Kaynak İşleri

Kaynak İşlerinde İş Sağlığı Ve Güvenliği

⚙️ Kaynak Nedir?

⚙️

🔥

Kaynak, malzemelerin (genellikle metallerin) ısı, basınç veya her ikisi kullanılarak birleştirilmesi işlemidir. Kaynak işlemleri sırasında yüksek sıcaklık, yoğun ışık, zararlı gazlar ve metal dumanları açığa çıkar. Bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hayati önem taşır.

🏗️

⚙️

Kaynağı Uygulandığı (Esas) Malzemeye Göre Sınıflandırma

🔩 Metal Kaynağı

Demir, çelik, alüminyum, bakır gibi metal malzemelerin birleştirilmesi işlemidir. En yaygın kullanılan kaynak türüdür.

🧪 Plastik Malzeme Kaynağı

Polimer esaslı plastik malzemelerin ısı veya kimyasal yöntemlerle birleştirilmesi işlemidir. Boru, levha ve profil kaynaklarında kullanılır.

🎯

Kaynağı Gayesine Göre Sınıflandırma

🔗 Birleştirme Kaynağı

İki veya daha fazla parçayı çözülmez bir bütün haline getirmek için yapılan kaynaktır. Yapısal montaj, boru bağlantıları ve imalat işlerinde kullanılır.

🏺 Doldurma Kaynağı

Bir iş parçasının hacmindeki eksikliği tamamlamak veya hacmini büyütmek, ayrıca korozyona veya aşındırıcı tesirlere karşı korumak maksadıyla üzerine sınırlı bir alan dahilinde malzeme kaynak etmektir.

Örn: Kaplama, zırhlama ve tampon tabaka kaplama doldurması

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2020 Kasım B Çıkmış Soru

I. Zararlı ışınlar II. Elektrik çarpması III. Tüp patlaması Yukarıdakilerden hangileri metal kaynak işlerinde oluşabilecek risk etmenlerindendir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: E) I, II ve III

Zararlı ışınlar, elektrik çarpması ve tüp patlaması, metal kaynak işlerinde karşılaşılabilecek başlıca risk etmenlerindendir.

2017 Nisan C Çıkmış Soru

I. Cilt yanıkları II. Göz rahatsızlıkları III. Solunum yolu hastalıkları Yukarıdakilerden hangileri kaynak işlerinde çalışanların maruz kalabileceği sorunlardandır?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: E) I, II ve III

Cilt yanıkları, göz rahatsızlıkları ve solunum yolu hastalıkları, kaynak işlerinde çalışanların maruz kalabileceği başlıca sağlık sorunlarındandır.

2020 Kasım A Çıkmış Soru

Bir sanayi bölgesindeki üç farklı işyerinde çalışan üç farklı kişi için aşağıdakiler bilinmektedir: Mete: Metal şekillendirme suretiyle üretim yapan bir işletmede Oksi-gaz kaynağı kullanmaktadır. Cemal: Araçlar için motor bloğu üreten bir firmada metal ergitme ve döküm işlerle uğraşmaktadır. Uğur: Bir haddehanede sıcak demir dövme işleri ile uğraşmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği açısından, bu çalışanların hangileri için çalışma esnasında deri önlük kullanımı gerekli olabilir?

A) Yalnız Mete

B) Yalnız Uğur

C) Mete ve Cemal

D) Cemal ve Uğur

E) Mete, Cemal ve Uğur

✅ Doğru Cevap: E) Mete, Cemal ve Uğur

Farklı kaynak yöntemlerini kullanan çalışanların tümü, kullandıkları yönteme özgü risklerle karşı karşıyadır; bu nedenle üçü için de uygun İSG tedbirleri gereklidir.

2022 Mayıs B Çıkmış Soru

Un, tahıl, kepek, nişasta ve şeker gibi parlayıcı organik tozlar meydana getiren maddelerin işlendiği, imal veya depo edildiği yerlerde; I. Soba, ocak ve benzeri açık ateş kaynağı bulundurulması yasaktır. II. Parlayıcı organik tozların birikmesini önleyecek özel havalandırma tertibatı yapılmalıdır. III. Her koşulda kaynak yapılması yasaktır. Yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: C) I ve II

Yanıcı organik tozların bulunduğu ortamlarda açık ateş kaynakları ve kıvılcım oluşturabilecek işlemler yangın/patlama riski nedeniyle yasaktır.

Kaynak Yöntemleri Sınıflandırması

🔥

🔥 Ergiyen (Füzyon) Kaynaklar Isı ile ergitme

• Oksi-Gaz – Yanıcı + yakıcı gaz alevi
• Örtülü Elektrot Ark (MMA) – Cüruflu, gaz tüpü yok
• TIG (GTAW) – Tungsten elektrot, inert gaz (Ar/He)
• MIG / MAG (GMAW) – Tükenen tel, inert/aktif gaz
• Plazma Ark (PAW) – Yüksek enerjili plazma
• Tozaltı Ark (SAW) – Ark toz altında, ışın yok
• Elektron Işını – Vakumda elektron demeti
• Lazer – Yoğun lazer ışını

🧲

🧲 Katı Hal (Ergitmesiz) Kaynaklar Ergime olmaz

• Sürtünme Kaynağı – Sürtünme + basınç
• Sürtünme Karıştırma (FSW) – Döner takım
• Difüzyon Kaynağı – Isı + basınç + difüzyon
• Ultrasonik Kaynak – Yüksek frekans titreşim
• Patlamalı Kaynak – Patlama enerjisi
• Soğuk Kaynak – Oda sıcaklığında basınç
• Rulo (Haddeleme) Kaynağı – Silindir basıncı

⚡

⚡ Direnç Kaynağı Elektrik direnci + basınç

• Nokta (Punto) Kaynağı
• Dikiş (Seam) Kaynağı – sızdırmazlık için
• Projeksiyon Kaynağı
• Alın (Butt) Kaynağı

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2023 Mayıs A Çıkmış Soru

Gaz tüplerinin patlama tehlikesine sahip kaynak yöntemlerini içeren bir grup oluşturulduğunda aşağıdaki yöntemlerden hangisi bu grubun dışında kalır?

A) Oksi-gaz kaynağı

B) TIG kaynağı

C) MIG-MAG kaynağı

D) Elektrik ark kaynağı

E) Plazma ark kaynağı

✅ Doğru Cevap: D) Elektrik ark kaynağı

Elektrik ark kaynağında basınçlı gaz tüpü kullanılmadığından, gaz tüpü patlama riski taşıyan yöntemler grubunun dışında kalır.

2021 Mayıs B Çıkmış Soru

Aşağıdaki kaynak yöntemlerinin hangisinde elektrik enerjisi kullanılmaz?

A) Toz altı ark kaynağı

B) MIG-MAG kaynağı

C) TIG (argon) kaynağı

D) Oksi-gaz kaynağı

E) Plazma ark kaynağı

✅ Doğru Cevap: D) Oksi-gaz kaynağı

Oksi-gaz kaynağı, elektrik akımı değil yanıcı gaz alevinin ısısıyla gerçekleştirilen tek yöntemdir.

Oksi-Gaz Kaynağı

🔥

📖 Tanım

Bir yanıcı gaz ile bir yakıcı gazın belirli karışım oranlarında ayarlanarak hamlaç adı verilen cihazlarda yakılarak meydana gelen alev ile ergitmenin sağlandığı birleştirme tekniğidir.

🌡️ Alev Sıcaklığı

Genelde kaynak alevi ~3100°C oksijenle asetilenin yanması sonucu elde edilir.

Alev, elektrik arkından daha az güçlü olduğundan, kaynak soğuması daha yavaş olur.

⚠️ Not: Bu kaynak türünde elektrik yoktur.

🧪

🔥 Yanıcı Gazlar 9 Tür

• ASETİLEN (C₂H₂)

• PROPAN (C₃H₈)

• HİDROJEN (H₂)

• DOĞAL GAZ

• METAN (CH₄)

• BÜTAN (C₄H₁₀)

• PROPAN-BÜTAN karışımı (C₃H₈ - C₄H₁₀)

• HAVAGAZI

• BENZİL VE BENZOL BUHARI

💨 Yakıcı Gaz

O₂

Oksijen (O₂)

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2024 Aralık B Çıkmış Soru

Oksi-gaz kaynağında I. asetilen, II. metan, III. azot gazlarından hangileri yanıcı gaz olarak kullanılabilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: C) I ve II

Asetilen ve metan yanıcı gazlardır; azot ise yanıcı değil, inert (soy) bir gazdır.

2023 Aralık C Çıkmış Soru

Aşağıdakilerden hangisi Oksi-gaz kaynak ve kesme işlemlerinde kullanılan yanıcı gaz değildir?

A) Propan

B) Hidrojen

C) Azot

D) Asetilen

E) Metan

✅ Doğru Cevap: C) Azot

Azot, kaynakta yanıcı gaz olarak değil, inert/koruyucu amaçla kullanılabilecek bir gazdır; oksi-gaz kaynağında yakıt olarak kullanılmaz.

2019 Mayıs B Çıkmış Soru

Aşağıdaki kaynak yöntemlerinden hangisinde gaz tüplerinin parlama ve patlama riski diğerlerine göre daha fazladır?

A) TIG kaynağı

B) MIG-MAG kaynağı

C) Oksi-gaz kaynağı

D) Plazma ark kaynağı

E) Lazer ışın kaynağı

✅ Doğru Cevap: C) Oksi-gaz kaynağı

Oksi-gaz kaynağında yanıcı/yakıcı gaz tüpleri kullanıldığından, gaz tüplerinin parlama-patlama riski diğer yöntemlere göre daha fazladır.

Gaz Seçiminde Dikkate Alınması Gereken Gaz Özellikleri

⚗️

🔍 Gaz Özellikleri

🔥
Yüksek bir ısıl değer
🌡️
Yüksek bir alev sıcaklığı
⚡
Yüksek bir tutuşma hızı
🛡️
Kaynak banyosunu havaya karşı koruma
✨
Artıksız bir yanma
💰
Ucuz ve kolay üretilebilme

🏆

En iyi şartları yerine getiren gaz, asetilendir.

💨

💨 Oksijen Gazı (O₂)

🔬
Atom ağırlığı: 16 olan renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır.
🔵
Oksijen sıvılaşınca mavi renk alır.
🔥
Oksijen yakıcı görevi görür. Kaynakta kullanılan yanıcı gazların yakılmasında oksijen kullanılır.

✅

En iyi şartları yerine getiren gaz asetilendir.

Bu nedenle oksi-gaz kaynağında yaygın olarak asetilen gazı kullanılır. Bu kaynak yöntemine "oksi-asetilen kaynağı" da denir.

