📋

İş Güvenliği Yönünden Yapılması Gerekli Kontroller ve Düzenlenecek Belgeler

Kayıt sistemi, periyodik muayeneler, bildirimler ve yetkili kişiler

📌 01 Kayıt Sistemi

Bir işyerinde kayıt sisteminin işlemesi;

  • Çalışanlar ve işyerinin durumunun sürekli izlenebilirliğini,
  • Hizmetlerin devamlılığını,
  • Üretimin sürekliliğini,
  • Aksayan yönlerin rahatça ve sorun oluşmadan görülebilmesini sağlar.
🗄️ 01 Kayıtların Saklanması
Kayıt Türü Saklama Süresi
Asbest Kayıtları 40 yıl
Biyolojik Risk Etmenleri 15 yıl (biyolojik etken varsa 40 yıl)
Kanserojen-Mutajen maddelerle çalışılan işlerde 40 yıl
Madenler, kömür ve taş ocaklarında çalışan işçilerin akciğer grafileri 40 yıl
Kurşunla yapılan çalışmalar 40 yıl
İSG kayıtları 15 yıl

📌 40 yıl saklama zorunluluğu, çalışanın meslek hastalığı açısından uzun takip gerektiren risk gruplarını kapsar.

🩺 02 İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri

İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin sunulması için işveren; çalışanları arasından;

  • İş güvenliği uzmanı
  • İşyeri hekimi
  • Diğer sağlık personeli (Çalışan sayısı >=10 & çok tehlikeli sınıfta)

Not: Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde, diğer sağlık personeli görevlendirilmesi zorunlu değildir. Az tehlikeli ve 50'nin altında çalışanı olan firmalarda gerekli nitelikleri haiz olması halinde işveren kendisi üstlenebilir.

Onaylı Defter: İşyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri veya Noterce her sayfası mühürlenmek suretiyle onaylanır.

  • Yapılan tespitlere göre iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ile işveren tarafından birlikte veya ayrı ayrı imzalanır.
  • Onaylı deftere yazılan tespit ve öneriler işverene tebliğ edilmiş sayılır.
  • Asıl sureti işveren, diğer suretleri ise iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi tarafından saklanır.
⏳ 03 Periyodik Muayeneler

Periyodik kontrol: İş ekipmanlarının, «İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliğinde» öngörülen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene ve/veya test faaliyetlerini ifade eder.

  • İşverence, periyodik kontrol sonuçları ıslak imzalı şekilde kayıt altına alınır ve yetkililer her istediğinde gösterilmek üzere saklanır.
  • Elektronik İmza Kanununa uygun olarak güvenli elektronik imza ile imzalanmış ve elektronik ortamda saklanan kayıtlar da geçerlidir.

Akreditasyon zorunluluğu başlayan iş ekipmanları:

  • Kule krenler.
  • LPG tank ve tesisatları (yer altı ve yer üstü).
  • Yürüyen merdivenler.
  • Asılı erişim donanımları.

Bu ekipmanların periyodik kontrolleri, akredite muayene kuruluşlarında çalışan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından yapılır.

📅 2026 Mayıs B 🟡 Orta
İş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılması gerekli kontroller ve düzenlenecek belgeler kapsamında, periyodik kontrol raporları ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
A) Belirli sürelerle tekrarlanmalıdır.
B) Denetimlerde kullanılmalıdır.
C) İş yerinde bulundurulmalıdır.
D) Sözlü olarak iletilmesi yeterlidir.
E) Yetkili kişiler tarafından hazırlanmalıdır.
⚙️ 04 Basınçlı Kap ve Tesisatlar

Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri aşağıdaki kişiler tarafından yapılır:

🏗️ 05 Kaldırma ve İletme Ekipmanları

Periyodik kontrolleri yapılan ekipmanlar:

  • Kablolu taşıma tesisatları
  • Araç kaldırma liftleri
  • Sütunlu çalışma platformları
  • Asılı erişim donanımları
  • İnşaat asansörleri
  • Eğimli yük taşıma tertibatları
  • Hareket engelliler için güç tahrikli kaldırma platformları
  • Kren asansörleri
  • Yürüyen merdivenler ve yürüyen yollar
  • Yapı iskeleleri ⭐
📅 Periyodik Kontrol Süreleri
6 ay Yapı iskeleleri
1 yıl Diğer tüm ekipmanlar
⚙️ 05 Yetkili Kişiler (Kaldırma)

Kaldırma ekipmanlarının periyodik kontrollerini yapmaya yetkili olanlar:

  • Makine mühendisleri
  • Mekatronik mühendisleri
  • Makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler
  • Makine tekniker veya yüksek teknikerleri
📌 Not: Bu liste, kren, lift, platform, asansör ve benzeri tüm kaldırma ekipmanlarını kapsar.
🪜 05 Yetkili Kişiler (İskeleler)

