🔊

Gürültü 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü ve İşitme Sağlığı

📖

Ses, kulağın algılayabileceği basınç değişimi olarak tanımlanabilir.

🎯 Sesin Oluşması ve Duyulması İçin Gereken 3 Temel Unsuru

🎵
SES KAYNAĞI

Sesin oluşmasını sağlayan kaynak (titreşim yapan cisim).

📌 Örnek: Hoparlör, müzik aleti, insan sesi
🌊
ORTAM

Sesin içerisinden geçeceği ortam (hava, su, katı maddeler).

📌 Örnek: Hava, su, duvar, cam
👂
ALICI

Sesin algılandığı alıcı (kulak, mikrofon).

📌 Örnek: İnsan kulağı, mikrofon
🔄 Sesin oluşması ve duyulması için üç unsurun bir arada olması gerekir: Ses Kaynağı → Ortam → Alıcı
🔬
Akustik Bilimi

Sesle ilgilenen bilime AKUSTİK adı verilir ve bu bilim dalı, sesin üretilmesi, yayılması ve algılanması ile ilgili tüm alanları kapsar.

🔊

Gürültü Kontrolü: Kaynak · Ortam · Alıcı 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Kontrol Yöntemleri

🔊

Gürültü Kontrol Yöntemleri 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Kontrol Yöntemleri

📋 Gürültü Kontrol Yöntemleri Tablosu

🎵
Kaynak 		🔧
Kaynağa Önlem 		🌊
Ortama Önlem 		👂
Alıcıya Önlem
🏗️
Kırıcı-Delici
Kompaktör 		• Düşük gürültülü makine tercihi
• Uç bakımı ve bileylenmesi
• Susturucu takılması
• Elektrikli makine kullanımı
• Düzenli yağlama 		• Ses duvarı bariyeri
• Gürültülü işlerin mesai dışına alınması
• Ses yalıtımlı bölmeler
• Kaynakların bir araya toplanması
• Ağaçlandırma 		• Kulak tıkacı/kulaklık
• Maruziyet süresi sınırlaması
• Rotasyonlu çalışma
• İşitme testleri
• Çalışan eğitimi
🏭
Presler
Konveyör
Fanlar 		• Düşük gürültülü pres seçimi
• Fan susturucu takılması
• Konveyör bant kaplaması
• Hava kaçakları önleme
• Eski ekipman yenileme 		• Ses emici tavan/duvar panelleri
• Makinelerin ayrı bölmelere alınması
• Akustik perdeler
• Titreşim sönümleyici takozlar
• Asma tavan sistemleri 		• Kulak tıkacı/kulaklık
• 85 dB üzeri KKD zorunlu
• Düzenli işitme testleri
• Çalışan eğitimleri
• Çalışma süresi sınırlaması
🚗
Taşıtlar
Uçaklar 		• Sessiz asfalt kaplama
• Düşük gürültülü egzoz
• Elektrikli araç teşviki
• Uçak motor teknolojileri
• Hız sınırlaması 		• Ses bariyeri (gürültü duvarı)
• Ağaçlandırma
• Yerleşim planlaması
• Uçuş rotası planlaması
• Çift cam ve ses yalıtımı 		• Çift cam kullanımı
• Kulak koruyucular
• Gece uçuş yasakları
🎸
Hoparlörler
Amfiler 		• Ses limitörü kullanımı
• Akustik izolasyon
• Düşük güçlü amfi
• Davul setine pleksiglas bariyer
• Hoparlör yönlendirmesi 		• Ses yalıtımlı duvarlar
• Bass tuzakları
• Salon akustik düzenlemesi
• Ses geçirmez kapı/pencere
• Halı ve perde kullanımı 		• Müzisyen kulaklığı
• Mola sürelerinde sessiz alan
• Düzenli işitme testleri
• Ses seviyesi uyarı sistemleri
🚜
Traktörler
Biçerdöver 		• Kabin ses yalıtımı
• Düşük gürültülü ekipman
• Düzenli bakım
• Egzoz susturucu
• Tekerlekli sistem tercihi 		• Gündüz saatlerinde çalışma
• Yerleşimden uzak planlama
• Makine kullanım süresi sınırlaması
• Rüzgar yönüne göre planlama 		• Kabin içi kulak koruyucu
• Maruziyet süresi sınırlaması
• Düzenli işitme testleri
• Çalışan eğitimi
🏥
Tıbbi Cihazlar
HVAC 		• Düşük gürültülü cihaz seçimi
• Sessiz HVAC motorları
• Düzenli bakım
• Kompresör ses azaltma
• MR cihazları için ses yalıtımı 		• Ses emici tavan panelleri
• Koridorlarda halı kullanımı
• Hasta odalarında çift cam
• Sessiz uyarı sistemleri
• Servis alanlarının uzak planlanması 		• Hassas hastalar için sessiz odalar
• Gece ses seviyesi düşürülmesi
• Personel eğitimi
💼
Klavye-Fare
Yazıcı 		• Sessiz klavye-fare
• Düşük sesli yazıcı
• Telefon zil sesi kısma
• Düşük fan sesli bilgisayar
• Yazıcıların ayrı odaya alınması 		• Akustik tavan panelleri
• Halı kaplama zemin
• Toplantı odaları ses yalıtımı
• Beyaz gürültü makineleri
• Çalışma alanlarının ayrılması 		• Sessiz çalışma alanları
• Kulaklık ile müzik dinleme
• Çalışan farkındalığı eğitimi
🏫
Projeksiyon
Sınıf İçi 		• Projeksiyon fan sesi azaltma
• Okul zili ses sınırlaması
• Spor salonu ses emici malzeme
• Müzik derslikleri akustik düzenleme
• Sessiz okul zili sistemleri 		• Sınıflarda akustik paneller
• Koridorlarda halı kaplama
• Kantinlerin dersliklerden uzak olması
• Dış cephe ses yalıtımı
• Kütüphane ses yalıtımı
• Atölye-laboratuvar ayrı bölümler 		• Özel eğitim öğrencileri için sessiz sınıflar
• Öğretmen ses sağlığı eğitimi
🎵 Kaynak
Sesi kaynağında azaltmak en etkili yöntemdir.
🔧 Kaynağa Önlem
Sessiz ekipman, bakım, susturucu.
🌊 Ortama Önlem
Ses bariyeri, yalıtım, planlama.
👂 Alıcıya Önlem
KKD, maruziyet süresi, eğitim.
📌 Not: Gürültü kontrolünde öncelik sırası: Kaynak → Ortam → Alıcı şeklindedir.
🔊

