Kaynak İşleri

🏗️

⚙️

Kaynağı Uygulandığı (Esas) Malzemeye Göre Sınıflandırma

🔩 Metal Kaynağı

Demir, çelik, alüminyum, bakır gibi metal malzemelerin birleştirilmesi işlemidir. En yaygın kullanılan kaynak türüdür.

🧪 Plastik Malzeme Kaynağı

Polimer esaslı plastik malzemelerin ısı veya kimyasal yöntemlerle birleştirilmesi işlemidir. Boru, levha ve profil kaynaklarında kullanılır.

🎯

Kaynağı Gayesine Göre Sınıflandırma

🔗 Birleştirme Kaynağı

İki veya daha fazla parçayı çözülmez bir bütün haline getirmek için yapılan kaynaktır. Yapısal montaj, boru bağlantıları ve imalat işlerinde kullanılır.

🏺 Doldurma Kaynağı

Bir iş parçasının hacmindeki eksikliği tamamlamak veya hacmini büyütmek, ayrıca korozyona veya aşındırıcı tesirlere karşı korumak maksadıyla üzerine sınırlı bir alan dahilinde malzeme kaynak etmektir.

Örn: Kaplama, zırhlama ve tampon tabaka kaplama doldurması

🔥

🔥 Ergiyen (Füzyon) Kaynaklar Isı ile ergitme

• Oksi-Gaz – Yanıcı + yakıcı gaz alevi
• Örtülü Elektrot Ark (MMA) – Cüruflu, gaz tüpü yok
• TIG (GTAW) – Tungsten elektrot, inert gaz (Ar/He)
• MIG / MAG (GMAW) – Tükenen tel, inert/aktif gaz
• Plazma Ark (PAW) – Yüksek enerjili plazma
• Tozaltı Ark (SAW) – Ark toz altında, ışın yok
• Elektron Işını – Vakumda elektron demeti
• Lazer – Yoğun lazer ışını

🧲

🧲 Katı Hal (Ergitmesiz) Kaynaklar Ergime olmaz

• Sürtünme Kaynağı – Sürtünme + basınç
• Sürtünme Karıştırma (FSW) – Döner takım
• Difüzyon Kaynağı – Isı + basınç + difüzyon
• Ultrasonik Kaynak – Yüksek frekans titreşim
• Patlamalı Kaynak – Patlama enerjisi
• Soğuk Kaynak – Oda sıcaklığında basınç
• Rulo (Haddeleme) Kaynağı – Silindir basıncı

⚡

⚡ Direnç Kaynağı Elektrik direnci + basınç

• Nokta (Punto) Kaynağı
• Dikiş (Seam) Kaynağı – sızdırmazlık için
• Projeksiyon Kaynağı
• Alın (Butt) Kaynağı

🔥

📖 Tanım

Bir yanıcı gaz ile bir yakıcı gazın belirli karışım oranlarında ayarlanarak hamlaç adı verilen cihazlarda yakılarak meydana gelen alev ile ergitmenin sağlandığı birleştirme tekniğidir.

🌡️ Alev Sıcaklığı

Genelde kaynak alevi ~3100°C oksijenle asetilenin yanması sonucu elde edilir.

Alev, elektrik arkından daha az güçlü olduğundan, kaynak soğuması daha yavaş olur.

⚠️ Not: Bu kaynak türünde elektrik yoktur.

🧪

🔥 Yanıcı Gazlar 9 Tür

• ASETİLEN (C₂H₂)

• PROPAN (C₃H₈)

• HİDROJEN (H₂)

• DOĞAL GAZ

• METAN (CH₄)

• BÜTAN (C₄H₁₀)

• PROPAN-BÜTAN karışımı (C₃H₈ - C₄H₁₀)

• HAVAGAZI

• BENZİL VE BENZOL BUHARI

💨 Yakıcı Gaz

O₂

Oksijen (O₂)

⚗️

🔍 Gaz Özellikleri

🔥
Yüksek bir ısıl değer
🌡️
Yüksek bir alev sıcaklığı
⚡
Yüksek bir tutuşma hızı
🛡️
Kaynak banyosunu havaya karşı koruma
✨
Artıksız bir yanma
💰
Ucuz ve kolay üretilebilme

🏆

En iyi şartları yerine getiren gaz, asetilendir.

💨

💨 Oksijen Gazı (O₂)

🔬
Atom ağırlığı: 16 olan renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır.
🔵
Oksijen sıvılaşınca mavi renk alır.
🔥
Oksijen yakıcı görevi görür. Kaynakta kullanılan yanıcı gazların yakılmasında oksijen kullanılır.

✅

En iyi şartları yerine getiren gaz asetilendir.

Bu nedenle oksi-gaz kaynağında yaygın olarak asetilen gazı kullanılır. Bu kaynak yöntemine "oksi-asetilen kaynağı" da denir.

📊

📊 Basınç Regülatörleri

Tüpün basıncının (150 veya 200 atmosfer) kaynak için gerekli alevin meydana getirildiği üfleçteki kullanma basıncına düşürülmesinde "basınç düşürme manometrelerinden" faydalanılır.

Manometreler tek veya iki kademeli olabilir. İki kademeli manometrelerde basınç önce 20 atmosfere, daha sonra da kullanma basıncına düşer.

Tüp içerisindeki basınç değişse de ayarlanan kullanma basıncı değişmez.

Manometre ölçme yapar, basınç regülatörü ise basıncı istenilen seviyede ayarlamaya yarar.

🔥

🔥 Üfleçler (Hamlaçlar – Şalomalar)

Oksijenle asetileni emniyetli bir şekilde karıştırıp, kaynak alevi oluşmasını ve kontrol altında tutulmasını sağlayan hamlaçtır. Hamlaçlar genellikle pirinç malzemeden yapılır.

Yan yana iki giriş ucundan asetilen ve oksijen girer. Hamlaç üzerinde iki adet musluk (valf) vardır. Bunlardan biri asetileni, diğeri oksijeni kumanda eder.

Asetilen musluğu ve oksijen musluğu ayrı ayrı kontrol edilir.

🔧

🔧 Bekler

Üfleç uçlarına takılan (değişik büyüklükteki) eğik borulara bek denir. Hamlaç çıkışında oksijen ve asetilen karıştırılarak bek ucundan çıkar ve bir kıvılcımla bek ucunda alev oluşturur.