İskelelerin periyodik kontrollerini yapmaya yetkili olanlar:

  • İnşaat mühendisleri
  • Makine mühendisleri
  • İnşaat, yapı, makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler
  • İnşaat tekniker veya yüksek teknikerleri
🚢 Gemi İnşası Özel Durumu: Gemi inşası ile gemi bakım ve onarım işlerinde gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisleri ile gemi teknikerleri de yetkilidir.
⚡ 06 Tesisatlar (Elektrik)

Periyodik kontrolleri yapılan elektrik tesisatları:

  • Elektrik tesisatı
  • Topraklama tesisatı
  • Yıldırımdan korunma tesisatı
  • Akümülatör
  • Transformatör
  • Jeneratör
  • Katodik koruma tesisatı
  • Benzeri elektrik ile ilgili tesisat
👨‍🔧 06 Yetkili Kişiler

Periyodik kontrolleri yapmaya yetkili olanlar:

  • Elektrik mühendisleri
  • Elektrik-elektronik mühendisleri
  • Elektrik eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler
  • Elektrik tekniker veya yüksek teknikerleri

💡 Gerilim < 1 kV tesisatlar ile yangın algılama ve uyarı sistemleri için yetkili olan elektronik mühendisleri de periyodik kontrol gerçekleştirebilir.

💡 Periyodik kontrol süresi 1 yıl

07 📐 Tesisat Projesi Zorunluluğu
  • Yangın mekanik tesisatı, yangın algılama ve uyarı sistemleri tesisatları için periyodik kontrol esnasında tesisat projesi aranır. İşveren, projesi olmayan tesisatların projelendirmesini yaptırmak zorundadır.
  • Havalandırma ve klima tesisatları için periyodik kontrolde tesisat projesi aranır. İşveren, projesi olmayan tesisatların projelendirilmesini yaptırmak zorundadır.
  • Elektrik, topraklama ve yıldırımdan korunma tesisatları için periyodik kontrolde tesisat projesi aranır. İşveren, projesi olmayan tesisatların projelendirilmesini yaptırmak zorundadır.
🔩 08 Tezgâhlar

Tezgâhların periyodik kontrollerini yapmaya yetkili olanlar:

  • Makine mühendisleri
  • Mekatronik mühendisleri
  • Makine veya metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler
  • Makine tekniker veya yüksek teknikerleri
📅 Periyodik Kontrol Süresi
1 Yıl
🏭 09 Endüstriyel Raf ve Kapılar

Endüstriyel raf ve kapıların periyodik kontrollerini yapmaya yetkili olanlar:

  • Makine mühendisleri
  • Mekatronik mühendisleri
  • İnşaat mühendisleri
  • İnşaat, makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler
  • İnşaat veya makine tekniker veya yüksek teknikerleri
📅 Periyodik Kontrol Süresi
1 Yıl
🚜 10 İş Makineleri

İş makinelerinin periyodik kontrollerini yapmaya yetkili olanlar:

  • Makine mühendisleri
  • Mekatronik mühendisleri
  • Makine ve metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler
  • Makine tekniker veya yüksek teknikerleri
📅 Periyodik Kontrol Süresi
1 Yıl
📢 11 Çalışanların Bilgilendirilmesi
  • 📄 Çalışanlara, kullandıkları iş ekipmanına ve bu iş ekipmanın kullanımına ilişkin yeterli bilgi ve uygun olması halinde yazılı talimat verilir.
  • 📖 Bu talimat, imalatçı tarafından iş ekipmanıyla birlikte verilen Türkçe kullanım kılavuzu dikkate alınarak hazırlanır.
  • 📂 Talimatlar iş ekipmanıyla beraber bulundurulur.

📋 Talimatlar en az aşağıdaki bilgileri içermelidir:

  • ✅ İş ekipmanının kullanım koşulları.
  • ⚠️ İş ekipmanında öngörülen anormal durumlar ve önlemler.
  • 📊 Bulunması halinde iş ekipmanının önceki kullanım deneyiminden elde edilen sonuçlar.
🎓 12 Çalışanların Eğitimi
  • 👨‍🏫 İşveren tarafından iş ekipmanını kullanmakla görevli çalışanlara, iş ekipmanını kullanmadan önce bunların kullanımından kaynaklanabilecek riskler ve bunlardan kaçınma yollarına ilişkin eğitim verilir.
  • 🔒 Özel risk taşıyan iş ekipmanlarının amiri, tadili, kontrolü, bakımı ve hizmete alınması bu işleri yapmakla özel olarak görevlendirilen kişilere işveren tarafından yeterli özel eğitim verilir.
🚨
Özel risk taşıyan iş ekipmanı: Tehlikelerin teknik önlemlerle tam olarak kontrol altına alınamadığı iş ekipmanını ifade eder.
📊 13 Ortam Ölçümleri

6331 Sayılı Kanun Madde:10 – İşveren, iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların bu ortamda maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlar.

