları

Amaç: Çalışma ortamının temiz, sağlıklı ve enfeksiyonlardan arındırılmış olmasını sağlamak.

📌 Uygulamalar
  • Düzenli temizlik ve dezenfeksiyon
  • Atık yönetimi ve geri dönüşüm
  • Havalandırma sistemlerinin bakımı
  • İçme ve kullanma suyu hijyeni
  • Tuvalet, yemekhane ve soyunma odalarının temizliği
💡 Temiz iş yeri = Sağlıklı çalışan
🏢 Tüm işyerlerinde zorunlu
🥗

Yeterli ve Dengeli Beslenme

Amaç: Çalışanların fiziksel ve zihinsel performansını desteklemek, bağışıklık sistemini güçlendirmek.

📌 Uygulamalar
  • İşyeri kantinlerinde sağlıklı yemek seçenekleri
  • Düzenli öğün saatleri (vardiya çalışanları için özel)
  • Yeterli su tüketiminin teşviki
  • Beslenme danışmanlığı hizmetleri
💡 Sağlıklı beslenen çalışan, daha az hastalanır, daha verimli çalışır.
🍎 İş sağlığı ve güvenliğinin önemli parçası

İkincil Koruma (Sekonder Koruma)

Hastalıkları erken evrede tespit ederek ilerlemesini önlemek

🔬

Erken Kontrol Muayeneleri

Amaç: Hastalıkları henüz belirti vermeden veya çok erken evrede tespit ederek erken tedavi imkânı sağlamak.

📌 Uygulamalar
  • Periyodik sağlık taramaları
  • Kansere yönelik erken teşhis programları (meme, akciğer, cilt)
  • İş yeri ortam ölçümleri (toz, gürültü, kimyasal maruziyet)
  • Laboratuvar testleri (kan, idrar, solunum fonksiyon)
💡 Örnek: 40 yaş üstü çalışanlarda akciğer röntgeni ile tüberküloz taraması.
🔍 Erken teşhis hayat kurtarır
📋

Periyodik Kontrol Muayeneleri

Amaç: Belirli aralıklarla tekrarlanan muayenelerle çalışanın sağlık durumundaki değişiklikleri izlemek.

📌 Sıklık (Tehlike Sınıfına Göre)
  • Az tehlikeli En geç 5 yılda bir
  • Tehlikeli En geç 3 yılda bir
  • Çok tehlikeli En geç yılda bir
💡 Örnek: Gürültülü ortamda çalışanın yıllık odyometri testi.
⏱️ Risk seviyesine göre sıklık değişir
📊

İş Yeri Ortam Ölçümleri

Amaç: Çalışma ortamındaki fiziksel, kimyasal ve biyolojik risk faktörlerini ölçerek maruziyet düzeyini belirlemek.

📌 Ölçüm Türleri
  • Toz ölçümü (silika, asbest, kömür)
  • Gürültü ölçümü (dB)
  • Kimyasal maruziyet (solventler, ağır metaller)
  • Termal konfor (sıcaklık, nem, hava akımı)
  • Radyasyon ölçümü (iyonize / non-iyonize)
💡 Ölçüm sonuçları sınır değerlerin üzerindeyse önlem alınır.
🧪 Veriye dayalı risk yönetimi
♿

Engelli Çalışanların Takibi

Amaç: Engelli çalışanların iş ortamına uyumlarını ve sağlık durumlarını özel olarak izlemek.

📌 Uygulamalar
  • Uygun işe yerleştirme muayenesi
  • İşyeri erişilebilirlik kontrolleri
  • Özel koruyucu donanım temini
  • Fiziksel rehabilitasyon ve destek hizmetleri
💡 İşyeri hekimi, engelli çalışanların muayenelerini özenle yürütür.
🤝 Fırsat eşitliği ve özel ihtiyaçlar
🤰

Hamile Kadınların Takibi

Amaç: Hamile çalışanın ve bebeğin sağlığını korumak, riskli işlerden uzaklaştırmak.