Farklı işler için farklı büyüklükte bekler kullanılır.

⚡

⚡ Kaynak Alevini Tutuşturma ve Söndürme

🔥 Tutuşturma Sırası

1 Oksijen musluğu açılır.

2 Asetilen musluğu açılır ve zaman kaybedilmeden ateşle karışımın alev alması sağlanır.

Bu kuraldır! Oksijen musluğu açılmadan asetilen musluğu açılırsa başarılı yanma olmaz.

🛑 Söndürme Sırası

1 Asetilen musluğu kapatılır (yanıcı gaz).

2 Oksijen musluğu kapatılır.

⚠️ Oksi-Gaz Kaynağında Riskler ve Alınacak Önlemler

🔥

Yangın – Yanıcı maddeler uzaklaştırılmalı, yangın söndürücü bulundurulmalı.

💥

Patlama – Tüpler dik sabitlenmeli, darbelerden korunmalı.

💨

Gaz kaçağı – Sabun köpüğü ile kontrol, açık alevle kontrol yapılmamalı.

↩️

Geri tepme – Şaloma ve regülatörlere geri tepme emniyet ventili takılmalı.

☀️

Tüp patlaması – Güneş altında bırakılmamalı, ısı kaynaklarından uzak.

🔥

Yanıklar – Isıya dayanıklı eldiven, önlük, uygun iş kıyafeti.

👁️

Göz yaralanmaları – Uygun filtre camlı kaynak gözlüğü.

☢️

UV ve IR ışınları – Göz ve cilt korunmalı, kaynak perdesi kullanılmalı.

🫁

Duman ve gaz solunması – İyi havalandırma, lokal emiş sistemi.

💨

Oksijen zenginleşmesi – Kaçaklar önlenmeli, oksijenle elbise temizlenmemeli.

🛢️

Oksijenle yağ teması – Oksijen ekipmanlarında yağ ve gres kesinlikle kullanılmamalı.

⬇️

Tüp devrilmesi – Zincir veya kelepçe ile sabitlenmeli.

🔧

Hortum hasarı – Düzenli kontrol, ezilmiş/çatlamış hortumlar değiştirilmeli.

⚡

Elektrik çarpması – Elektrikli ekipmanlar güvenli kullanılmalı, alan kuru tutulmalı.

🔊

Gürültü – Metal kesme işlemlerinde kulak koruyucu kullanılmalı.

🏠

Kapalı alan – Gaz ölçümü, yeterli havalandırma, gözcü bulundurulmalı.

🔥

Sıcak metal teması – İşaretlenmeli, uygun taşıma ekipmanları kullanılmalı.

✨

Kıvılcım sıçraması – Yanıcı malzemeler örtülmeli veya uzaklaştırılmalı.

📦

Yanlış tüp taşıma – Taşıma arabası ile taşınmalı, vana kısmından tutulmamalı.

🔴

Basınçlı gaz riski – Doğru regülatör, periyodik kontroller.

🛡️ Kullanılması Gereken Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

🥽 Kaynakçı gözlüğü (uygun filtre numaralı)

🧤 Isıya dayanıklı deri eldiven

👕 Deri kaynak önlüğü

👞 Çelik burunlu iş ayakkabısı

🪖 Baret (gerektiğinde)

😷 Solunum koruyucu (havalandırma yetersizse)

🦺 Alev geciktirici iş elbisesi

🎧 Kulak koruyucu (kesme işlemlerinde)

⭐ Güvenli Çalışma İçin Altın Kurallar

• Tüpler daima dik konumda kullanılmalı.

• Oksijen tüplerinde yağ ve gres kesinlikle kullanılmamalı.

• Her iki hatta geri tepme emniyet ventili bulunmalı.

• Gaz kaçakları sabun köpüğü ile kontrol edilmeli.

• Tüpler güneş altında veya ısı kaynakları yanında bırakılmamalı.

• Çalışma alanında yangın söndürücü bulundurulmalı.

• Kaynak bitiminde tüp vanaları kapatılmalı, sistemdeki gaz boşaltılmalı.

• Kapalı alanlarda gaz ölçümü ve havalandırma sağlanmalı.

• Yanıcı ve patlayıcı maddeler uzaklaştırılmalı.

• Kaynak işlemi eğitim almış ve yetkilendirilmiş kişilerce yapılmalı.

⚡ Elektrik Ark Kaynağı

Kaynak elektrodu (dolgu metali) ve ana malzeme arasında elektrik arkı yaratılarak yapılan kaynak yöntemidir. Doğru (DC) veya alternatif (AC) akım çeşitlerinin her ikisi de kullanılabilir.

Elektrik arkını ısı kaynağı olarak kullanan elle yapılan bir kaynak yöntemidir. Pensesi ile tutulan örtülü elektrod ile kaynak edilecek malzeme arasında oluşturulan ark, ana malzemenin ve örtülü elektrodun ergimesini sağlayan ısıyı ortaya çıkarır.

🔌 Kaynak Akımı

Şebekeden alınan 220–380 V gerilime sahip elektrik akımı, kaynak makineleri aracılığı ile gerilimin 25–55 V düşürülmesi ve akım şiddetinin 10–600 A yükseltilmesi ile elde edilen akıma "Kaynak Akımı" denir.

Neden dönüşüm? Yüksek gerilim insan üzerinde öldürücü etkiye sahiptir. Kaynakta kullanılan akımın gerilimi düşük, şiddeti büyük olmalıdır.

🔋 Doğru Akım (DC) Değeri sabit

Değerini belli bir süre değiştirmeyen akımdır. Yani zamana göre yönü ve şiddeti değişmeyen akımdır.

• İnce saçların kaynağında daha iyi sonuçlar verir.

• Sürekli kısa ark boyu ile çalışmak daha kolaydır.

• Bütün elektrot türleri ile kaynak yapmak mümkündür.

• Arkın tutuşturulması daha kolaydır.

• Alternatif akıma göre daha az sıçrama.

• Dik ve tavan kaynak uygulamaları daha kolaydır.

• Düşük akım şiddetlerinde ve ince çaplı elektrotlarda daha iyi sonuçlar verir.