Oksi-Gaz Kaynak Ekipmanları ve Kullanımı

📊

📊 Basınç Regülatörleri

Tüpün basıncının (150 veya 200 atmosfer) kaynak için gerekli alevin meydana getirildiği üfleçteki kullanma basıncına düşürülmesinde "basınç düşürme manometrelerinden" faydalanılır.

Manometreler tek veya iki kademeli olabilir. İki kademeli manometrelerde basınç önce 20 atmosfere, daha sonra da kullanma basıncına düşer.

Tüp içerisindeki basınç değişse de ayarlanan kullanma basıncı değişmez.

Manometre ölçme yapar, basınç regülatörü ise basıncı istenilen seviyede ayarlamaya yarar.

🔥

🔥 Üfleçler (Hamlaçlar – Şalomalar)

Oksijenle asetileni emniyetli bir şekilde karıştırıp, kaynak alevi oluşmasını ve kontrol altında tutulmasını sağlayan hamlaçtır. Hamlaçlar genellikle pirinç malzemeden yapılır.

Yan yana iki giriş ucundan asetilen ve oksijen girer. Hamlaç üzerinde iki adet musluk (valf) vardır. Bunlardan biri asetileni, diğeri oksijeni kumanda eder.

Asetilen musluğu ve oksijen musluğu ayrı ayrı kontrol edilir.

🔧

🔧 Bekler

Üfleç uçlarına takılan (değişik büyüklükteki) eğik borulara bek denir. Hamlaç çıkışında oksijen ve asetilen karıştırılarak bek ucundan çıkar ve bir kıvılcımla bek ucunda alev oluşturur.

Farklı işler için farklı büyüklükte bekler kullanılır.

⚡

⚡ Kaynak Alevini Tutuşturma ve Söndürme

🔥 Tutuşturma Sırası

1 Oksijen musluğu açılır.

2 Asetilen musluğu açılır ve zaman kaybedilmeden ateşle karışımın alev alması sağlanır.

Bu kuraldır! Oksijen musluğu açılmadan asetilen musluğu açılırsa başarılı yanma olmaz.

🛑 Söndürme Sırası

1 Asetilen musluğu kapatılır (yanıcı gaz).

2 Oksijen musluğu kapatılır.

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2025 Mayıs B Çıkmış Soru

Kaynak işlemlerinde yararlanılan yanıcı gaz tüplerindeki basınç regülatörlerinde kullanılan alev emniyet valflerinin yanlış seçilmesi, aşağıdakilerden hangisine neden olur?

A) Ergimiş metalin daha hızlı katılaşması

B) Kaynak yapılırken ark ışığının yoğunlaşması

C) Kaynak metalinin kalitesinin düşmesi

D) Ortam sıcaklığının yükselmesi ve işçinin ısı stresine girmesi

E) Yanıcı gazların boru hattı içinde geri tepmesi ve patlamaya yol açması

✅ Doğru Cevap: E) Yanıcı gazların boru hattı içinde geri tepmesi ve patlamaya yol açması

Yanlış seçilen alev emniyet valfi, geri tepen alevin gaz hattına ulaşmasını engelleyemez ve bu da patlamaya sebep olabilir.

2024 Aralık C Çıkmış Soru

Oksi-asetilen kaynağı ile güvenli bir çalışma gerçekleştirilebilmesi için I. Oksijen tüplerinin ventilleri ve manometreleri yağ ve gres gibi maddelerle temas etmemelidir. II. Tüp ventillerinin veya manometrelerinin donması durumunda çözündürme işlemi ılık suyla yapılmalıdır. III. Basıncın düşürülmesi için tüplerin ventilleri açılmadan önce manometre ayar vidası tam olarak sıkılmalıdır. İfadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve II

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: D) I ve II

Oksijen ekipmanının yağ/gres ile teması ve maddelerin uygun şekilde depolanması, oksi-asetilen kaynağında temel güvenlik kurallarındandır.

2023 Aralık A Çıkmış Soru

Aşağıdakilerin hangisi Oksi-gaz kaynağında kullanılan asetilen gazını elde edildiği karpitler için doğru bir ifadedir?

A) Karpitin su ile temasında asetilen gazı ortaya çıkar.

B) Karpitin üzerine mazot dökülerek toz hâle gelmesi sağlanır.

C) Karpit nemli bir ortamda bekletilerek karpitin taşlaşması önlenir.

D) Donmuş karpitlerin ısıtılarak çözülmesi sağlanır.

E) İçinde karpit bulunan variller patlamalara karşı belirli aralıklarla havalandırılmalıdır.

✅ Doğru Cevap: A) Karpitin su ile temasında asetilen gazı ortaya çıkar.

Kalsiyum karpit, su ile temas ettiğinde kimyasal tepkime sonucu asetilen gazı açığa çıkarır.

2021 Aralık A-B-C Çıkmış Soru

Aşağıdakilerden hangisi Oksi asetilen kaynağında kullanılan ekipmanlardan biri değildir?

A) Elektrot pensesi

B) Üfleç

C) Oksijen tüpü

D) Asetilen tüpü

E) Gaz regülatörü

✅ Doğru Cevap: A) Elektrot pensesi

Elektrot pensesi elektrik ark kaynağına özgü bir ekipmandır; oksi-asetilen kaynağında kullanılmaz.

2018 Aralık A Çıkmış Soru

Oksi-gaz kaynağında kaynak esnasında alevin geri teperek asetilen kazanına ulaşmasını önlemek için alınması gereken önlem aşağıdakilerden hangisidir?

A) Asetilen kazanı 3 m uzağa alınmalıdır.

B) Sulu güvenlik sistemi kullanılmalıdır.

C) Kazanın yanında yangın söndürme tüpü bulundurulmalıdır.

D) Kazan üzerine manometre bağlanmalıdır.

E) Kaynak esnasında oksijeni fazla alev kullanılmalıdır.

✅ Doğru Cevap: B) Sulu güvenlik sistemi kullanılmalıdır.

Sulu güvenlik sistemi, alevin geri tepmesi durumunda asetilen kazanına ulaşmasını engeller.

2018 Aralık B Çıkmış Soru

Oksi-gaz kaynağında kullanılan üfleçler gerek yanlış kullanım gerekse uzun süreli kullanımdan dolayı ısınmakta, dolayısıyla kaynak esnasında geri tepme riski oluşturmaktadır. Bu riskin önlenmesi amacıyla ısınan üfleçlerin soğutulması nasıl yapılmalıdır?

A) Argon gazı ile

B) Suya batırarak

C) Vakum ile

D) Manyetik olarak

E) Yağa batırarak

✅ Doğru Cevap: B) Suya batırarak

Isınan üfleçler suya batırılarak soğutulur; bu, geri tepme riskini azaltan pratik bir güvenlik önlemidir.

2019 Mayıs A Çıkmış Soru

Oksi-gaz kaynağında kullanılan üfleçlerin ısınması sonucu hangi risk oluşur ve bu risk nasıl önlenir?

A) Alev sönmesi - Oksijen basıncı arttırılmalıdır.

B) Geri tepme - Suya batırılarak soğutulmalıdır.

C) Gaz kaçağı - Manometre değiştirilmelidir.

D) Ark ışığı - Kaynak maskesi takılmalıdır.

E) Metal sıçraması - Deri önlük giyilmelidir.

✅ Doğru Cevap: B) Geri tepme - Suya batırılarak soğutulmalıdır.

Isınan üfleçlerde geri tepme riski oluşur; bu risk üfleç suya batırılarak soğutulmasıyla önlenir.

2017 Aralık C Çıkmış Soru

Kaynak işlerinde basınçlı oksijen tüplerinin kullanımı ile ilgili, iş sağlığı ve güvenliği açısından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Yuvarlayarak taşımak

B) Üzerinde kaynak yapmak

C) Zemine paralel bağlamak

D) Zemine dik bağlamak

E) Ateşe direkt tutmak

✅ Doğru Cevap: D) Zemine dik bağlamak

Basınçlı oksijen tüpleri devrilmeyi önlemek amacıyla zemine dik biçimde sabitlenerek bağlanmalıdır.

2017 Nisan B Çıkmış Soru

Kaynak işlerinde kullanılan gaz tüplerinin depolanmasıyla ilgili, I. Tüpler yeterli havalandırmaya sahip yerlerde muhafaza edilmelidir. II. Yanıcı gaz içeren tüpler, oksijen tüpleri ile 0,5 metre aralıklarla depolanmalıdır. III. Tüpler yetkisiz kişilerin ulaşamayacağı şekilde depolanmalıdır. IV. Tüp etiketleri sökülmemelidir. yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) II ve IV

D) III ve IV

E) I, III, IV

✅ Doğru Cevap: E) I, III, IV

Gaz tüpleri iyi havalandırılan alanlarda depolanmalı; yanıcı gaz tüpleri oksijen tüplerinden yeterli mesafede tutulmalıdır.

2016 Nisan C Çıkmış Soru

Oksi-gaz kaynağı yapılan bir atölyede ısı kaynağına yakınlığı nedeniyle ısınan asetilen tüpünün patlama riskinin önlenmesi için aşağıdaki işlemlerden hangisinin yapılması gerekir?

A) Tüp, kendi yerinde bırakılarak yeterli derecede soğuma oluncaya kadar atölye terk edilmelidir.

B) Tüpün valfi kapatılıp gaz manometresi çıkarıldıktan sonra, tüp açık havaya alınıp duş şeklinde su ile soğutulmalıdır.

C) Tüp, olduğu yerde bırakılmalı, valfi açılarak içerisindeki gazın çıkması sağlanmalı ve atölyenin kapı ve pencereleri açık tutulmalıdır.

D) Tüp, valfi kapatılmadan olduğu yerde yangın söndürme cihazı ile soğutulmalıdır.

E) Tüpün ısınmasının herhangi bir risk oluşturmayacağı düşünülerek işe devam edilmelidir.

✅ Doğru Cevap: B) Tüpün valfi kapatılıp gaz manometresi çıkarıldıktan sonra, tüp açık havaya alınıp duş şeklinde su ile soğutulmalıdır.

Isınan tüp, valfi kapatılıp manometresi çıkarıldıktan sonra açık havaya alınarak su ile soğutulmalıdır.

2020 Kasım A/C Çıkmış Soru

Kaynak işlerinde kullanılan basınçlı gaz hortumlarıyla ilgili, I. Yağdan, gresten, mekanik zarardan korunmalıdır. II. Yırtılma durumunda etrafı hidrokarbon bantlar ile sarılmalıdır. III. Çatlak tespit edilmesi durumunda kelepçe ile kapatılmalıdır. Yargılarından hangileri iş sağlığı ve güvenliği açısından doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: A) Yalnız I

Basınçlı gaz hortumları yağ, gres ve mekanik hasardan korunmalıdır; yırtılan hortum onarılmadan/yenisiyle değiştirilmeden kullanılmamalıdır.

