Kaldırma, taşıma ve istifleme işlemlerine ilişkin temel tanımlar ve güvenlik esasları.
Ağır yüklerin, taşınması sırasında çalışanlar çeşitli iş kazalarına, bel ve eklem sakatlanmalarına ve sağlık sorunlarına maruz kalmaması için yapılmış gerekli araç ve cihazlar kullanılmasıdır.
Her türlü hammadde ve ambalajlı, ambalajsız ürünün bir noktadan birçok noktaya taşınması, yükseklik kazandırılması, konum ve pozisyonunun değiştirilmesine yönelik taşıma sistemleri kullanılmaktadır.
Hacmi dikey yönde kullanmak amacıyla malzemelerin üst üste yığılmasıdır.
⚠️ Dikkat: Devrilme · Düşme · Aşırı yük
Tüm kaldırma, taşıma ve istifleme işlemlerinde uygun ekipman kullanılmalı, ergonomik koşullar sağlanmalı ve çalışanlar eğitilmelidir. Aşırı yük, dengesiz istif ve uygun olmayan taşıma yöntemleri iş kazalarına neden olabilir.
Yüklerin kaldırılması, indirilmesi ve belirli bir mesafeye taşınması amacıyla kullanılan kaldırma ekipmanıdır.
Özellikle yapı işlerinde ağır yüklerin yüksek seviyelere kaldırılması ve taşınması için kullanılır.
Çalışma alanı içerisinde hareket ettirilebilen, farklı noktalarda kaldırma yapabilen vinç türüdür.
Yüklerin kaldırılması ve indirilmesi amacıyla kullanılan mekanik kaldırma düzeneğidir.
Belirli bir hat üzerinde hareket ederek yüklerin kaldırılmasını ve taşınmasını sağlar.
Yükün kaldırma ekipmanına bağlanmasını sağlayan kaldırma elemanıdır.
Yüklerin kaldırılması ve taşınmasında kullanılan zincir esaslı kaldırma aksesuarıdır.
Yüklerin kaldırma ekipmanına bağlanması için kullanılan halat esaslı kaldırma aksesuarıdır.
Vinç ve diğer kaldırma sistemlerinde yük taşımak amacıyla kullanılan çelik halattır.
Kaldırma aksesuarlarının birbirine veya yüke bağlanmasında kullanılan bağlantı elemanıdır.
Yüklerin kaldırılması, taşınması ve uygun yerlere bırakılmasında kullanılan motorlu iş ekipmanıdır.
Paletli yüklerin yatay olarak taşınmasında kullanılan taşıma ekipmanıdır.
Toprak, taş, kum ve benzeri malzemelerin taşınmasında kullanılır.
Malzemelerin kısa mesafelerde elle taşınmasında kullanılan basit taşıma aracıdır.
Malzemelerin çalışma alanı içerisinde yatay olarak taşınmasını sağlar.
Malzemelerin raylı veya tekerlekli sistemler üzerinde taşınmasında kullanılır.
Malzemelerin sürekli olarak bir noktadan başka bir noktaya taşınmasını sağlayan sistemdir.
Silindirik ve benzeri yüklerin kontrollü şekilde taşınmasına yardımcı olur.
Römork veya taşıma ekipmanlarının çekilmesi amacıyla kullanılan araçtır.
Malzemelerin ve yüklerin taşınması amacıyla çekici tarafından kullanılan taşıma aracıdır.
Paletli yüklerin kaldırılması ve üst üste istiflenmesi amacıyla kullanılan ekipmandır.
Özellikle yüksek raf sistemlerinde yüklerin yerleştirilmesi ve alınmasında kullanılır.
Paletlerin kaldırılması ve raflara yerleştirilmesi için kullanılan elektrikli ekipmandır.
Malzemelerin belirli düzen içerisinde depolanmasını sağlayan istifleme sistemidir.
Paletli yüklerin katlı olarak depolanmasını sağlayan raf sistemidir.
Yüklerin taşınması, depolanması ve istiflenmesini kolaylaştıran taşıma platformudur.
Malzemelerin devrilme ve kayma riskleri önlenecek şekilde düzenli olarak yerleştirilmesidir.
Yapı malzemelerinin dengeli ve güvenli şekilde üst üste yerleştirilmesidir.
Varil ve benzeri silindirik malzemelerin güvenli şekilde depolanması için yapılan istiflemedir.
İşyerindeki malzemelerin düzenli, erişilebilir ve güvenli şekilde muhafaza edilmesini sağlar.
Düşey çerçeve elemanları ve yatay bağlantılar kullanılarak oluşturulan modüler iskele sistemidir.
Düşey elemanlar üzerindeki flanş bağlantıları kullanılarak oluşturulan modüler iskele sistemidir.
Boru ve bağlantı elemanlarının kuplajlarla birleştirilmesi suretiyle oluşturulan iskele sistemidir.