🔄 Alternatif Akım (AC) Yön ve değer değişir

Polaritesi ve değerini belli bir süre değiştiren akımdır. Yani zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişen akımdır.

•

Alternatif akım kullanılması halinde ark üflemesi oluşumu nadiren görülür.

•

Büyük çaplı elektrotların ve kalın kesitli parçaların kaynağı için uygundur.

ℹ️ Ark Üflemesi

Elektrik arkının normal doğrultusundan saparak manyetik alan etkisiyle istenmeyen bir yöne doğru çekilmesi olayıdır. Özellikle doğru akım (DC) ile yapılan kaynaklarda görülür ve kaynak kalitesini olumsuz etkiler.

⚠️ Elektrik Ark Kaynağında Riskler ve Alınacak Önlemler

⚡

Elektrik çarpması – Makine topraklanmalı, kablolar sağlam olmalı, ıslak ortamda çalışılmamalı.

☀️

Ark ışını (UV-IR) – Uygun filtre camlı kaynak maskesi, kaynak perdesi kullanılmalı.

👁️

Göz yanması (Ark gözü) – Kaynak maskesi ve koruyucu gözlük kullanılmalı.

🔥

Cilt yanıkları – Alev geciktirici kaynak elbisesi ve deri eldiven kullanılmalı.

🫁

Kaynak dumanı – Lokal emiş sistemi, ortam havalandırılmalı.

☣️

Zehirli gazlar – Galvanizli/boyalı yüzeylerde uygun solunum koruyucu.

🔥

Yangın – Yanıcı maddeler uzaklaştırılmalı, yangın söndürücü bulundurulmalı.

💥

Patlama – Kapalı tank ve variller temizlenmeden kaynak yapılmamalı.

💫

Sıçrayan erimiş metal – Deri önlük, tozluk, uygun iş ayakkabısı kullanılmalı.

🔊

Gürültü – Gerektiğinde kulak koruyucu kullanılmalı.

🔥

Sıcak metal teması – Parçalar işaretlenmeli, uygun ekipmanla taşınmalı.

🔌

Kablo hasarı – Kablolar düzenli kontrol edilmeli, ezilmeye karşı korunmalı.

🧲

Ark üflemesi – Uygun akım seçilmeli, şase bağlantısı doğru yapılmalı.

💨

Oksijen yetersizliği – Kapalı alanlarda gaz ölçümü ve havalandırma.

⬇️

Düşme riski – Yüksekte çalışmalarda yaşam hattı ve düşmeye karşı koruma.

⚡ Kaynak Makinesi (Güç Kaynağı)

Ana malzemeyle elektrod arasında oluşturulan elektrik arkı için yeterli miktardaki çıkış akımının beslemesini sağlar.

Güç kaynağından sağlanan akım, kaynak işlemi esnasında operatörün el kontrolündeki elektrod ile ana malzeme arasındaki mesafenin değişmesine göre değişiklik göstermez.

Akımın sabit tutulması kararlı bir ark sağlar ve operatörün çalışmasını kolaylaştırır. AC / DC

🔧 Elektrod Pensesi ve Kablosu

Pensesinin ana fonksiyonu elektrodu sabitlemek ve uygun temasla akım geçirgenliğini sağlamaktır.

Aynı zamanda pense operatörün çalışma güvenliği için uygun elektriksel yalıtımı sağlamalıdır.

Kaynak akımına göre uygun kablo kesiti ve uzunluğu seçilmelidir.

⛓️ Şase Pensesi ve Kablosu

Şase kablosu ve pensesi elektriksel devreyi tamamlamak için ana malzemeye yapılan güç kaynağı bağlantısıdır.

Kaynak akımına göre uygun kablo kesiti ve uzunluğu seçilmelidir.

Gazın Adı	Türü	Görevi	Kullanıldığı Kaynak Yöntemleri
💨 Oksijen (O₂)	Oksitleyici	Yanmayı destekler, alev sıcaklığını artırır.	Oksi-asetilen Oksi-propan Oksi-LPG Gaz kesme
🔥 Asetilen (C₂H₂)	Yanıcı	Oksijen ile birlikte yüksek sıcaklıkta alev oluşturur.	Oksi-asetilen Kesme Lehimleme
🟠 Propan (C₃H₈)	Yanıcı	Isıtma ve kesme işlemlerinde yakıt gazıdır.	Oksi-propan Gaz kesme Lehimleme
🟡 LPG	Yanıcı	Isıtma ve kesme amacıyla kullanılır.	Oksi-LPG Sert lehimleme Gaz kesme
🟢 Doğal Gaz (Metan)	Yanıcı	Isıtma ve lehimleme işlemlerinde kullanılır.	Gaz kaynağı Lehimleme Tavlama
⚪ Hidrojen (H₂)	Yanıcı	Temiz ve indirgen atmosfer sağlar.	Atomik hidrojen Plazma Özel kaynaklar
🟣 Argon (Ar)	Koruyucu (asal)	Kaynak banyosunu atmosferden korur.	TIG (GTAW) MIG (GMAW) Plazma
🟡 Helyum (He)	Koruyucu (asal)	Daha yüksek ısı girdisi sağlar, nüfuziyeti artırır.	TIG MIG Plazma
🟤 Karbondioksit (CO₂)	Aktif koruyucu	Kaynak banyosunu korur, ekonomik bir gazdır.	MAG (GMAW) FCAW
⚗️ Argon + CO₂ Karışımı	Koruyucu gaz karışımı	Daha kararlı ark ve daha az sıçrantı sağlar.	MAG MIG
⚗️ Argon + O₂ Karışımı	Koruyucu gaz karışımı	Ark kararlılığı ve kaynak kalitesini artırır.	MAG MIG
🔵 Azot (N₂)	Koruyucu / yardımcı	Bazı paslanmaz çeliklerde koruma ve arka gaz olarak kullanılır.	TIG Plazma Boru kaynakları

🔥

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Gazaltı kaynağı (MIG / MAG), kaynak için gerekli ısının, tükenen bir elektrod ile iş parçası arasında oluşan ark sayesinde ortaya çıktığı bir ark kaynak yöntemidir.