2019 Aralık A Çıkmış Soru

İş sağlığı ve güvenliği açısından aşağıdaki kaynak yöntemlerinden hangisi için sulu ve kuru güvenlik sistemlerinin kullanılması gerekir?

A) Toz altı ark

B) Oksi-gaz

C) Direnç

D) TIG

E) Örtülü elektrot ark

✅ Doğru Cevap: B) Oksi-gaz

Oksi-gaz kaynağında alevin geri tepmesi ihtimaline karşı sulu ve kuru güvenlik sistemleri kullanılması gerekir.

2023 Mayıs B Çıkmış Soru

Oksi-gaz kaynağında kullanılan sulu ve kuru güvenlik donanımlarının kullanım amacı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Kaynak kalitesini arttırmak

B) İlave metal gereksinimini azaltmak

C) Geri tepmelerde alevin tüpe/kazana ulaşmasını engellemek

D) Tüplerin ömürlerini uzatmak

E) Kaynağın tüm pozisyonlarda yapılmasına olanak sağlamak

✅ Doğru Cevap: C) Geri tepmelerde alevin tüpe/kazana ulaşmasını engellemek

Sulu ve kuru güvenlik donanımları, alevin geri tepmesi durumunda tüpe/kazana ulaşmasını engelleyerek patlamayı önler.

2025 Mayıs C Çıkmış Soru

Kaynak işlerinde yanıcı gaz tüplerinin kullanımı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi güvenli bir uygulamadır?

A) Asetilen tüpleri tamamen yatay konumda kullanılmalıdır.

B) Asetilen, oksi-gaz kaynağında yakıcı gaz olarak kullanılır.

C) Tüplerin taşınması sırasında manometre basıncı arttırılmalıdır.

D) Tüplerin basınç seviyeleri, her üç dakikada bir kontrol edilmelidir.

E) Tüpler taşınırken vanalar kapalı ve tüplerin koruyucu kapakları takılı olmalıdır.

✅ Doğru Cevap: E) Tüpler taşınırken vanalar kapalı ve tüplerin koruyucu kapakları takılı olmalıdır.

Gaz tüpleri taşınırken vanaların kapalı ve koruyucu kapakların takılı olması, vanaya çarpma/gaz kaçağı riskini önler.

2021 Mayıs C Çıkmış Soru

I. Asetilen taşıyan ekipmanlar ve valfler, asetilen gazına uyumlu basınç testi uygulanmış malzemelerden yapılmalıdır. II. Cihazın parçalarını sökerken dikkatli ve tedbirli davranmalı, kıvılcım oluşturulmamalıdır. III. Kışın donan cihazları çözündürmek için pürmüz alevinden yararlanılmalıdır. IV. Uzun durma araları ve geceleri, kazan ile sulu güvenlik arasındaki gaz musluğu açık bırakılmalıdır. İş sağlığı ve güvenliği açısından asetilen üretim cihazlarının kullanımıyla ilgili yukarıdaki ifadelerden hangileri yanlıştır?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) II ve III

D) III ve IV

E) I, II ve IV

✅ Doğru Cevap: D) III ve IV

Asetilen üretim cihazlarında ekipmanların uygun malzemeden yapılması ve kıvılcım çıkarabilecek işlemlerden kaçınılması, patlama riskini önlemek için önemlidir.

Oksi-Gaz Kaynağı – Özet

📍 Nerelerde Kullanılır?

• İnce sacların kaynağı – Düşük kalınlıktaki çelikler

• Boru tesisatları – Su, doğalgaz, kalorifer

• Tamir ve bakım işleri – Çatlak onarımı

• Kesme işlemleri – Oksi-gaz kesme

• Isıtma işlemleri – Eğme, doğrultma

• Sert lehimleme – Bakır ve pirinç

• Otomotiv sektörü – Egzoz, şasi, kaporta

• Atölye ve bakım işleri – Küçük imalat

⚠️ Oksi-Gaz Kaynağında Riskler ve Alınacak Önlemler

🔥

Yangın – Yanıcı maddeler uzaklaştırılmalı, yangın söndürücü bulundurulmalı.

💥

Patlama – Tüpler dik sabitlenmeli, darbelerden korunmalı.

💨

Gaz kaçağı – Sabun köpüğü ile kontrol, açık alevle kontrol yapılmamalı.

↩️

Geri tepme – Şaloma ve regülatörlere geri tepme emniyet ventili takılmalı.

☀️

Tüp patlaması – Güneş altında bırakılmamalı, ısı kaynaklarından uzak.

🔥

Yanıklar – Isıya dayanıklı eldiven, önlük, uygun iş kıyafeti.

👁️

Göz yaralanmaları – Uygun filtre camlı kaynak gözlüğü.

☢️

UV ve IR ışınları – Göz ve cilt korunmalı, kaynak perdesi kullanılmalı.

🫁

Duman ve gaz solunması – İyi havalandırma, lokal emiş sistemi.

💨

Oksijen zenginleşmesi – Kaçaklar önlenmeli, oksijenle elbise temizlenmemeli.

🛢️

Oksijenle yağ teması – Oksijen ekipmanlarında yağ ve gres kesinlikle kullanılmamalı.

⬇️

Tüp devrilmesi – Zincir veya kelepçe ile sabitlenmeli.

🔧

Hortum hasarı – Düzenli kontrol, ezilmiş/çatlamış hortumlar değiştirilmeli.

⚡

Elektrik çarpması – Elektrikli ekipmanlar güvenli kullanılmalı, alan kuru tutulmalı.

🔊

Gürültü – Metal kesme işlemlerinde kulak koruyucu kullanılmalı.

🏠

Kapalı alan – Gaz ölçümü, yeterli havalandırma, gözcü bulundurulmalı.

🔥

Sıcak metal teması – İşaretlenmeli, uygun taşıma ekipmanları kullanılmalı.

✨

Kıvılcım sıçraması – Yanıcı malzemeler örtülmeli veya uzaklaştırılmalı.

📦

Yanlış tüp taşıma – Taşıma arabası ile taşınmalı, vana kısmından tutulmamalı.

🔴

Basınçlı gaz riski – Doğru regülatör, periyodik kontroller.

🛡️ Kullanılması Gereken Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD)

🥽 Kaynakçı gözlüğü (uygun filtre numaralı)

🧤 Isıya dayanıklı deri eldiven

👕 Deri kaynak önlüğü

👞 Çelik burunlu iş ayakkabısı

🪖 Baret (gerektiğinde)

😷 Solunum koruyucu (havalandırma yetersizse)

🦺 Alev geciktirici iş elbisesi

🎧 Kulak koruyucu (kesme işlemlerinde)

⭐ Güvenli Çalışma İçin Altın Kurallar

• Tüpler daima dik konumda kullanılmalı.

• Oksijen tüplerinde yağ ve gres kesinlikle kullanılmamalı.

• Her iki hatta geri tepme emniyet ventili bulunmalı.

• Gaz kaçakları sabun köpüğü ile kontrol edilmeli.

• Tüpler güneş altında veya ısı kaynakları yanında bırakılmamalı.

• Çalışma alanında yangın söndürücü bulundurulmalı.

• Kaynak bitiminde tüp vanaları kapatılmalı, sistemdeki gaz boşaltılmalı.

• Kapalı alanlarda gaz ölçümü ve havalandırma sağlanmalı.

• Yanıcı ve patlayıcı maddeler uzaklaştırılmalı.

• Kaynak işlemi eğitim almış ve yetkilendirilmiş kişilerce yapılmalı.

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2015 Aralık C Çıkmış Soru

Biri yanıcı, diğeri yakıcı gazların karışımıyla oluşan alevden yararlanarak kaynak için gerekli ısının elde edilmesiyle yapılan kaynak, aşağıdakilerden hangisidir?

A) Tozaltı ark kaynağı

B) TIG kaynağı

C) Örtülü elektrot ark kaynağı

D) MIG kaynağı

E) Oksi-gaz kaynağı

✅ Doğru Cevap: E) Oksi-gaz kaynağı

Biri yanıcı biri yakıcı iki gazın karışımıyla oluşan alevle yapılan bu yöntem oksi-gaz (oksi-asetilen) kaynağıdır.

Elektrik Ark Kaynağı

⚡ Elektrik Ark Kaynağı

Kaynak elektrodu (dolgu metali) ve ana malzeme arasında elektrik arkı yaratılarak yapılan kaynak yöntemidir. Doğru (DC) veya alternatif (AC) akım çeşitlerinin her ikisi de kullanılabilir.

Elektrik arkını ısı kaynağı olarak kullanan elle yapılan bir kaynak yöntemidir. Pensesi ile tutulan örtülü elektrod ile kaynak edilecek malzeme arasında oluşturulan ark, ana malzemenin ve örtülü elektrodun ergimesini sağlayan ısıyı ortaya çıkarır.

🔌 Kaynak Akımı

Şebekeden alınan 220–380 V gerilime sahip elektrik akımı, kaynak makineleri aracılığı ile gerilimin 25–55 V düşürülmesi ve akım şiddetinin 10–600 A yükseltilmesi ile elde edilen akıma "Kaynak Akımı" denir.

Neden dönüşüm? Yüksek gerilim insan üzerinde öldürücü etkiye sahiptir. Kaynakta kullanılan akımın gerilimi düşük, şiddeti büyük olmalıdır.

🔋 Doğru Akım (DC) Değeri sabit

Değerini belli bir süre değiştirmeyen akımdır. Yani zamana göre yönü ve şiddeti değişmeyen akımdır.

• İnce saçların kaynağında daha iyi sonuçlar verir.

• Sürekli kısa ark boyu ile çalışmak daha kolaydır.

• Bütün elektrot türleri ile kaynak yapmak mümkündür.

• Arkın tutuşturulması daha kolaydır.

• Alternatif akıma göre daha az sıçrama.

• Dik ve tavan kaynak uygulamaları daha kolaydır.

• Düşük akım şiddetlerinde ve ince çaplı elektrotlarda daha iyi sonuçlar verir.

🔄 Alternatif Akım (AC) Yön ve değer değişir

Polaritesi ve değerini belli bir süre değiştiren akımdır. Yani zamana bağlı olarak yönü ve şiddeti değişen akımdır.

•

Alternatif akım kullanılması halinde ark üflemesi oluşumu nadiren görülür.

•

Büyük çaplı elektrotların ve kalın kesitli parçaların kaynağı için uygundur.

ℹ️ Ark Üflemesi

Elektrik arkının normal doğrultusundan saparak manyetik alan etkisiyle istenmeyen bir yöne doğru çekilmesi olayıdır. Özellikle doğru akım (DC) ile yapılan kaynaklarda görülür ve kaynak kalitesini olumsuz etkiler.