📌 Uygulamalar
  • İşe girişte gebelik testi ve risk değerlendirmesi
  • Periyodik muayeneler (gebelik süresince daha sık)
  • Ağır, tehlikeli ve kimyasal işlerden uzaklaştırma
  • Gece vardiyası çalışma yasağı (rapor ile)
  • Doğum sonrası işe dönüş muayenesi
💡 Gebe çalışanın güvenliği işverenin önceliği.
👶 Anne ve bebek sağlığı korunur
🧒

Çocuk ve Genç İşçilerin Takibi

Amaç: Gelişim çağındaki çalışanların sağlığını ve büyümelerini olumsuz etkileyecek işlerden korumak.

📌 Özel Hükümler
  • 15-18 yaş arası çalışanların muayenesi 6 ayda bir
  • Ağır ve tehlikeli işlerde çalışma yasağı
  • Büyüme ve gelişimin takibi (boy, kilo, kas-iskelet)
  • Psikososyal destek hizmetleri
💡 Genç işçiler, sağlık yönünden daha hassastır.
⚠️ 18 yaş altı için özel koruma

Üçüncül Koruma (Tersiyer Koruma)

Önceden oluşan hastalığın ilerlemesini ve komplikasyonlarını azaltmak

🛡️

Hastalığın Oluşturduğu Engellerin Azaltılması

Amaç: Hastalığın neden olduğu işlevsel kayıpları en aza indirgemek ve bireyin bağımsızlığını desteklemek.

📌 Uygulama Alanları
  • Fiziksel engellerin azaltılması (yardımcı cihazlar, erişilebilirlik düzenlemeleri)
  • Duyusal kayıpların telafisi (işitme cihazı, gözlük, işaret dili eğitimi)
  • Mesleki yeterliliğin korunması için iş uyarlaması
  • Psikolojik destek ve danışmanlık hizmetleri
💡 Örnek: İşitme kaybı yaşayan çalışana işitme cihazı temini ve iletişim eğitimi verilmesi.
🏆 Yaşam kalitesini koruma
❤️

Yaşam Kalitesinin Arttırılması

Amaç: Hastalıkla yaşayan bireylerin fiziksel, ruhsal ve sosyal iyilik halini geliştirmek.

📌 Uygulama Alanları
  • Psikososyal destek ve danışmanlık
  • Ağrı yönetimi programları
  • Stres ve anksiyete ile başa çıkma eğitimleri
  • Sosyal aktivite ve iletişim fırsatlarının artırılması
  • Beslenme ve egzersiz danışmanlığı
💡 Örnek: Kronik ağrı yaşayan çalışana düzenli fizyoterapi ve psikolojik destek sağlanması.
😊 Mutlu çalışan = Verimli çalışan
♿

Rehabilitasyon Hizmetleri

Amaç: Hastalık veya kaza sonucu kaybedilen yeteneklerin geri kazandırılması veya telafi edilmesi.

📌 A) Tıbbi Rehabilitasyon
  • Fizyoterapi ve egzersiz programları
  • Mesleki terapi (günlük yaşam aktiviteleri eğitimi)
  • Protez, ortez ve yardımcı cihaz temini
  • Konuşma ve dil terapisi
📌 B) Mesleki Rehabilitasyon
  • Yeniden işe uygunluk değerlendirmesi
  • İşyerinde görev değişikliği veya uyarlama
  • Mesleki beceri geliştirme ve yeniden eğitim
  • Korunaklı iş yeri veya evde çalışma imkanları
💡 Örnek: Bel fıtığı ameliyatı sonrası çalışanın fizyoterapi ile güçlendirilmesi ve daha hafif bir işe geçişinin sağlanması.
🔄 İşe dönüş ve yeniden uyum sağlama
🛡️ Engel Azaltma
❤️ Yaşam Kalitesi
♿ Rehabilitasyon
🔄 İşe Dönüş
ℹ️ Özet: Üçüncül koruma, hastalığın oluşturduğu engelleri azaltma, yaşam kalitesini artırma ve tıbbi/mesleki rehabilitasyon hizmetlerini kapsar. Amaç, bireyin işe dönüşünü ve sosyal uyumunu desteklemektir.