Kaynak bölgesine sürekli şekilde beslenen (sürülen), tel elektrod ergiyerek tükendikçe kaynak metalini oluşturur. Elektrod, kaynak banyosu, ark ve iş parçasının kaynağa yakın bölgeleri, atmosferin zararlı etkilerinden kaynak torcundan gelen gaz veya karışım gazlar tarafından korunur.

Gaz, kaynak bölgesini tam olarak koruyabilmelidir, aksi takdirde çok küçük bir hava girişi dahi kaynak metalinde hataya neden olur.

⚡

🔄 MIG ve MAG Farkı

MIG Metal İnert Gaz

Argon (Ar) veya Helyum (He) gibi inert (asal) gaz kullanılır. Kimyasal reaksiyon vermez, sadece koruma sağlar. Genellikle alüminyum, paslanmaz çelik ve bakır gibi demir dışı metallerde kullanılır.

MAG Metal Aktif Gaz

CO₂ (Karbondioksit) veya Argon + CO₂ karışımı gibi aktif gaz kullanılır. Kaynak banyosu ile kimyasal etkileşime girer, ark kararlılığını artırır. Çelik kaynağında yaygın olarak kullanılır.

🛡️

🛡️ Kullanılan Gazlar ve Avantajlar

🔹 Kullanılan Gazlar

Argon (Ar): En yaygın inert gaz, kararlı ark
Helyum (He): Yüksek ısı, derin nüfuz
CO₂ (Karbondioksit): Ekonomik, derin nüfuz
Argon + CO₂ karışımı: Daha kararlı ark, az sıçrama
Argon + O₂ karışımı: Daha iyi ark başlangıcı

✅ Avantajlar

Yüksek üretim hızı – sürekli tel besleme
Sürekli kaynak – elektrod değiştirme yok
Her pozisyonda kaynak yapabilme
Cüruf yok – temizlik gerektirmez
Otomasyona uygun

⚡

⚡ Kaynak Makinesi (Güç Kaynağı)

Sürekli tükenen tel elektrod ile ana malzeme arasında elektrik arkını oluşturur, telin ve koruyucu gazın devamlı bir şekilde kaynak bölgesine gönderilmesini sağlar.

MIG / MAG güç kaynaklarında kaynak voltajı ve tel hızı (kaynak akımı) olmak üzere 2 parametre ayarı vardır.

AC ve DC olmak üzere iki tipi vardır.

🔧

🔧 Torç ve Kablosu

Torç, kaynak metalini ve koruyucu gazı kaynak bölgesine iletir. Çalışma güvenliği açısından tamamen izole edilmiştir.

Torç içerisinden tel elektrod ve koruyucu gaz birlikte geçer.

🔄

🔄 Tel Sürme Mekanizması

Makaraya sarılmış teli kaynak bölgesine sürmek için motor ile tahrik edilen bir mekanizmadır. Tel sürme hızı, kaynak akımını belirler.

💧

💧 Su Soğutma Ünitesi

Yüksek amper ile yapılan kaynaklarda torçta ısınmadan dolayı oluşacak hasarları önlemek için kullanılır.

İçindeki devir daim pompası suyun torç içinde sürekli dolaşmasını sağlayarak, torcun ısınmasını önler.

💨

💨 Gaz Tüpü ve Basınç Düşürücü

Gaz tüpü Argon, Helyum, CO₂ veya karışım gibi koruyucu gazlardan birini içerir.

Uygun bir basınç düşürücü yardımıyla kaynak bölgesine istenen miktarlarda gönderilir.

⛓️

⛓️ Şase Pensesi ve Kablosu

Şase kablosu ve pensesi elektriksel devreyi tamamlamak için ana malzemeye yapılan güç kaynağı bağlantısıdır.

Kaynak akımına göre uygun kablo kesiti ve uzunluğu seçilmelidir.

Özellik	MIG Kaynağı (Metal Inert Gas)	MAG Kaynağı (Metal Active Gas)
Açılımı	Metal Inert Gas	Metal Active Gas
Uluslararası Adı	GMAW (Gas Metal Arc Welding)
Kaynak Türü	Elektrik ark kaynağı
Elektrot	Sürekli beslenen ergiyen tel elektrot
Koruyucu Gaz	Argon (Ar), Helyum (He), Ar+He	CO₂, Ar+CO₂, Ar+O₂
Gazın Özelliği	İnert (asal)	Aktif
Kaynak Kalitesi	✅ Çok temiz	✅ Güçlü / derin
Sıçrantı	🟢 Az	🟡 Fazla
Kaynak Hızı	✅ Yüksek
Nüfuziyet	🟡 Orta	🟢 Daha derin
Kaynak Dumanı	🟢 Daha az	🟠 Daha fazla
Cüruf Oluşumu	❌ Yok
Kaynak Sonrası Temizlik	✅ Çok az	✅ Az
Maliyet	🔴 Daha yüksek	🟢 Daha ekonomik
Rüzgârdan Etkilenme	⚠️ Fazla
Otomasyona Uygunluk	✅ Çok uygun
En Çok Kullanıldığı Metaller	Alüminyum, paslanmaz çelik, bakır	Karbon çelikleri, düşük alaşımlı çelikler
Kullanım Alanları	Havacılık, otomotiv, alüminyum doğrama	Çelik konstrüksiyon, gemi, boru hatları
Avantajı	✅ Temiz, kaliteli	✅ Ekonomik, derin
Dezavantajı	⚠️ Gaz maliyeti yüksek	⚠️ Daha fazla sıçrantı

⚡ MIG – İnert gaz

Argon, Helyum → Alüminyum, paslanmaz

⚡ MAG – Aktif gaz

CO₂ → Karbon çelikleri, düşük alaşımlı

İSG Karşılaştırması

Risk	MIG	MAG
Elektrik çarpması	✔	✔
Ark ışınları	✔	✔
Kaynak dumanı	Orta	🔴 Fazla
Yangın riski	✔	✔
Basınçlı gaz tüpü	✔	✔
Sıcak metal sıçraması	Az	🔴 Fazla
Havalandırma ihtiyacı	Yüksek	🔴 Çok yüksek

Sınav Farkları

⚡ MIG

İnert gaz (Ar, He)
Alüminyum, paslanmaz
Temiz, az sıçrama

⚡ MAG

Aktif gaz (CO₂)
Karbon çelikleri
Ekonomik, derin nüfuz, fazla sıçrama

⚡

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Ark, erimez bir elektrot ile kaynak parçası arasında oluşur. Kaynak banyosu bir nozülden gönderilen Argon veya Helyum gazı tarafından korunur. Gerekli görüldüğü hallerde ana metal ile benzer yapıya sahip çubuk şeklinde ilave metalin kullanılması ile kaynak gerçekleştirilir.