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2024 Mayıs A Çıkmış Soru

Elektrik ark kaynağı için I. Boşta çalışma gerilimi kaynak sırasındaki ark geriliminden azdır. II. Kaynak yaparken ark gerilimi 20-30 V arasındadır. III. Boşta çalışma gerilimi 65-100 V arasındadır. İfadelerinden hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) II ve III

E) I ve III

✅ Doğru Cevap: D) II ve III

Boşta çalışma gerilimi (65-100 V), kaynak sırasındaki ark geriliminden (20-30 V) daha yüksektir; bu fark elektrik çarpması riskini artırır.

Elektrik Ark Kaynağı – Kullanım Alanları ve Riskler

📍 Nerelerde Kullanılır?

• Çelik konstrüksiyon

• Gemi sanayi

• Köprü imalatı

• Basınçlı kap imalatı

• Boru kaynakları

• Makine imalatı

• Otomotiv sektörü

• Bakım ve onarım

⚠️ Elektrik Ark Kaynağında Riskler ve Alınacak Önlemler

⚡

Elektrik çarpması – Makine topraklanmalı, kablolar sağlam olmalı, ıslak ortamda çalışılmamalı.

☀️

Ark ışını (UV-IR) – Uygun filtre camlı kaynak maskesi, kaynak perdesi kullanılmalı.

👁️

Göz yanması (Ark gözü) – Kaynak maskesi ve koruyucu gözlük kullanılmalı.

🔥

Cilt yanıkları – Alev geciktirici kaynak elbisesi ve deri eldiven kullanılmalı.

🫁

Kaynak dumanı – Lokal emiş sistemi, ortam havalandırılmalı.

☣️

Zehirli gazlar – Galvanizli/boyalı yüzeylerde uygun solunum koruyucu.

🔥

Yangın – Yanıcı maddeler uzaklaştırılmalı, yangın söndürücü bulundurulmalı.

💥

Patlama – Kapalı tank ve variller temizlenmeden kaynak yapılmamalı.

💫

Sıçrayan erimiş metal – Deri önlük, tozluk, uygun iş ayakkabısı kullanılmalı.

🔊

Gürültü – Gerektiğinde kulak koruyucu kullanılmalı.

🔥

Sıcak metal teması – Parçalar işaretlenmeli, uygun ekipmanla taşınmalı.

🔌

Kablo hasarı – Kablolar düzenli kontrol edilmeli, ezilmeye karşı korunmalı.

🧲

Ark üflemesi – Uygun akım seçilmeli, şase bağlantısı doğru yapılmalı.

💨

Oksijen yetersizliği – Kapalı alanlarda gaz ölçümü ve havalandırma.

⬇️

Düşme riski – Yüksekte çalışmalarda yaşam hattı ve düşmeye karşı koruma.

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2025 Aralık C Çıkmış Soru

Elektrik ark kaynağında elektrik çarpmasına engel olmak için I. İyi izole edilmiş kuru eldivenler kullanılmalıdır. II. Kaynak pensleri akımı geçmeyecek şekilde izole edilmelidir. III. Kaynak kablosu takılırken veya kutuplar değiştirilirken makine boşta çalıştırılmalıdır. tedbirlerinden hangileri alınmalıdır?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: C) I ve II

Eldivenlerin kuru ve iyi izole olması ile kaynak penslerinin akım geçirmeyecek şekilde izole edilmesi elektrik çarpmasını önler; III ise farklı bir tedbirdir.

2022 Aralık A-B Çıkmış Soru

Aşağıdakilerden hangisi kaynak işlerinde elektrik çarpma tehlikesine karşı alınacak önlemlerde değildir?

A) Hareketli ve sabit kaynak setleri mutlaka topraklanmalıdır.

B) Uzun kablolar kullanılırken acil durumlar için akım kesme düğmesi bulundurulmalıdır.

C) Kazan ve tankların iç kısımları gibi dar alanlarda alternatif akım (AA) kullanılmalıdır.

D) Isınan elektrot pensesi suya sokularak soğutulmamalıdır.

E) Kaynakçı, iletken bir yüzeyde çalışacaksa kauçuk veya plastik tabanlı ayakkabılar giymelidir.

✅ Doğru Cevap: C) Kazan ve tankların iç kısımları gibi dar alanlarda alternatif akım (AA) kullanılmalıdır.

Dar ve nemli alanlarda (kazan, tank içi gibi) alternatif akım yerine daha güvenli olan doğru akım (DC) tercih edilmelidir.

2019 Mayıs C Çıkmış Soru

Aşağıdakilerden hangisi kaynak ve kesme işlemi sırasında elektrik çarpması tehlikesinden korunmak için alınan önlemlerden biri değildir?

A) Metal örgülü eldiven kullanılması

B) Uygun boşta çalışma gerilimine sahip kaynak ve kesme makinesi kullanılması

C) Elektriksel bağlantıların kuru, temiz ve sıkı olması

D) Elektrikle çalışan ekipman ve parçaların topraklanması

E) Kaynak penslerinin akımı geçirmeyecek şekilde izole edilmesi

✅ Doğru Cevap: A) Metal örgülü eldiven kullanılması

Metal örgülü eldiven elektriği ilettiği için elektrik çarpmasına karşı koruma sağlamaz, aksine riski artırır.

2018 Mayıs A Çıkmış Soru

Örtülü elektrot ark kaynağı ile çalışmalarda aşağıdaki durumların hangisinde, elektrik çarpılmasına maruz kalan bir çalışan üzerinden en yüksek kısa devre akımı geçer?

A) Makine boşta çalışırken

B) Makine tam yükte çalışırken

C) Ark boyu en yüksek seviyedeyken

D) Ark boyu en kısa seviyedeyken

E) Elektrot kısa devre yaptığında

✅ Doğru Cevap: A) Makine boşta çalışırken

Kısa devre akımı, makine boşta çalışırken (en yüksek boşta çalışma gerilimi olduğu an) en yüksek değerine ulaşır.

2019 Aralık C Çıkmış Soru

Ark kaynağı çalışmalarında iş sağlığı ve güvenliği açısından ergimiş metal sıçramaları ve zararlı kaynak ışınlarından korunmak için aşağıdaki malzemelerden hangisiyle yapılmış önlük kullanılmalıdır?

A) Polyester

B) Pamuk

C) İpek

D) Yün

E) Deri

✅ Doğru Cevap: E) Deri

Deri önlük, ergimiş metal sıçramalarına ve ark ışınlarına karşı yüksek dayanım sağladığından kaynakçı korunmasında tercih edilir.

2019 Aralık B Çıkmış Soru

Aşağıdakilerden hangisi, kaynakçı ve diğer çalışanların göz ve derisinin ark radyasyonu ve ergiyik metalden korunması için alınan önlemlerden biri değildir?

A) Deri önlük giymek

B) Eldiven kullanmak

C) Kaynak maskesi kullanmak

D) Kaynak mastarı kullanmak

E) Kaynak perdeleri ve paravan kullanmak

✅ Doğru Cevap: D) Kaynak mastarı kullanmak

Kaynak mastarı bir ölçüm/kontrol aracıdır; göz ve deri korumasıyla ilgili bir kişisel koruyucu donanım değildir.

2017 Aralık B Çıkmış Soru

Aşağıdaki durumlardan hangisi örtülü elektrot ark kaynak yöntemleri için söz konusu değildir?

A) Ultraviyole ışın yayılması

B) Kaynakçının gözünü ark ışını alması

C) Birleştirilen malzemelerin ergimesi

D) Sıcak metal sıçraması

E) Geri tepme olayı

✅ Doğru Cevap: E) Geri tepme olayı

Geri tepme (flashback) olayı oksi-gaz kaynağına özgüdür; örtülü elektrot ark kaynağında böyle bir risk söz konusu değildir.

2021 Mayıs A Çıkmış Soru

Ark kaynaklarından yayılan bazı radyasyon çeşitleri havadaki oksijen moleküllerini atomlarına ayrıştırır. Bu atomların diğer oksijen molekülleriyle tepkimesi sonucunda ozon gazı (O₃) açığa çıkar. Buna göre; I. morötesi (UV) ışınlar, II. görünür ışık, III. radyo dalgaları elektromanyetik dalgalarından Hangileri ark kaynaklarından yayılarak havada ozon gazı oluşmasına sebep olan radyasyonlara örnek gösterilebilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) I ve III

E) II ve III

✅ Doğru Cevap: A) Yalnız I

Ark kaynağından yayılan ultraviyole ışınlar havadaki oksijeni parçalayarak ozon gazı oluşumuna neden olabilir.

2018 Mayıs C Çıkmış Soru

İş sağlığı ve güvenliği açısından, kaynak atölyelerinde işlem noktaları için; I. İyi aydınlatılmış olma, II. iyi havalandırılmış olma, III. belirgin hâle getirilmek amacıyla kırmızı renge boyanmış olma şartlarından hangileri sağlanmalıdır?

A) Yalnız I

B) I ve II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: B) I ve II

Kaynak atölyelerinde çalışma noktalarının iyi aydınlatılmış ve iyi havalandırılmış olması iş sağlığı ve güvenliği açısından gereklidir.

2025 Aralık A Çıkmış Soru

Temiz yüzeye sahip galvanizli sacların kaynak işlemi yapılırken uygun iş sağlığı ve güvenliği tedbirleri alınmaması durumunda çalışanda metal duman zehirlenmesine yol açan ana madde aşağıdakilerden hangisidir?

A) Demir

B) Karbon

C) Kalay

D) Çinko

E) Silisyum

✅ Doğru Cevap: D) Çinko

Galvanizli (çinko kaplı) sacların kaynağında buharlaşan çinko, metal duman ateşine (metal fume fever) yol açan ana etkendir.

Elektrik Ark Kaynağı Ekipmanları

⚡ Kaynak Makinesi (Güç Kaynağı)

Ana malzemeyle elektrod arasında oluşturulan elektrik arkı için yeterli miktardaki çıkış akımının beslemesini sağlar.

Güç kaynağından sağlanan akım, kaynak işlemi esnasında operatörün el kontrolündeki elektrod ile ana malzeme arasındaki mesafenin değişmesine göre değişiklik göstermez.

Akımın sabit tutulması kararlı bir ark sağlar ve operatörün çalışmasını kolaylaştırır. AC / DC

🔧 Elektrod Pensesi ve Kablosu

Pensesinin ana fonksiyonu elektrodu sabitlemek ve uygun temasla akım geçirgenliğini sağlamaktır.

Aynı zamanda pense operatörün çalışma güvenliği için uygun elektriksel yalıtımı sağlamalıdır.

Kaynak akımına göre uygun kablo kesiti ve uzunluğu seçilmelidir.

⛓️ Şase Pensesi ve Kablosu

Şase kablosu ve pensesi elektriksel devreyi tamamlamak için ana malzemeye yapılan güç kaynağı bağlantısıdır.

Kaynak akımına göre uygun kablo kesiti ve uzunluğu seçilmelidir.

🖊️ Örtülü Elektrod

Çekirdek ve örtü olmak üzere 2 kısımdan oluşur.