Tekerlekleri sayesinde çalışma alanında hareket ettirilebilen iskele türüdür.
Yapıya bağlanan taşıyıcı sistemlerle belirli bir çalışma seviyesinde kullanılan iskeledir.
Yapıların dış cephelerinde bakım, onarım ve yapım çalışmalarında kullanılan iskeledir.
Betonarme yapı elemanlarının kalıp sistemlerini desteklemek amacıyla kullanılan taşıyıcı sistemdir.
Çalışma seviyeleri arasında güvenli erişim sağlamak amacıyla kullanılan geçici erişim sistemidir.
Standart bağlantı elemanları kullanılarak farklı çalışma alanlarına uyarlanabilen iskele sistemidir.
Yapıdan dışarı doğru uzanan taşıyıcı elemanlar üzerine kurulan çalışma sistemidir.
Çalışanların üzerinde çalışabileceği platformların bulunduğu iskele sistemidir.
Belirli bir yükseklikte güvenli çalışma ve erişim sağlamak amacıyla kullanılan kule tipi sistemdir.
Tehlikelerin teknik önlemlerle tam olarak kontrol altına alınamadığı iş ekipmanlarını ifade eder.
Tehlikelerin teknik önlemlerle tam olarak kontrol altına alınamadığı iş ekipmanını ifade eder.
İş ekipmanı, sadece o ekipmanı kullanmak üzere görevlendirilen kişilerce kullanılır.
Bu ekipmanların tamiri, tadili, kontrolü, bakımı ve hizmete alınması bu işleri yapmakla özel olarak görevlendirilen kişilerce yapılır.
Özel risk taşıyan iş ekipmanları yalnızca görevlendirilmiş kişiler tarafından kullanılabilir. Tamir, bakım, kontrol ve hizmete alma işlemleri ise bu işler için özel olarak yetkilendirilmiş kişiler tarafından yapılmalıdır. Yetkisiz kişilerin kullanımı ve müdahalesi ciddi iş kazalarına yol açabilir.
| Ekipman | Tanımı | Kullanım Alanı | Avantajı |
|---|---|---|---|
| El Zincirli Caraskal | Zincirin çekilmesiyle yükü kaldıran mekanik kaldırma ekipmanı | Atölyeler, fabrikalar, bakım işleri | Elektrik gerektirmez, güvenlidir |
| Manuel Tirfor | Çelik halatı ileri-geri hareket ettirerek yük kaldıran/çeken ekipman | Şantiye, kurtarma, montaj işleri | Yatay ve düşey kullanılabilir |
| Palanga (Manuel) | Makara sistemi sayesinde kuvvetten kazanç sağlayan kaldırma düzeneği | Depolar, bakım atölyeleri | Daha az kuvvetle yük kaldırılır |
| Hidrolik Kriko | Hidrolik basınç ile yük kaldıran elle pompalanan ekipman | Araç servisleri, ağır makine kaldırma | Büyük yükleri kaldırabilir |
| Mekanik (Vidalı) Kriko | Vida mekanizması ile çalışan kaldırma ekipmanı | Araçlar, bakım işleri | Basit ve dayanıklıdır |
| Makara Sistemi | Sabit ve hareketli makaralarla oluşturulan kaldırma sistemi | İnşaat, gemicilik, kurtarma | Kuvvetten kazanç sağlar |
| El Vinci (Hand Winch) | Kol çevrilerek halat/kayış sarılmasıyla yük çeken ekipman | Römork, tekne, depo | Çekme işlemlerinde kullanılır |
| Manuel Transpalet | Hidrolik kol pompalama sistemiyle paletleri kaldırıp taşıyan ekipman | Depolar, lojistik merkezleri | Palet taşımada en yaygın ekipmandır |
| Kaldırma Levyesi | Kaldıraç prensibiyle ağır yükleri kaldırmaya yarayan ekipman | Montaj ve bakım işleri | Basit, ekonomik ve dayanıklıdır |
| Kelepçeli Manuel Kaldırıcılar | Sac veya profilleri mekanik olarak kavrayıp kaldıran ekipman | Çelik konstrüksiyon işleri | Güvenli yük kavrama sağlar |
| Ekipman | Tanımı | Kullanım Alanı | Avantajı |
|---|---|---|---|
| Elektrikli Zincirli Caraskal | Elektrik motoru ile zinciri hareket ettirerek yük kaldıran ekipman | Fabrikalar, atölyeler, üretim tesisleri | Hızlı, güvenli ve ağır yük kaldırabilir |
| Elektrikli Halatlı Vinç | Çelik halat ve tambur sistemiyle motor gücü kullanarak yük kaldırır | Fabrikalar, limanlar, depolar | Büyük tonajlı yükleri yüksek mesafelere kaldırabilir |
| Portal Vinç (Gantry Crane) | Ayakları üzerinde raylı veya sabit hareket eden vinç sistemi | Açık depolar, tersaneler, prefabrik üretim | Geniş çalışma alanında ağır yük taşır |