⚙️ Çalışma Prensibi

Kaynak makinesi elektrik akımı üretir.
Tungsten elektrot ile iş parçası arasında ark oluşur.
Yüksek sıcaklık ana metali eritir.
Torçtan çıkan koruyucu gaz kaynak banyosunu atmosferden korur.
Gerektiğinde ilave kaynak teli elle verilir.
Soğuyan kaynak banyosu sağlam ve temiz dikiş oluşturur.

Not: Tungsten elektrot erimez, sadece elektrik arkını oluşturur.

🛡️

🛡️ Gazlar ve Elektrot Türleri

💨 Koruyucu Gazlar

Argon (Ar)
En yaygın kullanılan

Helyum (He)
Yüksek ısı, derin nüfuz

Argon + Helyum
Kalın malzemelerde tercih edilir.

⚡ Elektrot Türleri

Saf Tungsten (Yeşil)
AC – Alüminyum, magnezyum

Toryumlu (Kırmızı)
DC çelik (radyoaktif)

Seryumlu (Gri)
Kolay ark başlatma – ince malzeme

Lantanlı (Altın/Mavi)
Uzun ömürlü – AC/DC

Zirkonyumlu (Beyaz)
AC – Alüminyum kaynağına uygun

✅

🔧 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🏗️ Hangi Metallerde Kullanılır?

Paslanmaz çelik Alüminyum Magnezyum Titanyum Bakır Nikel alaşımları İnce karbon çelikleri

✅ Avantajlar

Çok yüksek kaynak kalitesi – pürüzsüz ve sağlam dikiş
Sıçrantı yok denecek kadar az – temiz çalışma ortamı
Cüruf oluşmaz – temizlik ihtiyacı az
İnce metallerde mükemmeldir – yanma riski düşük
Hassas kontrol – kaynak banyosu kolay kontrol edilir
Hemen her metalde kullanılabilir

❌ Dezavantajlar

Kaynak hızı düşüktür – seri üretimde zaman alır
Operatör becerisi gerektirir – kullanımı zordur
Ekipman maliyeti yüksektir – ilk yatırım fazla
Rüzgârdan etkilenir – koruyucu gaz dağılabilir
Kalın kesitlerde verimi düşer

⚡

📖 Tanım ve Plazma Nedir?

Plazma Ark Kaynağı (PAW), elektrik arkının dar bir nozul (meme) içerisinden geçirilerek yüksek enerjili plazma jetine dönüştürüldüğü hassas bir elektrik ark kaynak yöntemidir.

Plazma arkı, TIG kaynağına benzer şekilde ergimeyen tungsten elektrot kullanır. Ancak ark, özel bir nozuldan sıkıştırıldığı için çok daha yoğun, kararlı ve yüksek sıcaklıklı hale gelir.

💡 Plazma Nedir?

Plazma, gazın çok yüksek sıcaklıklarda iyonlaşarak elektrik ileten hale gelmiş dördüncü halidir.

Katı → Sıvı → Gaz → Plazma

⚡ Elektronlar serbesttir.
➕ Pozitif iyonlar bulunur.
🔌 Elektrik iletkenliği çok yüksektir.
🔥 Çok yüksek sıcaklık oluşur.

⚙️ Çalışma Prensibi

Tungsten elektrot ile nozul arasında pilot ark oluşturulur.
Argon gibi plazma gazı nozuldan geçirilir.
Gaz iyonlaşarak plazmaya dönüşür.
Dar nozul plazmayı sıkıştırır.
~10.000–30.000 °C plazma jeti iş parçasını eritir.
Gerekirse ilave kaynak teli kullanılır.
Kaynak banyosu koruyucu gazla korunur.

🛠️

🛠️ Bileşenler, Gazlar ve Metaller

🔧 PAW Sistem Bileşenleri

Güç kaynağı

Elektrik akımını sağlar

Tungsten elektrot

Arkı oluşturur, erimez

Plazma torcu

Arkı daraltır ve yönlendirir

Nozul (Meme)

Arkı sıkıştırarak plazma oluşturur

Plazma gazı tüpü

Plazmayı oluşturur

Koruyucu gaz tüpü

Kaynak banyosunu korur

Su soğutma sistemi

Torcu soğutur

Şase kablosu

Elektrik devresini tamamlar

💨 Kullanılan Gazlar

Argon (Ar)

En yaygın plazma gazı

Helyum (He)

Daha yüksek sıcaklık

Hidrojen (H₂)

Paslanmaz çelik uygulamaları

Argon + Hidrojen

Daha yüksek nüfuziyet

🏗️ Kullanılan Metaller

Paslanmaz çelik Karbon çeliği Alüminyum Titanyum Nikel alaşımları Bakır Magnezyum

🌍

🌍 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🏭 Kullanım Alanları

Havacılık

Türbin parçaları

Uzay sanayi

Hassas parçalar

Savunma sanayi

Yüksek kaliteli kaynaklar

Nükleer sanayi

Boru ve basınçlı kaplar

Tıbbi cihaz üretimi

Paslanmaz ekipmanlar

Elektronik sanayi

İnce metal parçalar

Kimya sanayi – Paslanmaz tank ve borular

Otomotiv – Hassas kaynak işlemleri

✅ Avantajlar

Çok yüksek sıcaklık – 10.000–30.000 °C plazma jeti
Derin nüfuziyet – kaliteli ve sağlam kaynak
Dar kaynak bölgesi – ısıl deformasyon az
Hassas kaynak – ince malzemelerde yüksek kalite
Kararlı ark – TIG'e göre daha stabil
Robotik sistemlere uygun – otomasyonda yaygın

❌ Dezavantajlar

Ekipman maliyeti yüksektir – ilk yatırım fazla
Operatör eğitimi gerektirir – uzmanlık ister
Torç su ile soğutulmalıdır – ek donanım
Gürültü seviyesi yüksektir – işitme koruması gerekir
Bakım maliyeti yüksektir – nozul ve elektrot bakımı

⚡

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Tozaltı Ark Kaynağı (SAW), sürekli beslenen ergiyen tel elektrot ile iş parçası arasında oluşan elektrik arkının, granül haldeki kaynak tozu (flux) altında meydana geldiği bir elektrik ark kaynak yöntemidir.