Çekirdek: Elektrik akımını ana malzemeye ileten ve ısı etkisiyle ergiyerek kaynak ağzını dolduran ilave metal.

Örtü: Kaynak banyosunu korumak ve kararlı ark oluşturmak.

Asit Bazik Rutil Selülozik

📊 Gerilim Değerleri

🔌 Boşta Çalışma Gerilimi (BÇG)

Açık devre voltajı olarak da ifade edilir. Makinanın çalışır durumda ancak kaynak yapılmadığı zamandaki pense ve şase arasındaki gerilimi belirtir.

🔥 Tutuşturma Gerilimi

Kaynağa başlarken arkın oluşturulması anındaki gerilime verilen addır. Pratikte boşta çalışma gerilimi ile aynıdır.

Kaynak Gazları Ve Görevleri

Gazın Adı	Türü	Görevi	Kullanıldığı Kaynak Yöntemleri
💨 Oksijen (O₂)	Oksitleyici	Yanmayı destekler, alev sıcaklığını artırır.	Oksi-asetilen Oksi-propan Oksi-LPG Gaz kesme
🔥 Asetilen (C₂H₂)	Yanıcı	Oksijen ile birlikte yüksek sıcaklıkta alev oluşturur.	Oksi-asetilen Kesme Lehimleme
🟠 Propan (C₃H₈)	Yanıcı	Isıtma ve kesme işlemlerinde yakıt gazıdır.	Oksi-propan Gaz kesme Lehimleme
🟡 LPG	Yanıcı	Isıtma ve kesme amacıyla kullanılır.	Oksi-LPG Sert lehimleme Gaz kesme
🟢 Doğal Gaz (Metan)	Yanıcı	Isıtma ve lehimleme işlemlerinde kullanılır.	Gaz kaynağı Lehimleme Tavlama
⚪ Hidrojen (H₂)	Yanıcı	Temiz ve indirgen atmosfer sağlar.	Atomik hidrojen Plazma Özel kaynaklar
🟣 Argon (Ar)	Koruyucu (asal)	Kaynak banyosunu atmosferden korur.	TIG (GTAW) MIG (GMAW) Plazma
🟡 Helyum (He)	Koruyucu (asal)	Daha yüksek ısı girdisi sağlar, nüfuziyeti artırır.	TIG MIG Plazma
🟤 Karbondioksit (CO₂)	Aktif koruyucu	Kaynak banyosunu korur, ekonomik bir gazdır.	MAG (GMAW) FCAW
⚗️ Argon + CO₂ Karışımı	Koruyucu gaz karışımı	Daha kararlı ark ve daha az sıçrantı sağlar.	MAG MIG
⚗️ Argon + O₂ Karışımı	Koruyucu gaz karışımı	Ark kararlılığı ve kaynak kalitesini artırır.	MAG MIG
🔵 Azot (N₂)	Koruyucu / yardımcı	Bazı paslanmaz çeliklerde koruma ve arka gaz olarak kullanılır.	TIG Plazma Boru kaynakları

🔥

Oksitleyici

Yanmayı destekleyen gaz (Oksijen)

🔥

Yanıcı

Yanarak ısı ve alev veren gaz

🛡️

Koruyucu (asal)

Atmosferden korur, kimyasal reaksiyon vermez

🛡️

Aktif koruyucu

Koruyucu + kimyasal etki (CO₂)

⚗️

Koruyucu gaz karışımı

İki veya daha fazla gazın karışımı

🛡️

Koruyucu / yardımcı

Koruma veya yardımcı amaçlı kullanılan gaz

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2022 Mayıs A Çıkmış Soru

Kaynak işlerinde kullanılan gazlar ve kullanım amaçlarıyla ilgili, I. Oksijen yakıcı gaz olarak kullanılır. II. Asetilen koruyucu gaz olarak kullanılır. III. Argon yanıcı gaz olarak kullanılır. Yargılarından hangileri doğrudur?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: A) Yalnız I

Oksijen, oksi-gaz kaynağında yakıcı gaz olarak kullanılır; asetilen koruyucu değil yanıcı gazdır, argon ise yanıcı değil koruyucu gazdır.

2018 Mayıs B Çıkmış Soru

Kaynak işlemlerinde kullanılan gazlar ve görevleriyle ilgili aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

A) Oksijen → Asetilen Oksi-gaz kaynağında yanıcı gaz

B) Oksijen → Oksi-gaz kaynağında yakıcı gaz

C) Argon → Gazaltı ark kaynağında koruyucu gaz

D) Helyum → Oksi-gaz kaynağında koruyucu gaz

E) Argon → Plazma ark kaynağında koruyucu gaz

✅ Doğru Cevap: D) Helyum → Oksi-gaz kaynağında koruyucu gaz

Helyum, oksi-gaz kaynağında değil; TIG/MIG gibi gazaltı ark kaynağı yöntemlerinde koruyucu gaz olarak kullanılır.

2023 Mayıs A Çıkmış Soru

Gaz kullanılarak yapılan kaynak veya kesim işlerinde; I. karbon monoksit, II. azot oksitler, III. ozon gazlarından hangileri ortaya çıkabilir?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: E) I, II ve III

Kaynak ve kesim işlemlerinde ısı ve ark etkisiyle karbon monoksit, azot oksitler ve ozon gibi zararlı gazlar oluşabilir.

Gaz Altı Kaynak (MIG / MAG)

🔥

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Gazaltı kaynağı (MIG / MAG), kaynak için gerekli ısının, tükenen bir elektrod ile iş parçası arasında oluşan ark sayesinde ortaya çıktığı bir ark kaynak yöntemidir.

Kaynak bölgesine sürekli şekilde beslenen (sürülen), tel elektrod ergiyerek tükendikçe kaynak metalini oluşturur. Elektrod, kaynak banyosu, ark ve iş parçasının kaynağa yakın bölgeleri, atmosferin zararlı etkilerinden kaynak torcundan gelen gaz veya karışım gazlar tarafından korunur.

Gaz, kaynak bölgesini tam olarak koruyabilmelidir, aksi takdirde çok küçük bir hava girişi dahi kaynak metalinde hataya neden olur.

⚡

🔄 MIG ve MAG Farkı

MIG Metal İnert Gaz

Argon (Ar) veya Helyum (He) gibi inert (asal) gaz kullanılır. Kimyasal reaksiyon vermez, sadece koruma sağlar. Genellikle alüminyum, paslanmaz çelik ve bakır gibi demir dışı metallerde kullanılır.

MAG Metal Aktif Gaz

CO₂ (Karbondioksit) veya Argon + CO₂ karışımı gibi aktif gaz kullanılır. Kaynak banyosu ile kimyasal etkileşime girer, ark kararlılığını artırır. Çelik kaynağında yaygın olarak kullanılır.

🛡️

🛡️ Kullanılan Gazlar ve Avantajlar

🔹 Kullanılan Gazlar

Argon (Ar): En yaygın inert gaz, kararlı ark
Helyum (He): Yüksek ısı, derin nüfuz
CO₂ (Karbondioksit): Ekonomik, derin nüfuz
Argon + CO₂ karışımı: Daha kararlı ark, az sıçrama
Argon + O₂ karışımı: Daha iyi ark başlangıcı

✅ Avantajlar

Yüksek üretim hızı – sürekli tel besleme
Sürekli kaynak – elektrod değiştirme yok
Her pozisyonda kaynak yapabilme
Cüruf yok – temizlik gerektirmez
Otomasyona uygun

Gazaltı (MIG/MAG) Kaynağı Ekipmanları

⚡

⚡ Kaynak Makinesi (Güç Kaynağı)

Sürekli tükenen tel elektrod ile ana malzeme arasında elektrik arkını oluşturur, telin ve koruyucu gazın devamlı bir şekilde kaynak bölgesine gönderilmesini sağlar.

MIG / MAG güç kaynaklarında kaynak voltajı ve tel hızı (kaynak akımı) olmak üzere 2 parametre ayarı vardır.

AC ve DC olmak üzere iki tipi vardır.

🔧

🔧 Torç ve Kablosu

Torç, kaynak metalini ve koruyucu gazı kaynak bölgesine iletir. Çalışma güvenliği açısından tamamen izole edilmiştir.

Torç içerisinden tel elektrod ve koruyucu gaz birlikte geçer.

🔄

🔄 Tel Sürme Mekanizması

Makaraya sarılmış teli kaynak bölgesine sürmek için motor ile tahrik edilen bir mekanizmadır. Tel sürme hızı, kaynak akımını belirler.

💧

💧 Su Soğutma Ünitesi

Yüksek amper ile yapılan kaynaklarda torçta ısınmadan dolayı oluşacak hasarları önlemek için kullanılır.

İçindeki devir daim pompası suyun torç içinde sürekli dolaşmasını sağlayarak, torcun ısınmasını önler.

💨

💨 Gaz Tüpü ve Basınç Düşürücü

Gaz tüpü Argon, Helyum, CO₂ veya karışım gibi koruyucu gazlardan birini içerir.

Uygun bir basınç düşürücü yardımıyla kaynak bölgesine istenen miktarlarda gönderilir.

⛓️

⛓️ Şase Pensesi ve Kablosu

Şase kablosu ve pensesi elektriksel devreyi tamamlamak için ana malzemeye yapılan güç kaynağı bağlantısıdır.

Kaynak akımına göre uygun kablo kesiti ve uzunluğu seçilmelidir.