| Köprülü Vinç (Overhead Crane) | Bina içine yerleştirilen raylar üzerinde hareket eden vinç | Çelik fabrikaları, makine imalatı, depolar | Tesis içerisinde her noktaya yük taşıyabilir |
| Pergel Vinç (Jib Crane) | Sabit kolon veya duvara monte edilen döner kollu vinç | Atölyeler, bakım istasyonları | Küçük alanlarda hızlı yük kaldırma sağlar |
| Mobil Vinç | Lastik tekerlekli veya paletli araç üzerine monte edilmiş vinç | İnşaat, enerji, montaj işleri | Kolay taşınabilir, farklı sahalarda kullanılabilir |
| Kule Vinç | Yüksek yapılarda kullanılan döner kule yapısına sahip vinç | Yüksek katlı bina inşaatları | Çok yüksek noktalara yük kaldırabilir |
| Sepetli Platform | Personeli güvenli şekilde yüksek noktalara ulaştıran hidrolik platform | Dış cephe işleri, bakım, elektrik çalışmaları | Güvenli yüksekte çalışma sağlar |
| Makaslı Platform | Hidrolik makas sistemiyle dikey yükselen çalışma platformu | Depolar, AVM'ler, bakım işleri | Geniş çalışma platformu sunar |
| Eklemli Platform (Boom Lift) | Eklemli bom sistemi ile engelleri aşarak yükselen platform | Fabrika bakımı, ağaç budama, enerji hatları | Ulaşılması zor noktalara erişim sağlar |
| Teleskopik Platform | Uzayıp kısalabilen bom yapısıyla çalışan platform | İnşaat, dış cephe montajı | Uzak mesafelere erişebilir |
| Forklift | Çatal sistemi ile paletli yükleri kaldırıp taşıyan motorlu iş makinesi | Depolar, lojistik merkezleri, fabrikalar | Hem kaldırma hem taşıma yapabilir |
| Reach Truck | Yüksek raf sistemlerinde çalışan özel forklift türü | Yüksek raflı depolar | Dar alanlarda yüksek kaldırma kapasitesi |
| İstif Makinesi (Stacker) | Elektrikli veya yarı elektrikli olarak palet istifleyen ekipman | Depolar | Ekonomik ve sessiz çalışır |
| Tavan Vinci | Tavana monte edilen raylar üzerinde hareket eden kaldırma sistemi | Üretim tesisleri | Yer kaplamadan yük taşır |
| Monoray Vinç | Tek ray üzerinde hareket eden elektrikli kaldırma sistemi | Üretim hatları | Seri üretim hatlarında hızlı çalışır |
| Araç Üstü Vinç (Hiab) | Kamyon üzerine monte edilmiş hidrolik vinç | Nakliye, şantiye, montaj işleri | Yük taşıma ve kaldırma aynı araçla yapılabilir |
Elle işletilen ve motor gücüyle işletilen kaldırma ekipmanlarında İSG açısından kontrol edilmesi gereken hususlar.
Tüm kaldırma ekipmanlarında periyodik kontroller mevzuata uygun yapılmalıdır. Asansörler 6 ayda bir, diğer kaldırma ekipmanları yılda 1 kez kontrole tabidir. Kontroller yetkili Makine Mühendisleri, Teknik Öğretmenler ve Teknikerler tarafından yapılmalıdır.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – EK-I
İş ekipmanlarının çalıştırılması, bu amaç için yapılmış kumandaların ancak bilerek ve isteyerek kullanılması ile sağlanır.
Bu kural, çalışanlar için tehlike oluşturmadığı sürece aşağıdaki durumlarda uygulanır:
Bu kural otomatik çalışan iş ekipmanının normal çalışma programının devamı süresindeki;
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – EK-I
Bütün iş ekipmanlarında, ekipmanı tümüyle ve güvenli bir şekilde durdurabilecek bir sistem bulunacaktır.
Her çalışma yerinde, tehlikenin durumuna göre, ekipmanın tamamını veya bir kısmını durdurabilecek ve güvenli durumda kalmasını sağlayacak kumanda sistemi bulunacaktır.
İş ekipmanlarının durdurma sistemleri, çalıştırma sistemlerine göre öncelikli olacaktır.
İş ekipmanı veya tehlikeli kısımları durdurulduğunda, bunları harekete geçiren enerji de kesilmiş olacaktır.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – EK-I
İş ekipmanının tehlikesi acil durdurma sistemini gerektiriyorsa
Normal durma süresinin tehlike oluşturacak kadar uzun olması
İş ekipmanında acil durdurma sistemi bulunur.