🔹 Ark Tamamen Toz Altında Olduğundan

🛡️ Ark ışığı dışarı çıkmaz
✨ Sıçrantı çok azdır
🛡️ Kaynak banyosu atmosferden korunur
✅ Yüksek kaliteli ve derin nüfuziyetli kaynak

⚙️ Çalışma Prensibi

Kaynak teli sürekli olarak kaynak bölgesine beslenir.
Kaynak yapılacak bölgeye granül kaynak tozu dökülür.
Ark, tel ile iş parçası arasında oluşur.
Ark tamamen kaynak tozu altında kaldığı için dışarıdan görülmez.
Arkın ısısı ana metali ve teli eritir.
Kaynak tozu eriyerek koruyucu cüruf tabakası oluşturur.
Soğuyan cüruf temizlenir ve sağlam kaynak dikişi ortaya çıkar.

🛠️

🛠️ Bileşenler, Toz Görevleri ve Metaller

🔧 SAW Sistem Bileşenleri

Kaynak makinesi

Elektrik akımını sağlar

Tel sürme ünitesi

Elektrodu sürekli besler

Tel elektrot

Eriyerek dolgu metali

Kaynak tozu (Flux)

Arkı örter, korur, cüruf

Toz haznesi

Kaynak tozunu besler

Şase kablosu

Devreyi tamamlar

Otomatik hareket sistemi

Torcu belirli hızda ilerletir

📦 Kaynak Tozunun (Flux) Görevleri

Arkı örter

Arkın dış ortamla temasını keser

Atmosferden korur

Oksijen ve azot karışmasını önler

Cüruf oluşturur

Kaynak dikişini korur, yavaş soğutur

Arkı kararlılaştırır

Daha düzgün kaynak sağlar

Alaşım elementi kazandırabilir

Kaynak metalinin özelliklerini iyileştirir

🏗️ Kullanılan Metaller

Karbon çelikleri Düşük alaşımlı çelikler Bazı paslanmaz çelikler Kalın kesitli çelikler

İnce saclar ve alüminyum için genellikle tercih edilmez.

🏭

🏭 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🌍 Kullanım Alanları

Gemi sanayi

Gemi gövdeleri

Çelik konstrüksiyon

Köprü ve bina çelikleri

Basınçlı kap imalatı

Kazan ve tank üretimi

Boru üretimi

Büyük çaplı borular

Rüzgâr türbinleri

Kule imalatı

Ağır makine sanayi

Şasi ve gövde üretimi

Demiryolu – Vagon ve lokomotif

Tersaneler – Kalın sac kaynakları

✅ Avantajlar

Çok yüksek kaynak hızı – seri üretime uygun
Derin nüfuziyet – kalın malzemelerde güçlü kaynak
Ark ışını dışarı çıkmaz – operatör ve çevre için güvenli
Sıçrantı çok azdır – temiz çalışma ortamı
Otomasyona uygundur – robotik sistemlerle
Kaynak kalitesi yüksektir – düzgün ve homojen dikiş

❌ Dezavantajlar

Yalnızca yatay ve düz pozisyonlarda daha verimlidir
Ekipman maliyeti yüksektir – ilk yatırım fazla
Kaynak tozu gerektirir – depolama ve geri kazanım gerekir
Cüruf temizliği gerekir – kaynak sonrası işlem
İnce malzemeler için uygun değildir – kalın kesitlerde kullanılır

⚡

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Elektron Işını Kaynağı (EBW), yüksek hızda hareket eden elektronların vakum ortamında iş parçasına çarptırılmasıyla oluşan ısı enerjisi sayesinde metallerin birleştirildiği yüksek enerji yoğunluklu bir kaynak yöntemidir.

Elektronlar iş parçasına çarptığında sahip oldukları kinetik enerji ısıya dönüşür ve metal eriyerek kaynak işlemi gerçekleşir.

⚙️ Çalışma Prensibi

Vakum odası oluşturulur.
Elektron tabancası elektron üretir.
Elektronlar yüksek gerilimle (30-200 kV) hızlandırılır.
Manyetik merceklerle elektron demeti odaklanır.
Elektronlar iş parçasına çarpar.
Kinetik enerji ısı enerjisine dönüşür.
Metal eriyerek kaynak dikişi oluşur.

Vakum ortamı sayesinde elektronlar hava molekülleriyle çarpışmaz, yüksek enerjiyle ulaşır ve oksidasyon önlenir.

🛠️

🛠️ Bileşenler ve Metaller

🔧 EBW Sistem Bileşenleri

Elektron tabancası

Elektron üretir

Katot

Elektronların yayıldığı elektrot

Anot

Elektronları hızlandırır

Manyetik mercekler

Elektron demetini odaklar

Vakum odası

Hava ile çarpışmayı önler

Güç kaynağı

Yüksek gerilim sağlar

İş parçası tablası

Parçayı taşır ve hareket ettirir

🏗️ Kullanılan Metaller

Karbon çeliği Paslanmaz çelik Alüminyum Titanyum Nikel alaşımları Bakır Molibden Tungsten Refrakter metaller

🚀

🚀 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🌍 Kullanım Alanları

Havacılık

Türbin kanatları, jet motorları

Uzay sanayi

Roket ve uydu parçaları

Nükleer sanayi

Reaktör bileşenleri

Otomotiv

Dişliler, şanzıman parçaları

Tıbbi cihaz üretimi

Cerrahi implantlar

Elektronik

Mikro bileşenler

Savunma sanayi – Hassas metal parçalar

Enerji sektörü – Türbin ve jeneratör parçaları

✅ Avantajlar

Çok yüksek enerji yoğunluğu – derin nüfuziyet
Dar kaynak dikişi – ısıdan etkilenen bölge küçük
Çok hassas kaynak – mikro ölçekte kaynak
Oksidasyon oluşmaz – vakum ortamı sayesinde
İlave tel gerektirmez – çoğu uygulamada dolgu metali yok
Farklı metaller birleştirilebilir
Deformasyon azdır – ısı girdisi kontrollü

❌ Dezavantajlar

Vakum sistemi gerektirir – büyük parçalar zor
Ekipman maliyeti çok yüksektir – ilk yatırım yüksek
Uzman operatör gerektirir – hassas ayarlar
Bakım maliyeti yüksektir – vakum ve elektron sistemi
Üretim hızı vakum hazırlığına bağlıdır – ek zaman

🔦

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Lazer Işın Kaynağı (LBW), çok yoğun ve odaklanmış lazer ışınının iş parçasına yönlendirilmesiyle oluşan yüksek ısı sayesinde metallerin eritilip birleştirildiği yüksek enerji yoğunluklu bir kaynak yöntemidir.