İş Hijyeni Ölçüm, Test Ve Analiz Laboratuvarları Hakkında Yönetmelik’e göre yaptırılan ölçümler:

🔊
Gürültü
💨
Toz
📳
Titreşim
💡
Aydınlatma
🌡️
Termal Kontrol
🧪
Kimyasal
🦠
Biyolojik
⚠️
Asbest

* Bu ölçümler, yetkili laboratuvarlar tarafından yaptırılır.

📨 14 Bildirimler (4857)

4857 sayılı kanun kapsamına giren işyerinde bildirim zorunluluğu olan durumlar:

  • 🏗️ Kurulması
  • 🔄 Devralan
  • 📝 Çalışma konusunu kısmen veya tamamen değiştiren
  • 🚫 Faaliyetine son veren ve işyerini kapatan
⏰
Bildirim süresi: 1 Ay

📌 Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlükleri’ne bildirilir.

🤝
Alt işveren: kendi işyerinin tescili için asıl işverenden aldığı yazılı alt işverenlik sözleşmesi ve gerekli belgelerle birlikte bildirim yapmak zorundadır.
🚨 15 İş Kazası Bildirimi
  • 👮 Kolluk kuvvetlerine: Hemen
  • 🏛️ SGK’ya (5510): 3 iş günü (yazılı)
  • ⚖️ SGK’ya (6331): 3 iş günü (kazadan sonraki günden itibaren)
  • 💻 e-sigorta uygulaması ile bildirim yapılabilir.
  • 🧑‍⚕️ 4-b’li Sigortalı: kendisi tarafından, bir ayı geçmemek şartıyla rahatsızlığının bildirim yapmaya engel olmadığı günden sonra 3 iş günü içinde
  • 🏥 Sağlık sunucuları iş kazasını 10 gün içerisinde SGK’ya bildirmelidir.
📋 16 Asbest Bildirimi

📌 Çalışmalara başlamadan önce iş planı ile birlikte Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne bildirim yapılır.

Bildirimde yer alan hususlar:

  • 🏢 1) İşyerinin ticari unvanı ve adresi
  • 🧪 2) Sökümü yapılacak asbestin türü ve miktarı
  • 🔧 3) Yapılacak işler ve işlemler
  • 👷 4) Çalışan sayısı
  • 📅 5) İşe başlama tarihi ve işin tahmini süresi
  • 📜 6) Asbest söküm uzmanı belgesi
  • 🪪 7) Asbest söküm çalışanı belgesi
📝 16 Asbest İş Planı

⚠️ Risk değerlendirmesi çerçevesinde çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için alınacak önlemler.

İş planında yer alan hususlar:

  • 📋 a) İşin çeşidi ve tahmini süresi
  • 📍 b) İşin yürütüleceği yer
  • 🛠️ c) Asbest ve/veya asbest içeren malzemelerin uzaklaştırılmasında kullanılacak metot
  • ⚙️ ç) Asbest sökümü ve uzaklaştırılması işleminde kullanılacak ekipmanın özellikleri
  • 🛡️ d) İşi yapanların korunmaları ve arındırılmaları
  • 👥 e) İşlem sırasında ortamda veya yakınında bulunan diğer kişilerin korunması
  • 🏚️ f) Asbest ve/veya asbestli malzemelerin yerinde kalmasının daha büyük bir risk oluşturmadığı haller dışında, yıkıma başlanmadan önce bina ve tesislerden bu malzemelerin uzaklaştırılması işlemleri
🦠 17 Biyolojik Etkenler (Genel)

📌 Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik

  • 🚨 İşveren, biyolojik etkenin ortama yayılmasına ve ciddi enfeksiyona sebep olabilecek herhangi bir kaza veya olayı derhal Bakanlığa ve Sağlık Bakanlığına bildirir.
  • 📅 Grup 2, 3, 4 biyolojik etkenler ilk kez kullanımında 30 gün önceden çalışma ve iş kurumu il müdürlüğüne ön bildirim yapılır.
  • 🏥 Mesleki maruziyet sonucu meydana gelen her hastalık veya ölüm vakası Bakanlığa bildirilir.
  • 🛡️ Grup 3 veya 4 biyolojik etkenlere ait fiziksel korumaların ortadan kalkması durumunda oluşacak maruziyetten korunmak için acil eylem planı yapılır.
📋 18 Bakanlığa Verilecek Bilgiler

⚠️ Bakanlıkça istenmesi halinde işveren aşağıdaki bilgileri Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne verir.