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – Özel Tipteki Ekipmanlar
Üzerinde çalışan bulunan iş ekipmanı, ekipmanın bir yerden bir yere götürülmesi sırasında tekerleklere veya paletlere takılma veya temas etme riski de dahil çalışanlar için oluşabilecek bütün riskleri azaltabilecek uygun sistemlerle donatılır.
İş ekipmanının çekicisi ile çekilen ekipman veya aksesuarları ya da yedekte çekilen herhangi bir nesnenin, birbirine çarpma veya sıkışma riskinin bulunduğu durumlarda, bu ekipmanlar çarpma ve sıkışmayı önleyecek koruyucularla donatılır.
İş ekipmanının hareketli kısımları arasında enerji aktarımını sağlayan kısımların yere teması nedeniyle hasar görmesi veya kirlenmesine karşı önlem alınır.
Cihaz bir çeyrekten (90 derecelik açı) fazla dönmeyecek şekilde yapılmış olur.
Bir çeyrekten fazla dönüyorsa, üzerinde bulunan çalışanın etrafında yeterli açıklık bulunur.
Aynı etkiyi sağlayacak başka koruyucu yapı veya sistem bulunur.
Bu koruyucu yapı veya sistem iş ekipmanının kendi parçası olabilir.
Çalışma sırasında iş ekipmanı sabitleniyorsa veya iş ekipmanının, devrilmesi mümkün olmayacak şekilde tasarımı yapılmışsa koruyucu yapı veya sistemler gerekmez.
İş ekipmanında; devrilmesi halinde, üzerinde bulunan çalışanın ekipman ile yer arasında sıkışarak ezilmesini önleyici koruyucu yapı veya sistem bulunur.
Sürücü için kabin bulunur.
Forklift devrilmeyecek yapıda olur.
Devrilme halinde, yer ile forklift arasında çalışanlar için yeterli açıklık kalması sağlanır.
Devrilme halinde sürücünün forklift parçaları tarafından ezilmesini önleyecek yapıda olur.
Forkliftlerde devrilme riskine karşı sürücü kabini, devrilmeyecek yapı, yeterli açıklık veya ezilme önleyici yapı seçeneklerinden biri sağlanmalıdır. Bu önlemler can güvenliği için zorunludur.
Yetkisiz kişilerce çalıştırılmasını önleyecek donanım bulunur.
Aynı anda hareket eden birden fazla elemanın çarpışmasının etkilerini en aza indirecek önlemler alınır.
Frenleme ve durdurma donanımı bulunur. Güvenlik gerektiriyorsa acil frenleme sistemi de bulunur.
Sürücünün görüş alanı kısıtlıysa, güvenlik için görüş alanını iyileştirecek yardımcı araçlar kullanılır.
Gece veya karanlık yerlerde kullanılan ekipmanlarda, işi yürütmeye uygun ve çalışanların güvenliğini sağlayacak aydınlatma sistemi bulunur.
Yangın tehlikesi olan ekipmanlarda, yakınında yangın söndürücü yoksa yeterli yangın söndürme cihazları bulunur.
Uzaktan kumandalı ekipman, kontrol sınırları dışına çıkarsa otomatik olarak hemen durur.
Uzaktan kumandalı ekipman çarpma ve ezilme tehlikelerine karşı korunaklı olur. Sağlanamıyorsa diğer uygun araçlarla risk kontrol altına alınır.
İş ekipmanı hareket halindeyken ekipmanın kör noktalarına herhangi bir kişinin yaklaşması engellenir.
Yaklaşma engellenemiyorsa nesne algılayıcı sistemler veya uyarı sistemleri kullanılır.
Algılayıcı da sağlanamıyorsa işaretçi kullanılır, etraftakilerle koordinasyon sağlanır veya çalışma alanına giriş yasaklanır.
Yük kaldırma ekipmanı kalıcı kurulumda, kaldırılan yük ve montaj/bağlantı noktalarındaki gerilmeler dikkate alınarak mukavemet ve kararlılığı sağlanır.
Makinelerde kaldırılabilecek maksimum yük açıkça görünecek şekilde işaretlenir. Farklı kullanım şekillerinde de levha veya işaret bulunur.
Kaldırma için kullanılan aksesuarlar da güvenli kullanım için gereken özelliklerini gösterecek şekilde işaretlenir.
İnsan kaldırmak/taşımak için tasarlanmamış ekipmanlar, amacı dışında kullanımı önlemek için açıkça işaretlenir.
Sabit kurulacak iş ekipmanı, yükün çalışanlara çarpması riskini azaltacak şekilde tesis edilir.
Yükün tehlikeli bir şekilde sürüklenmesi veya düşmesi riskini azaltacak şekilde tesis edilir.
Yükün istem dışı kurtulması riskini azaltacak şekilde tesis edilir.
Taşıma kabininin düşme riski uygun araçlarla önlenir.