Lazer ışını çok küçük bir alana odaklandığından, yüksek enerji yoğunluğu oluşturur ve dar, derin, hassas ve kaliteli kaynak dikişleri elde edilir.

⚙️ Çalışma Prensibi

Lazer ışını üretilir.
Aynalar veya optik fiber ile ışın kaynak noktasına iletilir.
Mercek yardımıyla çok küçük bir noktaya odaklanır.
Odaklanan ışın metali çok kısa sürede eritir.
Erimiş metal birleşerek kaynak dikişini oluşturur.
Gerektiğinde koruyucu gaz kullanılır.

Lazer ışını iş parçasına temas etmez. Isı, tamamen ışının enerjisi ile oluşturulur.

🛠️

🛠️ Bileşenler, Gazlar ve Metaller

🔧 LBW Sistem Bileşenleri

Lazer kaynağı

Lazer ışınını üretir

Optik sistem

Yönlendirir ve odaklar

Odaklama merceği

Işını küçük noktaya toplar

CNC / Robot sistemi

Kaynak yolunu kontrol eder

Koruyucu gaz sistemi

Atmosferden korur

Soğutma sistemi

Lazer ünitesini soğutur

İş parçası tablası

Parçayı sabitler ve konumlandırır

💨 Kullanılan Koruyucu Gazlar

Argon (Ar)

Kaynak banyosunu oksidasyondan korur

Helyum (He)

Daha iyi ısı transferi ve nüfuziyet

Azot (N₂)

Bazı paslanmaz çelik uygulamalarında

🏗️ Kullanılan Metaller

Karbon çeliği Paslanmaz çelik Alüminyum Titanyum Bakır Nikel alaşımları Altın Gümüş

⚡

⚡ Kullanım, Avantajlar, Dezavantajlar ve Riskler

🌍 Kullanım Alanları

Otomotiv

Araç gövdesi ve batarya

Havacılık

Türbin ve motor parçaları

Uzay sanayi

Hassas yapısal bileşenler

Elektronik

Mikro devre ve sensörler

Tıbbi cihaz

Cerrahi aletler ve implantlar

Savunma sanayi

Hassas metal parçalar

Akü ve batarya üretimi – Lityum-iyon bağlantılar

Kuyumculuk – Değerli metal kaynakları

✅ Avantajlar

Çok yüksek hassasiyet – mikro ölçekte
Temassız – takım aşınması yok
Dar dikiş – estetik, kaliteli
Isıdan etkilenen bölge küçük
Çok yüksek hız – seri üretim
Robotik sistemlerle uyumlu

❌ Dezavantajlar

İlk yatırım maliyeti çok yüksek
Hassas ayar gerektirir – hizalama önemli
Kalın malzemelerde sınırlamalar
Bakım maliyeti yüksek – optik sistem

⚠️ Riskler ve Alınacak Önlemler

Lazer ışını

Güvenlik kabini, kapalı ışın yolu

Göz yaralanmaları

Uygun koruyucu gözlük

Cilt yanıkları

Koruyucu giysi, doğrudan maruz kalmamak

Elektrik çarpması

Topraklama, enerji kesimi

Kaynak dumanı

Lokal emiş, havalandırma

Yangın

Yanıcı maddeleri uzaklaştır

Robot sistemleri

Bariyerler, acil durdurma

Basınçlı gazlar

Tüpler dik sabitlenmeli

🧊

📖 Katı Hal Kaynağı Nedir?

Katı hal kaynak yöntemleri, kaynak yapılacak malzemelerin eritilmeden, basınç, sürtünme, titreşim veya difüzyon gibi fiziksel etkilerle atomik bağ oluşturacak şekilde birleştirildiği kaynak yöntemleridir.

Ana metal erimez, dolayısıyla kaynak dikişinde döküm yapısı oluşmaz ve ısıdan etkilenen bölge (ITAB) genellikle daha küçüktür.

🔹 Genel Özellikler

Ana metal

Erimez

Dolgu metali

Genellikle kullanılmaz

Koruyucu gaz

Genellikle gerekmez

Basınç

Çoğu yöntemde uygulanır

Isı girdisi

Düşük veya kontrollü

Deformasyon

Kaynak kalitesi

Yüksek

Farklı metaller

Birçoğunda mümkün

🔄

🔄 7 Yöntem + Karşılaştırma + İSG

🔩 1. Sürtünme (FW) Sürtünme+Basınç

Mil, aks, boru, türbin milleri

🔧 2. Sürtünme Karıştırma (FSW) Döner takım

Alüminyum paneller, tren/uçak gövdeleri

⚛️ 3. Difüzyon Kaynağı Isı+Basınç+Difüzyon

Uzay, havacılık, titanyum parçalar

〰️ 4. Ultrasonik (USW) Titreşim+Basınç

Elektrik kabloları, bakır bağlantılar, elektronik kartlar

💥 5. Patlamalı (EXW) Patlama+Basınç

Çelik kaplama, gemi ⚠️ Patlayıcı riski!