Özet – MIG ve MAG Kaynağının Karşılaştırılması

Özellik	MIG Kaynağı (Metal Inert Gas)	MAG Kaynağı (Metal Active Gas)
Açılımı	Metal Inert Gas	Metal Active Gas
Uluslararası Adı	GMAW (Gas Metal Arc Welding)
Kaynak Türü	Elektrik ark kaynağı
Elektrot	Sürekli beslenen ergiyen tel elektrot
Koruyucu Gaz	Argon (Ar), Helyum (He), Ar+He	CO₂, Ar+CO₂, Ar+O₂
Gazın Özelliği	İnert (asal)	Aktif
Kaynak Kalitesi	✅ Çok temiz	✅ Güçlü / derin
Sıçrantı	🟢 Az	🟡 Fazla
Kaynak Hızı	✅ Yüksek
Nüfuziyet	🟡 Orta	🟢 Daha derin
Kaynak Dumanı	🟢 Daha az	🟠 Daha fazla
Cüruf Oluşumu	❌ Yok
Kaynak Sonrası Temizlik	✅ Çok az	✅ Az
Maliyet	🔴 Daha yüksek	🟢 Daha ekonomik
Rüzgârdan Etkilenme	⚠️ Fazla
Otomasyona Uygunluk	✅ Çok uygun
En Çok Kullanıldığı Metaller	Alüminyum, paslanmaz çelik, bakır	Karbon çelikleri, düşük alaşımlı çelikler
Kullanım Alanları	Havacılık, otomotiv, alüminyum doğrama	Çelik konstrüksiyon, gemi, boru hatları
Avantajı	✅ Temiz, kaliteli	✅ Ekonomik, derin
Dezavantajı	⚠️ Gaz maliyeti yüksek	⚠️ Daha fazla sıçrantı

⚡ MIG – İnert gaz

Argon, Helyum → Alüminyum, paslanmaz

⚡ MAG – Aktif gaz

CO₂ → Karbon çelikleri, düşük alaşımlı

İSG Karşılaştırması

Risk	MIG	MAG
Elektrik çarpması	✔	✔
Ark ışınları	✔	✔
Kaynak dumanı	Orta	🔴 Fazla
Yangın riski	✔	✔
Basınçlı gaz tüpü	✔	✔
Sıcak metal sıçraması	Az	🔴 Fazla
Havalandırma ihtiyacı	Yüksek	🔴 Çok yüksek

Sınav Farkları

⚡ MIG

İnert gaz (Ar, He)
Alüminyum, paslanmaz
Temiz, az sıçrama

⚡ MAG

Aktif gaz (CO₂)
Karbon çelikleri
Ekonomik, derin nüfuz, fazla sıçrama

Tungsten Inert Gaz Kaynağı (TIG)

⚡

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Ark, erimez bir elektrot ile kaynak parçası arasında oluşur. Kaynak banyosu bir nozülden gönderilen Argon veya Helyum gazı tarafından korunur. Gerekli görüldüğü hallerde ana metal ile benzer yapıya sahip çubuk şeklinde ilave metalin kullanılması ile kaynak gerçekleştirilir.

⚙️ Çalışma Prensibi

Kaynak makinesi elektrik akımı üretir.
Tungsten elektrot ile iş parçası arasında ark oluşur.
Yüksek sıcaklık ana metali eritir.
Torçtan çıkan koruyucu gaz kaynak banyosunu atmosferden korur.
Gerektiğinde ilave kaynak teli elle verilir.
Soğuyan kaynak banyosu sağlam ve temiz dikiş oluşturur.

Not: Tungsten elektrot erimez, sadece elektrik arkını oluşturur.

🛡️

🛡️ Gazlar ve Elektrot Türleri

💨 Koruyucu Gazlar

Argon (Ar)
En yaygın kullanılan

Helyum (He)
Yüksek ısı, derin nüfuz

Argon + Helyum
Kalın malzemelerde tercih edilir.

⚡ Elektrot Türleri

Saf Tungsten (Yeşil)
AC – Alüminyum, magnezyum

Toryumlu (Kırmızı)
DC çelik (radyoaktif)

Seryumlu (Gri)
Kolay ark başlatma – ince malzeme

Lantanlı (Altın/Mavi)
Uzun ömürlü – AC/DC

Zirkonyumlu (Beyaz)
AC – Alüminyum kaynağına uygun

✅

🔧 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🏗️ Hangi Metallerde Kullanılır?

Paslanmaz çelik Alüminyum Magnezyum Titanyum Bakır Nikel alaşımları İnce karbon çelikleri

✅ Avantajlar

Çok yüksek kaynak kalitesi – pürüzsüz ve sağlam dikiş
Sıçrantı yok denecek kadar az – temiz çalışma ortamı
Cüruf oluşmaz – temizlik ihtiyacı az
İnce metallerde mükemmeldir – yanma riski düşük
Hassas kontrol – kaynak banyosu kolay kontrol edilir
Hemen her metalde kullanılabilir

❌ Dezavantajlar

Kaynak hızı düşüktür – seri üretimde zaman alır
Operatör becerisi gerektirir – kullanımı zordur
Ekipman maliyeti yüksektir – ilk yatırım fazla
Rüzgârdan etkilenir – koruyucu gaz dağılabilir
Kalın kesitlerde verimi düşer

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2024 Mayıs B Çıkmış Soru

Radyoaktif yayılım yapıyor olmasından dolayı aşağıdaki maddelerden hangisini içeren tungsten elektrot türlerinin TIG kaynak işlemlerinde kullanımı, iş sağlığı ve güvenliği açısından önerilmez?

A) Toryum

B) Zirkonyum

C) Lantanyum

D) Seryum

E) Alüminyum

✅ Doğru Cevap: A) Toryum

Toryum içeren tungsten elektrotlar hafif radyoaktiftir; bu nedenle iş sağlığı ve güvenliği açısından kullanımı önerilmez.

2022 Aralık C Çıkmış Soru

TIG kaynağında arkı oluşturan elektrot, aşağıdakilerin hangisinden imal edilir?

A) Çelik

B) Alüminyum

C) Titanyum

D) Tungsten

E) Bakır

✅ Doğru Cevap: D) Tungsten

TIG kaynağında arkı oluşturan elektrot erimeyen (tükenmeyen) tungsten elektrottur.

2018 Mayıs A Çıkmış Soru

TIG kaynak yönteminde kullanılan, aşağıdaki tungsten elektrotlarından hangisi radyasyon yayma özelliğine göre diğerlerinden daha zararlıdır?

A) Seryum alaşımlı

B) Lantanyum alaşımlı

C) Toryum alaşımlı

D) Krom alaşımlı

E) Nikel alaşımlı

✅ Doğru Cevap: C) Toryum alaşımlı

Toryum alaşımlı tungsten elektrotlar, radyoaktif özellikleri nedeniyle diğer elektrot türlerine göre sağlık açısından daha zararlıdır.

2018 Mayıs C Çıkmış Soru

TIG (Tungsten Inert Gas) gazaltı ark kaynak işlerinde; I. karbon dioksit, II. hidrojen, III. argon gazlarından hangileri koruyucu gaz olarak kullanılır?

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) Yalnız III

D) I ve II

E) I ve III

✅ Doğru Cevap: C) Yalnız III

TIG kaynağında koruyucu gaz olarak argon (bazen helyum) kullanılır; karbon dioksit ve hidrojen bu amaçla kullanılmaz.

Plazma Ark Kaynağı (PAW)

⚡

📖 Tanım ve Plazma Nedir?

Plazma Ark Kaynağı (PAW), elektrik arkının dar bir nozul (meme) içerisinden geçirilerek yüksek enerjili plazma jetine dönüştürüldüğü hassas bir elektrik ark kaynak yöntemidir.

Plazma arkı, TIG kaynağına benzer şekilde ergimeyen tungsten elektrot kullanır. Ancak ark, özel bir nozuldan sıkıştırıldığı için çok daha yoğun, kararlı ve yüksek sıcaklıklı hale gelir.

💡 Plazma Nedir?

Plazma, gazın çok yüksek sıcaklıklarda iyonlaşarak elektrik ileten hale gelmiş dördüncü halidir.

Katı → Sıvı → Gaz → Plazma

⚡ Elektronlar serbesttir.
➕ Pozitif iyonlar bulunur.
🔌 Elektrik iletkenliği çok yüksektir.
🔥 Çok yüksek sıcaklık oluşur.

⚙️ Çalışma Prensibi

Tungsten elektrot ile nozul arasında pilot ark oluşturulur.
Argon gibi plazma gazı nozuldan geçirilir.
Gaz iyonlaşarak plazmaya dönüşür.
Dar nozul plazmayı sıkıştırır.
~10.000–30.000 °C plazma jeti iş parçasını eritir.
Gerekirse ilave kaynak teli kullanılır.
Kaynak banyosu koruyucu gazla korunur.

🛠️

🛠️ Bileşenler, Gazlar ve Metaller

🔧 PAW Sistem Bileşenleri

Güç kaynağı

Elektrik akımını sağlar

Tungsten elektrot

Arkı oluşturur, erimez

Plazma torcu

Arkı daraltır ve yönlendirir

Nozul (Meme)

Arkı sıkıştırarak plazma oluşturur

Plazma gazı tüpü

Plazmayı oluşturur

Koruyucu gaz tüpü

Kaynak banyosunu korur

Su soğutma sistemi

Torcu soğutur

Şase kablosu

Elektrik devresini tamamlar

💨 Kullanılan Gazlar

Argon (Ar)

En yaygın plazma gazı

Helyum (He)

Daha yüksek sıcaklık

Hidrojen (H₂)

Paslanmaz çelik uygulamaları

Argon + Hidrojen

Daha yüksek nüfuziyet

🏗️ Kullanılan Metaller

Paslanmaz çelik Karbon çeliği Alüminyum Titanyum Nikel alaşımları Bakır Magnezyum

🌍

🌍 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🏭 Kullanım Alanları

Havacılık

Türbin parçaları

Uzay sanayi

Hassas parçalar

Savunma sanayi

Yüksek kaliteli kaynaklar

Nükleer sanayi

Boru ve basınçlı kaplar

Tıbbi cihaz üretimi

Paslanmaz ekipmanlar

Elektronik sanayi

İnce metal parçalar

Kimya sanayi – Paslanmaz tank ve borular

Otomotiv – Hassas kaynak işlemleri

✅ Avantajlar

Çok yüksek sıcaklık – 10.000–30.000 °C plazma jeti
Derin nüfuziyet – kaliteli ve sağlam kaynak
Dar kaynak bölgesi – ısıl deformasyon az
Hassas kaynak – ince malzemelerde yüksek kalite
Kararlı ark – TIG'e göre daha stabil
Robotik sistemlere uygun – otomasyonda yaygın

❌ Dezavantajlar

Ekipman maliyeti yüksektir – ilk yatırım fazla
Operatör eğitimi gerektirir – uzmanlık ister
Torç su ile soğutulmalıdır – ek donanım
Gürültü seviyesi yüksektir – işitme koruması gerekir
Bakım maliyeti yüksektir – nozul ve elektrot bakımı

Tozaltı Ark Kaynağı (SAW)

⚡

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Tozaltı Ark Kaynağı (SAW), sürekli beslenen ergiyen tel elektrot ile iş parçası arasında oluşan elektrik arkının, granül haldeki kaynak tozu (flux) altında meydana geldiği bir elektrik ark kaynak yöntemidir.

🔹 Ark Tamamen Toz Altında Olduğundan

🛡️ Ark ışığı dışarı çıkmaz
✨ Sıçrantı çok azdır
🛡️ Kaynak banyosu atmosferden korunur
✅ Yüksek kaliteli ve derin nüfuziyetli kaynak

⚙️ Çalışma Prensibi

Kaynak teli sürekli olarak kaynak bölgesine beslenir.
Kaynak yapılacak bölgeye granül kaynak tozu dökülür.
Ark, tel ile iş parçası arasında oluşur.
Ark tamamen kaynak tozu altında kaldığı için dışarıdan görülmez.
Arkın ısısı ana metali ve teli eritir.
Kaynak tozu eriyerek koruyucu cüruf tabakası oluşturur.
Soğuyan cüruf temizlenir ve sağlam kaynak dikişi ortaya çıkar.