Kullanıcının kendisinin kabinden düşme riski önlenir.
Cisimlerle istenmeyen temas sonucu çarpma, sıkışma veya ezilme riski önlenir.
Kabin içinde mahsur kalan çalışanların tehlikeye maruz kalmaması ve kurtarılması sağlanır.
Şayet, çalışma yerinin özelliği ve yükseklik farklılıklarından dolayı taşıma kabininin düşme riski, alınan güvenlik önlemlerine rağmen önlenemiyorsa, emniyet katsayısı daha yüksek güvenlik halatı ile teçhiz edilip, her çalışma günü kontrol edilir.
İş ekipmanları, kullananlara ve diğer çalışanlara en az risk oluşturacak şekilde yerleştirilir, kurulur ve kullanılır.
İş ekipmanının kurulması veya sökülmesi, özellikle imalatçı tarafından verilen kullanma talimatı doğrultusunda güvenli koşullar altında yapılır.
Kullanımı sırasında yıldırım düşmesi ihtimali bulunan iş ekipmanı yıldırımın etkilerine karşı uygun araçlarla korunur.
Kendinden hareketli iş ekipmanları, güvenli kullanım ile ilgili uygun eğitim almış çalışanlar tarafından kullanılır.
İş ekipmanı bir çalışma alanı içinde hareket ediyorsa, uygun trafik kuralları ile hız sınırları konulur ve uygulanır.
Çalışma alanında görevli olmayan çalışanların bulunmasını önleyecek gerekli düzenleme yapılır.
İş gereği çalışan bulunması zorunlu ise, zarar görmesini önleyecek uygun tedbirler alınır.
Mekanik olarak hareket ettirilen seyyar iş ekipmanlarında, iş ekipmanının üretim standardında veya kullanım kılavuzunda insan kaldırılabileceği açıkça belirtilmedikçe ve güvenliğin tam olarak sağlanamadığı durumlarda bu iş ekipmanıyla insan taşınmasına izin verilmez.
Taşıma sırasında iş yapılması gerekiyorsa ekipmanın hızı gerektiği gibi ayarlanır.
Çalışma yerlerinde, çalışanlar için güvenlik ve sağlık riski yaratmayacak yeterli hava sağlanması şartıyla içten yanmalı motorlu seyyar iş ekipmanı kullanılabilir.
Yük kaldırmak için tasarlanmış seyyar veya sökülüp-takılabilir iş ekipmanlarının zemin özellikleri de dikkate alınarak öngörülen bütün kullanım şartlarında sağlam ve kararlı bir şekilde kullanılması sağlanır.
İnsanların kaldırılmasında sadece bu amaç için sağlanan iş ekipmanı ve aksesuarları kullanılır.
İnsan kaldırmak amacıyla üretilmemiş iş ekipmanı, olağanüstü veya acil istisnai durumlarda, gerekli önlemleri almak ve gözetim altında olmak şartıyla insanların kaldırılmasında kullanılabilir.
Çalışanlar yük kaldırma ekipmanı üzerindeyken, kumanda için her zaman görevli bir kişi bulunur. Güvenilir haberleşme ve tehlike halinde tahliye araçları sağlanır.
Teknik zorunluluk olmadıkça kaldırılan yükün altında insan bulunmaması için gerekli tedbir alınır.
Çalışanların bulunabileceği korunmasız çalışma yerlerinin üzerinden yük geçirilmez. Bunun mümkün olmadığı hallerde uygun çalışma yöntemleri belirlenir ve uygulanır.
Kaldırma aksesuarları, sapanın şekli ve yapısı dikkate alınarak;
uygun seçilir. Bağlantı elemanları sökülmüyorsa belirgin şekilde işaretlenir.
Kaldırma aksesuarları bozulmayacak veya hasar görmeyecek şekilde muhafaza edilir.
Çalışma alanları kesişen iki veya daha fazla kaldırma aracı ile kılavuzsuz yüklerin kaldırıldığı bir alanda, yüklerin ve kaldırma araçlarının elemanlarının çarpışmaması için gerekli önlemler alınır.
Kılavuzsuz yüklerin seyyar iş ekipmanı ile kaldırılmasında ekipmanın eğilmemesi, devrilmemesi ve eğer gerekiyorsa kaymaması veya yerinden oynamaması için gerekli tedbirler alınır. Bu önlemlerin tam olarak uygulanmasını sağlayacak kontroller yapılır.
Operatör doğrudan veya yardımcı cihazlarla yük yolunun tamamını göremiyorsa, operatöre yol gösterecek bu konuda eğitimli ve deneyimli bir kişi görevlendirilir.
Çalışanları, yüklerin birbiriyle çarpışmasından kaynaklanan tehlikelerden korumak için organizasyonel önlemler alınır.