❄️ 6. Soğuk Kaynak Basınç (ısı yok)

Alüminyum, bakır, elektrik iletkenleri

📜 7. Rulo (Haddeleme) Silindir basıncı

Levhalar, kaplamalı malzemeler

📊 Karşılaştırma

Yöntem

Prensip

Isı

Basınç

Sürtünme

Sürtünme+Basınç

✔

FSW

Döner takım

✔

Difüzyon

Isı+Basınç+Difüzyon

✔

Ultrasonik

Titreşim+Basınç

Çok az

✔

Patlamalı

Patlama

Yok

✔✔✔

Soğuk

Basınç

❌

✔✔✔

Rulo

Silindir basıncı

İsteğe bağlı

✔✔

⚠️ İSG Riskleri ve Önlemler

Sürtünme / FSW

Hareketli parçalar – Koruyucu, LOTO

Difüzyon

Yüksek sıcaklık – Isı yalıtımı

Ultrasonik

Gürültü – Kulak koruyucu

Patlamalı

Patlama, şok – Güvenli mesafe

Soğuk / Rulo

Ezilme, sıkışma – Koruyucu bariyer

⚡

📖 Çalışma Prensibi

Elektrik Direnci (I²R Isısı) + Basınç = Direnç Kaynağı

⚙️ Çalışma Prensibi

Parçalar üst üste veya alın alına yerleştirilir.
Bakır alaşımlı elektrotlar parçaları sıkıştırır.
Yüksek elektrik akımı uygulanır.
Temas yüzeyindeki elektrik direnci nedeniyle ısı oluşur.
Metal yumuşar veya erir, basınç altında birleşme gerçekleşir.
Akım kesilir, soğuyarak sağlam bağlantı oluşur.

🔧

🔧 Sistem Bileşenleri

Güç kaynağı

Yüksek akım sağlar

Bakır elektrotlar

Akım iletir, basınç uygular

Basınç sistemi

Parçaları sıkıştırır

Kontrol ünitesi

Akım ve süre ayarı

Soğutma sistemi

Elektrotları soğutur

📋

📋 Genel Özellikler

Isı kaynağı

Elektrik direnci (Joule)

Basınç

Vardır

Koruyucu gaz

Kullanılmaz

Dolgu metali

Kullanılmaz

Otomasyon

Çok yüksek

Kaynak süresi

Çok kısa

⏺️

⏺️ 1. Nokta (Punto) Kaynağı

İki levhanın belirli noktalarda elektrik direnci ve basınç ile birleştirilmesi.

Otomotiv gövdeleri Beyaz eşya Sac metal

✅ Çok hızlı, seri üretim, otomasyon

〰️

〰️ 2. Dikiş (Seam) Kaynağı

Dönen elektrot makaraları ile kesintisiz veya aralıklı dikiş oluşturur. Sızdırmazlık sağlar.

Yakıt depoları Radyatörler Konserve kutuları

✅ Sızdırmaz, hızlı, seri üretim

🔩

🔩 3. Projeksiyon Kaynağı

Parça üzerindeki çıkıntılar (projeksiyonlar) üzerinden akım geçirilir.

Somun kaynağı Civata kaynağı Otomotiv parçaları

✅ Aynı anda çoklu nokta, hassas, tekrarlanabilir

↔️

↔️ 4. Alın (Butt) Kaynağı

Uç uca getirilerek elektrik direnci ile ısıtılır, ardından basınç uygulanır.

Demiryolu rayları Çelik teller Borular Zincirler

✅ Uç uca birleştirme, iki türü: Direnç ve Flaş

📋

📋 Avantajlar & Dezavantajlar

✅ Avantajlar

Çok hızlı – seri üretim
Dolgu metali yok – sarf malzemesi yok
Koruyucu gaz yok – düşük maliyet
Otomasyona uygun – robot sistemler
Enerji verimli – ısı sadece bölgede

❌ Dezavantajlar

İnce/orta kalınlık – kalın kesit sınırlı
Ekipman maliyeti yüksek
Elektrot bakımı – aşınma
Geometri sınırlaması – her şekil uygun değil

⚠️

⚠️ Riskler ve Önlemler

Elektrik çarpması

Topraklama, kablo kontrolü

Sıcak metal yanıkları

Isıya dayanıklı eldiven

Sıkışma

Çift el kumanda, ışık perdesi

Yangın

Yanıcı maddeleri uzaklaştır

Duman/metal buharı

Havalandırma, lokal emiş

🛡️ KKD: Gözlük · Eldiven · Elbise · Çelik burun · Solunum koruyucu · Kulak koruyucu

📊

📊 Türlerin Karşılaştırılması

Tür

Prensip

Kullanım

Özellik

Nokta

Direnç+Basınç

Sac levhalar

Belirli noktalar

Dikiş

Döner elektrot

Depolar

Sızdırmaz

Projeksiyon

Çıkıntılar

Somun/civata

Çoklu nokta

Alın

Uç uca temas

Ray, boru

Uç uca birleştirme

📝

📝 Sınav Notları

Temel prensip?

Elektrik direnci + Basınç

Koruyucu gaz?

Hayır

Dolgu metali?

Genellikle hayır

Nokta kaynağı en çok?

Otomotiv / sac metal

Dikiş kaynağı özelliği?

Sızdırmaz bağlantı

Projeksiyon kaynağı?

Somun / civata kaynağı

Alın kaynağı?

Ray, tel, boru uç uca

Kaynak İşlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği

⚙️ Kaynak Nedir?

Kaynağı Uygulandığı (Esas) Malzemeye Göre Sınıflandırma

Kaynağı Gayesine Göre Sınıflandırma

Kaynak Yöntemleri Sınıflandırması

Oksi-Gaz Kaynağı

Gaz Seçiminde Dikkate Alınması Gereken Gaz Özellikleri

Oksi-Gaz Kaynak Ekipmanları ve Kullanımı

Oksi-Gaz Kaynağı – Özet

Elektrik Ark Kaynağı

Elektrik Ark Kaynağı – Kullanım Alanları ve Riskler

Elektrik Ark Kaynağı Ekipmanları

Kaynak Gazları Ve Görevleri

Gaz Altı Kaynak (MIG / MAG)

Gazaltı (MIG/MAG) Kaynağı Ekipmanları

Özet – MIG ve MAG Kaynağının Karşılaştırılması

Tungsten Inert Gaz Kaynağı (TIG)

Plazma Ark Kaynağı (PAW)

Tozaltı Ark Kaynağı (SAW)

Elektron Işını Kaynağı (EBW)

Lazer Işın Kaynağı (LBW)

Katı Hal Kaynağı (7 Yöntem)

Direnç Kaynağı (Resistance Welding)

Kaynakçı Eğitimi ve Belgeler