🛠️

🛠️ Bileşenler, Toz Görevleri ve Metaller

🔧 SAW Sistem Bileşenleri

Kaynak makinesi

Elektrik akımını sağlar

Tel sürme ünitesi

Elektrodu sürekli besler

Tel elektrot

Eriyerek dolgu metali

Kaynak tozu (Flux)

Arkı örter, korur, cüruf

Toz haznesi

Kaynak tozunu besler

Şase kablosu

Devreyi tamamlar

Otomatik hareket sistemi

Torcu belirli hızda ilerletir

📦 Kaynak Tozunun (Flux) Görevleri

Arkı örter

Arkın dış ortamla temasını keser

Atmosferden korur

Oksijen ve azot karışmasını önler

Cüruf oluşturur

Kaynak dikişini korur, yavaş soğutur

Arkı kararlılaştırır

Daha düzgün kaynak sağlar

Alaşım elementi kazandırabilir

Kaynak metalinin özelliklerini iyileştirir

🏗️ Kullanılan Metaller

Karbon çelikleri Düşük alaşımlı çelikler Bazı paslanmaz çelikler Kalın kesitli çelikler

İnce saclar ve alüminyum için genellikle tercih edilmez.

🏭

🏭 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🌍 Kullanım Alanları

Gemi sanayi

Gemi gövdeleri

Çelik konstrüksiyon

Köprü ve bina çelikleri

Basınçlı kap imalatı

Kazan ve tank üretimi

Boru üretimi

Büyük çaplı borular

Rüzgâr türbinleri

Kule imalatı

Ağır makine sanayi

Şasi ve gövde üretimi

Demiryolu – Vagon ve lokomotif

Tersaneler – Kalın sac kaynakları

✅ Avantajlar

Çok yüksek kaynak hızı – seri üretime uygun
Derin nüfuziyet – kalın malzemelerde güçlü kaynak
Ark ışını dışarı çıkmaz – operatör ve çevre için güvenli
Sıçrantı çok azdır – temiz çalışma ortamı
Otomasyona uygundur – robotik sistemlerle
Kaynak kalitesi yüksektir – düzgün ve homojen dikiş

❌ Dezavantajlar

Yalnızca yatay ve düz pozisyonlarda daha verimlidir
Ekipman maliyeti yüksektir – ilk yatırım fazla
Kaynak tozu gerektirir – depolama ve geri kazanım gerekir
Cüruf temizliği gerekir – kaynak sonrası işlem
İnce malzemeler için uygun değildir – kalın kesitlerde kullanılır

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2026 Mayıs B Çıkmış Soru

Kaynak işlerinde çalışan bir kişi, ortaya çıkan ışınlardan göz ve yüzü korumak amacıyla, aşağıdaki kaynak yöntemlerinden hangisini uygularken kaynak maskesi kullanmaya ihtiyaç duymaz?

A) MIG-MAG ark kaynağı

B) Örtülü elektrod ark kaynağı

C) Plazma ark kaynağı

D) Toz altı ark kaynağı

E) TIG ark kaynağı

✅ Doğru Cevap: D) Toz altı ark kaynağı

Toz altı ark kaynağında ark, toz örtüsü altında oluştuğu için gözle görünmez; bu yüzden diğer yöntemlerdeki gibi kaynak maskesine gerek duyulmaz.

2018 Aralık C Çıkmış Soru

Kaynak işleriyle ilgili; I. örtülü elektrot ark kaynağı, II. MIG-MAG kaynağı, III. tozaltı ark kaynağı yöntemlerinin hangilerinde ışınlardan korunmaya gerek duyulmaz?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) I ve III

E) II ve III

✅ Doğru Cevap: B) Yalnız III

Toz altı ark kaynağında ark, toz örtüsü altında kaldığı için ışın yayılımı dışarıya çıkmaz ve ışınlardan korunmaya gerek duyulmaz.

Elektron Işını Kaynağı (EBW)

⚡

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Elektron Işını Kaynağı (EBW), yüksek hızda hareket eden elektronların vakum ortamında iş parçasına çarptırılmasıyla oluşan ısı enerjisi sayesinde metallerin birleştirildiği yüksek enerji yoğunluklu bir kaynak yöntemidir.

Elektronlar iş parçasına çarptığında sahip oldukları kinetik enerji ısıya dönüşür ve metal eriyerek kaynak işlemi gerçekleşir.

⚙️ Çalışma Prensibi

Vakum odası oluşturulur.
Elektron tabancası elektron üretir.
Elektronlar yüksek gerilimle (30-200 kV) hızlandırılır.
Manyetik merceklerle elektron demeti odaklanır.
Elektronlar iş parçasına çarpar.
Kinetik enerji ısı enerjisine dönüşür.
Metal eriyerek kaynak dikişi oluşur.

Vakum ortamı sayesinde elektronlar hava molekülleriyle çarpışmaz, yüksek enerjiyle ulaşır ve oksidasyon önlenir.

🛠️

🛠️ Bileşenler ve Metaller

🔧 EBW Sistem Bileşenleri

Elektron tabancası

Elektron üretir

Katot

Elektronların yayıldığı elektrot

Anot

Elektronları hızlandırır

Manyetik mercekler

Elektron demetini odaklar

Vakum odası

Hava ile çarpışmayı önler

Güç kaynağı

Yüksek gerilim sağlar

İş parçası tablası

Parçayı taşır ve hareket ettirir

🏗️ Kullanılan Metaller

Karbon çeliği Paslanmaz çelik Alüminyum Titanyum Nikel alaşımları Bakır Molibden Tungsten Refrakter metaller

🚀

🚀 Kullanım, Avantajlar ve Dezavantajlar

🌍 Kullanım Alanları

Havacılık

Türbin kanatları, jet motorları

Uzay sanayi

Roket ve uydu parçaları

Nükleer sanayi

Reaktör bileşenleri

Otomotiv

Dişliler, şanzıman parçaları

Tıbbi cihaz üretimi

Cerrahi implantlar

Elektronik

Mikro bileşenler

Savunma sanayi – Hassas metal parçalar

Enerji sektörü – Türbin ve jeneratör parçaları

✅ Avantajlar

Çok yüksek enerji yoğunluğu – derin nüfuziyet
Dar kaynak dikişi – ısıdan etkilenen bölge küçük
Çok hassas kaynak – mikro ölçekte kaynak
Oksidasyon oluşmaz – vakum ortamı sayesinde
İlave tel gerektirmez – çoğu uygulamada dolgu metali yok
Farklı metaller birleştirilebilir
Deformasyon azdır – ısı girdisi kontrollü

❌ Dezavantajlar

Vakum sistemi gerektirir – büyük parçalar zor
Ekipman maliyeti çok yüksektir – ilk yatırım yüksek
Uzman operatör gerektirir – hassas ayarlar
Bakım maliyeti yüksektir – vakum ve elektron sistemi
Üretim hızı vakum hazırlığına bağlıdır – ek zaman

Lazer Işın Kaynağı (LBW)

🔦

📖 Tanım ve Çalışma Prensibi

Lazer Işın Kaynağı (LBW), çok yoğun ve odaklanmış lazer ışınının iş parçasına yönlendirilmesiyle oluşan yüksek ısı sayesinde metallerin eritilip birleştirildiği yüksek enerji yoğunluklu bir kaynak yöntemidir.

Lazer ışını çok küçük bir alana odaklandığından, yüksek enerji yoğunluğu oluşturur ve dar, derin, hassas ve kaliteli kaynak dikişleri elde edilir.

⚙️ Çalışma Prensibi

Lazer ışını üretilir.
Aynalar veya optik fiber ile ışın kaynak noktasına iletilir.
Mercek yardımıyla çok küçük bir noktaya odaklanır.
Odaklanan ışın metali çok kısa sürede eritir.
Erimiş metal birleşerek kaynak dikişini oluşturur.
Gerektiğinde koruyucu gaz kullanılır.

Lazer ışını iş parçasına temas etmez. Isı, tamamen ışının enerjisi ile oluşturulur.

🛠️

🛠️ Bileşenler, Gazlar ve Metaller

🔧 LBW Sistem Bileşenleri

Lazer kaynağı

Lazer ışınını üretir

Optik sistem

Yönlendirir ve odaklar

Odaklama merceği

Işını küçük noktaya toplar

CNC / Robot sistemi

Kaynak yolunu kontrol eder

Koruyucu gaz sistemi

Atmosferden korur

Soğutma sistemi

Lazer ünitesini soğutur

İş parçası tablası

Parçayı sabitler ve konumlandırır

💨 Kullanılan Koruyucu Gazlar

Argon (Ar)

Kaynak banyosunu oksidasyondan korur

Helyum (He)

Daha iyi ısı transferi ve nüfuziyet

Azot (N₂)

Bazı paslanmaz çelik uygulamalarında

🏗️ Kullanılan Metaller

Karbon çeliği Paslanmaz çelik Alüminyum Titanyum Bakır Nikel alaşımları Altın Gümüş

⚡

⚡ Kullanım, Avantajlar, Dezavantajlar ve Riskler

🌍 Kullanım Alanları

Otomotiv

Araç gövdesi ve batarya

Havacılık

Türbin ve motor parçaları

Uzay sanayi

Hassas yapısal bileşenler

Elektronik

Mikro devre ve sensörler

Tıbbi cihaz

Cerrahi aletler ve implantlar

Savunma sanayi

Hassas metal parçalar

Akü ve batarya üretimi – Lityum-iyon bağlantılar

Kuyumculuk – Değerli metal kaynakları

✅ Avantajlar

Çok yüksek hassasiyet – mikro ölçekte
Temassız – takım aşınması yok
Dar dikiş – estetik, kaliteli
Isıdan etkilenen bölge küçük
Çok yüksek hız – seri üretim
Robotik sistemlerle uyumlu

❌ Dezavantajlar

İlk yatırım maliyeti çok yüksek
Hassas ayar gerektirir – hizalama önemli
Kalın malzemelerde sınırlamalar
Bakım maliyeti yüksek – optik sistem

⚠️ Riskler ve Alınacak Önlemler

Lazer ışını

Güvenlik kabini, kapalı ışın yolu

Göz yaralanmaları

Uygun koruyucu gözlük

Cilt yanıkları

Koruyucu giysi, doğrudan maruz kalmamak

Elektrik çarpması

Topraklama, enerji kesimi

Kaynak dumanı

Lokal emiş, havalandırma

Yangın

Yanıcı maddeleri uzaklaştır

Robot sistemleri

Bariyerler, acil durdurma

Basınçlı gazlar

Tüpler dik sabitlenmeli

Katı Hal Kaynağı (7 Yöntem)

🧊

📖 Katı Hal Kaynağı Nedir?