Yükün elle bağlanması veya çözülmesinin güvenle yapılabilmesi için özellikle iş ekipmanının kontrolü doğrudan ya da dolaylı olarak çalışanda bulunacak şekilde gerekli düzenleme yapılır.
Bütün yük kaldırma işleri çalışanların güvenliğini korumak için uygun şekilde planlanır ve gözetim altında yürütülür.
Bir yük, kılavuzsuz yükleri kaldırmakta kullanılan iki veya daha fazla iş ekipmanıyla aynı anda kaldırılacaksa operatörler arasında eşgüdümü sağlayacak düzenleme yapılır ve uygulanır.
Kılavuzsuz yüklerin kaldırılmasında kullanılan iş ekipmanı, kendisini besleyen güç kaynağı tamamen veya kısmen kesildiğinde yükü askıda tutamıyorsa, ortaya çıkabilecek risklerden çalışanları korumak için uygun önlemler alınır.
Tehlikeli bölgeye giriş engellenmedikçe veya yükün güvenli bir şekilde askıda kalması sağlanmadıkça askıdaki yük gözetimsiz bırakılmaz.
Hava şartlarının, güvenli kullanımı engelleyecek ve çalışanları tehlikeye maruz bırakacak şekilde bozulması halinde, kılavuzsuz yüklerin kaldırılması için tasarlanmış iş ekipmanlarının açık havada kullanımı durdurulur.
Çalışanları riske atmamak için özellikle iş ekipmanının devrilmesini önleyecek tedbirler alınır.
Tamburların yanları halat fırlamalarını engelleyecek şekilde flanşlı olmalıdır.
Flanş genişliği sarılan halatın çapının 2,5 katı olmalıdır.
Halatın ucu tambura iyi bağlanmış olmalıdır.
Yük tutma elemanı en alt seviyede iken tambur üzerinde en az iki sarım halat kalmalıdır.
Tambur yivleri ile halat çapı birbirine orantılı olmalıdır.
Elektrikle çalışan kaldırma makinelerinde, alt ve üst sınır emniyet tertibatı olmalıdır.
Avantaj: Parçalı yüklerin sarılmasında kolaylık ve sürat sağlar, ucuzdur.
Dezavantaj: Çelik halatlara nazaran yük kaldırma kabiliyetleri ve ömürleri daha azdır.
Mutlaka her gün kontrol edilmelidir. Çok fazla tercih edilmemelidir.
İp halatlar işe ve yüke uygun olmalıdır.
Her kullanımdan önce kontrol edilmelidir.
Islak ve gergin bekletilmemelidir.
Demir askılara asılmamalıdır.
Asit ve aşındırıcılardan korunmalıdır.
Keskin kenarlı yük köşelerinde özel tedbirler alınmalıdır.
İp halatların güvenlik kat sayıları en az 3 olmalıdır.
Tel halat işe ve yüke uygun seçilmelidir.
Keskin kenarlı yük köşelerine özel tedbirler alınmalıdır.
Belirli periyotlarla uygun yağ ile yağlanmalıdır.
Kaynak, alev ve ısıya maruz bırakılmamalıdır.
Halat uç bağlantıları ve eklemeleri uygun yapılmalıdır.
Her kullanımdan önce ve sonra muayene edilmelidir.
Kırık telli, yıpranmış, şekil bozuklukları olan halatlar kullanılmamalıdır.
Çalışma katsayısı genel kural olarak 5'tir.
Zincire aşırı yükleme yapmayınız.
Aksesuarların zincire uygun olup olmadığını kontrol edin.
Eğilme, bükülme, dolanma ve düğüme karşı kontrol yapın.
Ani yük bindirmelerini engelleyin.
Sivri/keskin kenarlar ve yüzeyler ile teması önleyin.
Ekleme, kaynak vs. yapmayınız.
Sürekli yüke maruz kalmasını önleyin.
Kuru yerde duvar veya askıya asın.
Yerde mümkün olduğunca az sürükleyin.
Zinciri kısaltmak için kilit vurmayınız.
Kanca ucunu halkaya geçirip yük kaldırmayınız.
Her kullanım öncesi zinciri gözden geçirin.
Deformasyon, uzama, çatlak ve açılma tespit edilen zincirler işaretlenerek kullanımı önlenmeli.
Aşırı paslanmaya maruz kalmış zincirleri kullanmayınız.
Zincirlerin güvenli çalışma katsayısı 4 'e eşittir.
Kaldırma araçlarının kancalarının güvenlik katsayısı (taşıma gücü), taşıyacakları yükün en az;
Yük kancaları; demir, çelik veya benzeri malzemeden yapılmış olmalıdır.
Yüklerin kurtulup düşmemeleri için güvenlik mandalı veya uygun güvenlik sistemi olmalıdır.
Dokuma halat veya sapanların çalışma katsayısı malzemeye, imalat yöntemine, ölçülerine ve kullanıma bağlıdır.