  • 📊 1. Risk değerlendirmesinin sonuçları
  • 🔬 2. Çalışanların biyolojik etkenlere maruz kaldığı veya kalma ihtimali bulunan işler
  • 👷 3. Maruz kalan çalışan sayısı
  • 🩺 4. İSG hizmeti sunan iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi ve diğer sağlık personelinin adı, soyadı, unvanı ve yeterliliği
  • 🛡️ 5. Çalışma şekli ve yöntemleri de dâhil olmak üzere alınan koruyucu ve önleyici tedbirler
  • 📋 6. Grup 3 veya 4 biyolojik etkenlere ait fiziksel korumaların ortadan kalkması durumunda oluşacak maruziyetten korunmak için yapılan acil eylem planı
🏭 19 Büyük Endüstriyel Kazalar

📌 Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında Yönetmelik (Seveso)

  • 📢 Faaliyete geçmeden önce Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bildirim sistemi kullanılarak beyan yapılır.
  • ⏰ Değişiklik hallerinde otuz gün içerisinde bildirim güncellenir.
  • 📄 Güvenlik raporu hazırlandığı Çalışma Bakanlığı'na bildirilir.
  • 🚨 Acil durum planı hazırlanır.
🔄 19 Güncelleme Gerektiren Haller

⚠️ Aşağıdaki durumlarda bildirim 30 gün içinde güncellenir.

  • ⚗️ Beyan edilen tehlikeli maddelerin miktarında kuruluş seviyesini etkileyecek değişiklik
  • 🧪 Niteliğinde değişiklik
  • 🔧 Fiziki şeklinde ve/veya uygulanan proseslerde değişiklik
  • 📋 Kuruluş bilgilerinde değişiklik
  • 🚫 Faaliyetine son vermesi, devredilmesi veya kapsam dışına çıkması
🏗️ 20 Bildirim Koşulları

📌 İşveren veya proje sorumlusu, yapı işine başlamadan önce aşağıdaki durumlarda bildirim yapmak zorundadır.

⏰ Yapı işinin süresi 30 işgününden fazla
ve
👷 Devamlı çalışan sayısı 20'den fazla
📊 İşin büyüklüğü 500 yevmiyeden fazla
📨 Bildirim yeri: Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü
📌 20 Levha ve Güncelleme

📌 Bildirim bilgileri şantiyede görünür şekilde sergilenir ve gerektiğinde güncellenir.

🪧
Bilgi Levhası
  • Bildirimde belirtilen bilgilerin yer aldığı levha,
  • Açıkça görünecek şekilde yapı alanının uygun yerine konulur.
👁️ Görünür ve okunaklı olmalı
🔄
Güncelleme Zorunluluğu
  • Bilgilerde değişiklik olması halinde güncellenir.
  • Güncel olmayan bilgilerden işveren sorumludur.
⚠️ Sürekli güncel tutulmalı
📋 Bildirim yükümlülüğü, iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının temel gereğidir.
SLAYT 21

📄 Yapı İşine İlişkin Bildirim (EK-3)

Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne yapılacak bildirimde yer alan bilgiler

1-4 Genel Bilgiler
  • 📅 1. Bildirim tarihi
  • 📍 2. İnşaatın açık adresi (mahalle, cadde, sokak, numara, ada, parsel, semt, ilçe ve il adları)
  • 👤 3. İşverenin ad ve adresi (mahalle, cadde, sokak, numara, ada, parsel, semt, ilçe ve il adları)
  • 🏗️ 4. Proje tipi (Yapılan inşaatın yapı çeşidi: köprü, bina, yol gibi)
5-8 Yetkili ve Tarih Bilgileri
  • 👷 5. Görevlendirilmesi halinde proje sorumlusunun adı ve adresi
  • 📋 6. Proje hazırlık safhasındaki sağlık ve güvenlik koordinatörünün adı ve adresi
  • 🔧 7. Proje uygulama safhasındaki sağlık ve güvenlik koordinatörünün adı ve adresi
  • 📆 8. İşin planlanan başlama tarihi
9-12 Çalışma ve Yüklenici Bilgileri
  • ⏳ 9. Planlanan çalışma süresi (inşaatın muhtemel bitiş tarihi)
  • 👥 10. Yapı alanında çalışacağı tahmin edilen azami çalışan sayısı
  • 📊 11. Yapı alanında bulunması muhtemel yüklenicilerin(*) sayısı
  • 📄 12. Belirlenmiş olan yükleniciler(*) hakkında bilgi
📌 (*) Alt işverenler, kendi nam ve hesabına çalışanlar ile mal veya hizmet tedarik edenler belirtilmelidir.
“Önlemek tedaviden ucuz ve insancıldır.” 📌 Unutma!