Katı hal kaynak yöntemleri, kaynak yapılacak malzemelerin eritilmeden, basınç, sürtünme, titreşim veya difüzyon gibi fiziksel etkilerle atomik bağ oluşturacak şekilde birleştirildiği kaynak yöntemleridir.

Ana metal erimez, dolayısıyla kaynak dikişinde döküm yapısı oluşmaz ve ısıdan etkilenen bölge (ITAB) genellikle daha küçüktür.

🔹 Genel Özellikler

Ana metal

Erimez

Dolgu metali

Genellikle kullanılmaz

Koruyucu gaz

Genellikle gerekmez

Basınç

Çoğu yöntemde uygulanır

Isı girdisi

Düşük veya kontrollü

Deformasyon

Kaynak kalitesi

Yüksek

Farklı metaller

Birçoğunda mümkün

🔄

🔄 7 Yöntem + Karşılaştırma + İSG

🔩 1. Sürtünme (FW) Sürtünme+Basınç

Mil, aks, boru, türbin milleri

🔧 2. Sürtünme Karıştırma (FSW) Döner takım

Alüminyum paneller, tren/uçak gövdeleri

⚛️ 3. Difüzyon Kaynağı Isı+Basınç+Difüzyon

Uzay, havacılık, titanyum parçalar

〰️ 4. Ultrasonik (USW) Titreşim+Basınç

Elektrik kabloları, bakır bağlantılar, elektronik kartlar

💥 5. Patlamalı (EXW) Patlama+Basınç

Çelik kaplama, gemi ⚠️ Patlayıcı riski!

❄️ 6. Soğuk Kaynak Basınç (ısı yok)

Alüminyum, bakır, elektrik iletkenleri

📜 7. Rulo (Haddeleme) Silindir basıncı

Levhalar, kaplamalı malzemeler

📊 Karşılaştırma

Yöntem

Prensip

Isı

Basınç

Sürtünme

Sürtünme+Basınç

✔

FSW

Döner takım

✔

Difüzyon

Isı+Basınç+Difüzyon

✔

Ultrasonik

Titreşim+Basınç

Çok az

✔

Patlamalı

Patlama

Yok

✔✔✔

Soğuk

Basınç

❌

✔✔✔

Rulo

Silindir basıncı

İsteğe bağlı

✔✔

⚠️ İSG Riskleri ve Önlemler

Sürtünme / FSW

Hareketli parçalar – Koruyucu, LOTO

Difüzyon

Yüksek sıcaklık – Isı yalıtımı

Ultrasonik

Gürültü – Kulak koruyucu

Patlamalı

Patlama, şok – Güvenli mesafe

Soğuk / Rulo

Ezilme, sıkışma – Koruyucu bariyer

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2022 Mayıs B Çıkmış Soru

Aşağıdakilerden hangisi katı hâl (ergitmesiz) kaynak yöntemlerindendir?

A) Plazma ark kaynağı

B) Tozaltı ark kaynağı

C) TIG kaynağı

D) Sürtünme kaynağı

E) MIG-MAG kaynağı

✅ Doğru Cevap: D) Sürtünme kaynağı

Sürtünme kaynağı, malzemeleri eritmeden basınç ve sürtünme ısısıyla birleştiren katı hâl (ergitmesiz) bir yöntemdir.

Direnç Kaynağı (Resistance Welding)

⚡

📖 Tanım ve Temel Prensip

Direnç kaynağı, iki veya daha fazla metal parçanın elektrik akımının oluşturduğu direnç ısısı ve elektrotlar tarafından uygulanan basınç ile birleştirildiği kaynak yöntemidir.

Genellikle dolgu metali, koruyucu gaz veya kaynak tozu kullanılmaz.

⚡

📖 Çalışma Prensibi

Elektrik Direnci (I²R Isısı) + Basınç = Direnç Kaynağı

⚙️ Çalışma Prensibi

Parçalar üst üste veya alın alına yerleştirilir.
Bakır alaşımlı elektrotlar parçaları sıkıştırır.
Yüksek elektrik akımı uygulanır.
Temas yüzeyindeki elektrik direnci nedeniyle ısı oluşur.
Metal yumuşar veya erir, basınç altında birleşme gerçekleşir.
Akım kesilir, soğuyarak sağlam bağlantı oluşur.

🔧

🔧 Sistem Bileşenleri

Güç kaynağı

Yüksek akım sağlar

Bakır elektrotlar

Akım iletir, basınç uygular

Basınç sistemi

Parçaları sıkıştırır

Kontrol ünitesi

Akım ve süre ayarı

Soğutma sistemi

Elektrotları soğutur

📋

📋 Genel Özellikler

Isı kaynağı

Elektrik direnci (Joule)

Basınç

Vardır

Koruyucu gaz

Kullanılmaz

Dolgu metali

Kullanılmaz

Otomasyon

Çok yüksek

Kaynak süresi

Çok kısa

⏺️

⏺️ 1. Nokta (Punto) Kaynağı

İki levhanın belirli noktalarda elektrik direnci ve basınç ile birleştirilmesi.

Otomotiv gövdeleri Beyaz eşya Sac metal

✅ Çok hızlı, seri üretim, otomasyon

〰️

〰️ 2. Dikiş (Seam) Kaynağı

Dönen elektrot makaraları ile kesintisiz veya aralıklı dikiş oluşturur. Sızdırmazlık sağlar.

Yakıt depoları Radyatörler Konserve kutuları

✅ Sızdırmaz, hızlı, seri üretim

🔩

🔩 3. Projeksiyon Kaynağı

Parça üzerindeki çıkıntılar (projeksiyonlar) üzerinden akım geçirilir.

Somun kaynağı Civata kaynağı Otomotiv parçaları

✅ Aynı anda çoklu nokta, hassas, tekrarlanabilir

↔️

↔️ 4. Alın (Butt) Kaynağı

Uç uca getirilerek elektrik direnci ile ısıtılır, ardından basınç uygulanır.

Demiryolu rayları Çelik teller Borular Zincirler

✅ Uç uca birleştirme, iki türü: Direnç ve Flaş

📋

📋 Avantajlar & Dezavantajlar

✅ Avantajlar

Çok hızlı – seri üretim
Dolgu metali yok – sarf malzemesi yok
Koruyucu gaz yok – düşük maliyet
Otomasyona uygun – robot sistemler
Enerji verimli – ısı sadece bölgede

❌ Dezavantajlar

İnce/orta kalınlık – kalın kesit sınırlı
Ekipman maliyeti yüksek
Elektrot bakımı – aşınma
Geometri sınırlaması – her şekil uygun değil

⚠️

⚠️ Riskler ve Önlemler

Elektrik çarpması

Topraklama, kablo kontrolü

Sıcak metal yanıkları

Isıya dayanıklı eldiven

Sıkışma

Çift el kumanda, ışık perdesi

Yangın

Yanıcı maddeleri uzaklaştır

Duman/metal buharı

Havalandırma, lokal emiş

🛡️ KKD: Gözlük · Eldiven · Elbise · Çelik burun · Solunum koruyucu · Kulak koruyucu

📊

📊 Türlerin Karşılaştırılması

Tür

Prensip

Kullanım

Özellik

Nokta

Direnç+Basınç

Sac levhalar

Belirli noktalar

Dikiş

Döner elektrot

Depolar

Sızdırmaz

Projeksiyon

Çıkıntılar

Somun/civata

Çoklu nokta

Alın

Uç uca temas

Ray, boru

Uç uca birleştirme

📝

📝 Sınav Notları

Temel prensip?

Elektrik direnci + Basınç

Koruyucu gaz?

Hayır

Dolgu metali?

Genellikle hayır

Nokta kaynağı en çok?

Otomotiv / sac metal

Dikiş kaynağı özelliği?

Sızdırmaz bağlantı

Projeksiyon kaynağı?

Somun / civata kaynağı

Alın kaynağı?

Ray, tel, boru uç uca

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2018 Aralık A Çıkmış Soru

İki kaynak elektrodu arasında belirli bir basınç altında sıkıştırılan malzemelerin, elektrik akımının etkisiyle ısınan nokta ya da noktalardaki malzemenin ergitilip basınç altında soğutulma yöntemi ile yapılan elektrik kaynağı yöntemidir. Buna göre, tarifi verilen kaynak yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Gazaltı kaynağı

B) Elektrot ark kaynağı

C) Elektrik direnç kaynağı

D) TIG kaynağı

E) Yüksek basınç kaynağı

✅ Doğru Cevap: C) Elektrik direnç kaynağı

İki elektrot arasında basınç altında sıkıştırılan malzemenin elektrik akımıyla ısıtılıp ergitilmesi ve basınç altında soğutulması, elektrik direnç kaynağının tanımıdır.

2015 Mayıs B Çıkmış Soru

Otomobil yakıt deposu gibi sızdırmazlık gerektiren elemanların imalatında kullanılan en uygun kaynak yöntemi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Disk elektrot kullanılarak yapılan sürekli direnç dikiş kaynağı

B) Oksi-asetilen kaynağı

C) Ergiyen elektrot kullanılarak yapılan elektrik ark kaynağı

D) Çubuk elektrot kullanılarak yapılan nokta (punto) kaynağı

E) Tozaltı kaynağı

✅ Doğru Cevap: A) Disk elektrot kullanılarak yapılan sürekli direnç dikiş kaynağı

Sürekli direnç dikiş kaynağı, birbirini örten nokta kaynaklarıyla sızdırmaz bir bağlantı oluşturduğundan yakıt deposu gibi parçalarda tercih edilir.

Kaynakçı Eğitimi ve Belgeler

📜

Yeterlilik Belgesi

TS EN ISO 9606-1 – Çelik malzemeler için zorunlu.

🛡️

İSG Eğitimi

6331 sayılı Kanun – Temel ve özel eğitimler.

🔥

Yangın Eğitimi

Yangın söndürücü kullanımı, tahliye.

🚑

İlk Yardım Eğitimi

Yanık, elektrik çarpması, zehirlenme.

☣️

Tehlikeli Madde Eğitimi

Gaz tüpleri, kimyasallar.

📝

Bu Konuyla İlgili Çıkmış Sınav Soruları

2026 Mayıs A Çıkmış Soru

İş sağlığı ve güvenliği açısından, kaynak işlerinde çalışanların yetkinliklerinin sertifikalandırılması gerekmektedir. Çelik malzemelerin kaynaklı imalat işlerinde çalışacak olan bir kişi, yetkinliğini belgelemek amacıyla, hangi standarda göre sertifika almak zorundadır?

A) TS EN ISO 9606-1

B) TS EN ISO 9606-2

C) TS EN ISO 9606-3

D) TS EN ISO 9606-4

E) TS EN ISO 9606-5

✅ Doğru Cevap: A) TS EN ISO 9606-1

TS EN ISO 9606-1 standardı, çelik malzemelerin ergitme kaynağı ile kaynak edilmesinde kaynakçı yeterliliğinin belgelendirilmesini kapsar.