Yeterli güvenlik düzeyi sağlayacak şekilde seçilmelidir.
Katsayı 7 olabilmesi için:
Aksi halde katsayı daha yüksek seçilmelidir.
Dokuma halatlar ve sapanlarda;
İnsan kaldırılacağı zaman tüm güvenlik katsayıları 2 ile çarpılır. Bu kural can güvenliği için zorunludur ve asla ihmal edilmemelidir.
WLL · MBL · SF – Güvenli Kaldırma için Temel Terimler
Working Load Limit (Çalışma Yükü Limiti)
Sapanlar ve diğer bağlantı elemanları üzerinde ve tablolarda yazmaktadır.
Minimum Breaking Load (Minimum Kopma Yükü)
Sapanın kopma değeri (minimum kopma yükü)
Safety Factor (Güvenlik Faktörü)
Sapan tipine göre değişmektedir. (İp:3, Zincir:4, Çelik Tel:5, Dokuma:7)
WLL (Çalışma Yük Limiti): Sapanın düz kaldırma esnasında dayanabileceği üst değer.
MBL (Minimum Kopma Yükü): Sapanın kopma anındaki yük değeri. WLL × SF'ye eşittir.
SF/FOS (Emniyet Katsayısı): Sapan tipine göre değişir (İp:3, Zincir:4, Çelik:5, Dokuma:7).
Formül: MBL = WLL × SF
Tüm kaldırma ekipmanları için güvenlik katsayıları (Emniyet Katsayıları)
Bir sapanı oluşturan ve sapanla birlikte kullanılan bütün metalik aksamlar
İş Sağlığı ve Güvenliği – Kaldırma Makineleri Güvenlik Kuralları
Makine Emniyeti Yönetmeliği'ne uygun imal edilen Kaldırma Makineleri, üreticinin belirttiği şekilde ve gerekirse üretici tarafından montajı yapılmalıdır.
Koruyucu ve Planlı bakımları uygun şekilde yapılmalıdır. Tamir, tadil, kontrol, bakım ve hizmete alınması özel görevlendirilen kişilerce yapılır.
Her türlü tamir, tadilat ve bakımlar için bir sicil kartı tutulmalıdır.
Çalışma sahası işaretlenmeli ve iyi tanzim edilmelidir.
Açık alanda çalışan vinçlerin fırtınalı havalarda hareket etmemeleri için rüzgar emniyeti düzenekleri bulunmalıdır.
Ray üstünde çalışan vinçlerde ray uçlarında en az tekerleklerin yarı çapı yüksekliğinde takozlar bulunmalıdır.
Elektrikle çalışan kaldırma makinelerinde alt/üst noktalarda otomatik elektrik kesici ve durdurma tertibatı bulunmalıdır.
Yetiştirilmiş manevracılar ve yetkili operatörler tarafından kullanılmalıdır. İş ekipmanı sadece görevlendirilen kişilerce kullanılır.
Operatörün kancayı görüş sahası kapatılmamalıdır. Kancada Emniyet Mandalı olmalıdır.
Yükler dik olarak kaldırılmalıdır. Yükün sallanma periyodu dışına çıkılabilecek alanlar bulunmalıdır.
Yükle ve araçla birlikte diğer çalışanlar kaldırılmamalı ve taşınmamalıdır.
Kaldırılmış yükler çalışan işçilerin üzerinden geçirilmemelidir.
YASAK
Yükler ASLA askıda bırakılmamalıdır!
İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği – EK-III
İş ekipmanlarının, bu Yönetmelikte öngörülen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene ve/veya test faaliyetleridir.
Bu Yönetmelikte belirtilen iş ekipmanlarının teknik özelliklerinin gerektirdiği ve EK-III'te yer alan istisnalar saklı kalmak kaydıyla EKİPNET'e kayıtlı ilgili branşlardan;
İskelelerin periyodik kontrolleri aşağıda belirtilen yetkili kişiler tarafından yapılır. Gemi inşası özel durum
Mühendisler: İnşaat Mühendisi · Makine Mühendisi
Teknik Öğretmenler: İnşaat · Yapı · Makine · Metal Eğitimi
Teknikerler: İnşaat Teknikeri · Yüksek Tekniker
Gemi İnşası (Özel): Gemi İnşaatı Müh. · Gemi Makineleri Müh. · Gemi Teknikeri
Kaldırma ve iletme ekipmanlarının periyodik kontrollerinde muayene ve testlere ek olarak tahribatsız muayene yöntemleri de uygulanabilir.
Tahribatsız muayenelere ait raporlar, periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.
29/6/2016 tarihli ve 29757 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Asansör Yönetmeliği kapsamında yer alan asansörlerin periyodik kontrolleri;
4/5/2018 tarihli ve 30411 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'nde belirtilen hususlara göre yapılır.
Üretici etiketinde belirtilen kaldırma kapasitesinin altında kullanılacak kaldırma araçlarında işletme kapasitesi görünecek şekilde işaretlenir.
İşletme kapasitesinin üstünde bir ağırlığın kaldırılması söz konusu ise, kaldırma aracı teste tabi tutulmadan kullanılamaz.
Tahribatsız Muayene: Periyodik kontrollerde muayene/testlere ek olarak uygulanabilir. Raporlar periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.
Asansör Yönetmeliği: Asansörlerin periyodik kontrolleri Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği'ne göre yapılır.
İşletme Kapasitesi: Kapasite altında kullanımda işletme kapasitesi işaretlenir. Kapasite üstü kullanımda test zorunludur.
Kaldırma ve iletme ekipmanları ile kaldırma aksesuarlarının periyodik kontrolleri Tablo-2'ye göre yapılır. Standartlarda aksi belirtilmedikçe, her periyodik kontrolde muayene gerçekleştirilir ve testler aşağıdaki koşullara göre uygulanır:
Azami yılda bir kere olmak üzere;
Azami üç yılda bir veya her önemli bakım ve onarım faaliyetinden sonra;
Not: Yapısal bütünlüğün doğrulanması için yük testi değerine ilişkin Bakanlık tarafından yayımlanmış doküman olmadığı durumlarda, periyodik kontrolü yapmaya yetkili kişi ilgili standartları ve iş ekipmanının çalışma prensibini (karşı ağırlıklı denge prensibi ve/veya kaldırma kapasitesinin yük kolundaki konuma göre değişmesi ve benzeri) değerlendirerek kaldırma kapasitesine göre test yükünü belirler.
(a) Yılda 1 Kez: İşletme kapasitesi (veya kaldırma kapasitesi) ile yük testi.
(b) 3 Yılda 1 veya Bakım Sonrası: Kaldırma kapasitesi ve katsayılarla yük testi.
Statik Test Katsayıları: Elle işletilenler 1,5 · Diğerleri 1,25
Dinamik Test Katsayısı: Tüm ekipmanlar için 1,1
Asansörlerde kullanılan ve aşağıda listelenen güvenlik aksamları bu Yönetmelik kapsamındadır.
Durak kapılarının güvenli kilitlenmesini sağlayan tertibatlar.
Kabinin serbest düşmesini veya kontrolsüz hareketini engelleyen tertibatlar (Ek-I 3.2).
Kabinin aşırı hızlanmasını önleyen ve gerektiğinde devreye giren sistemler.
Düşmeleri önleyen cihaz olarak kullanıldığı durumlarda, hidrolik kaldırıcılara bağlanan güvenlik tertibatları.
Elektronik aksamları içeren güvenlik şalterleri şeklindeki elektrikli güvenlik tertibatları.
Her asansörün taşıyıcısı bir kabin olmalıdır. Kabin, asansör monte eden tarafından belirlenen, azami kişi sayısına ve anma yük değerine karşılık gelen boşluğu ve mukavemeti sağlayacak şekilde tasarlanır ve imal edilir.
Kabinin asılma ve/veya destek şekilleri, bağlantılar ve uç parçaları; kullanım şartları, malzeme ve imalat şartları dikkate alınarak yeterli toplam güvenliği sağlayacak ve düşme riskini asgariye indirecek şekilde seçilir ve tasarlanır.
Bir asansör grubunun çağırma devreleri paylaşılmış veya birbirlerine bağlı olabilirler.
Kullanım alanı, hız, yük, güç sınırları, patlayıcı çevre ve tehlike koşulları dahil olmak üzere asansör güvenlik aksamının genel açıklaması.
Asansör güvenlik aksamına ait tasarım ve imalat çizimleri veya şemaları.
Çizim ve şemaların anlaşılması için gerekli açıklamalar.
İmalatçı tarafından yapılan veya yaptırılan tasarım hesaplamaları.
Yapılan test sonuçları ve deney raporları.
Asansör güvenlik aksamına ait kurulum talimatının bir kopyası.
Seri imalatta, incelenen asansör güvenlik aksamına uygunluğu sağlamak için imalat aşamasında alınan tedbirler.
Teknik dosya, asansör güvenlik aksamının tasarım, imalat ve performans bilgilerini içeren, uygunluk değerlendirmesinin temelini oluşturan kapsamlı dokümantasyondur. Dosya, onaylanmış kuruluşlar tarafından incelenmek üzere en az 10 yıl süreyle saklanmalıdır.
Tehlike kategorileri ve örnekler
Asansör İşletme Ve Bakım Yönetmeliği'ne göre bakım kapsamına giren ve girmeyen hususlar
Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği · Madde 10
Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği · Madde 14
Etiket anlamları ve uygulama süreçleri