Ses ve Gürültü Arasındaki Fark 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Ses ve Gürültü Kavramları

📖

Gürültü büyük ölçüde öznel bir kavramdır ve belirli bir anda istenmeyen herhangi bir ses olarak tanımlanabilir.

💡 Her tipteki gürültü sestir fakat her ses gürültü değildir.

🎸
Konser Sırasındaki Yüksek Müzik
✅ Müzik Sever İçin

Keyifli, heyecan verici, ses

❌ Komşu İçin

Rahatsız edici, uyku kaçıran, gürültü

📌 Aynı ses, farklı kişiler için farklı anlamlar taşır.
📚
Okuma/Yazma/Sözel İletişim Sırasındaki Sesler
✅ Kullanıcı İçin

Normal, doğal, ses

❌ Dikkat Dağılan İçin

Odak dağıtıcı, konsantrasyon bozucu, gürültü

📌 Sessizlik gereken ortamlarda normal sesler bile gürültü olabilir.

📊 Aynı Sesin Farklı Durumlarda Ses veya Gürültü Olması

🎵 Ses ✅ Ses Olduğu Durum ❌ Gürültü Olduğu Durum
🎵 Müzik Konser salonu, müzik dinleme odası Gece yarısı apartmanda, kütüphane
📢 Konuşma Sohbet ortamı, toplantı, ders Sınav salonu, hastane, kütüphane
🔧 İnşaat sesi Şantiye, inşaat alanı Okul, hastane, gece yerleşim alanı
🚗 Trafik sesi Otoyol, caddede normal akış Okul bahçesi, hastane odası
🏗️ Fabrika sesi Üretim tesisi, sanayi bölgesi Yerleşim alanı, gece yarısı
🔊 Hoparlör anonsu Alışveriş merkezi, havaalanı Kütüphane, sınav salonu
📚
Kütüphane Örneği
🎸
Konser Örneği
🏥
Hastane Örneği
🏢

İş Yerinde Ses ve Gürültü Örnekleri

🔹 Ofis Ortamı
  • Ses: Klavye tıkırtısı, telefon görüşmeleri
  • Gürültü: Aynı sesler yüksek sesli ve sürekli olduğunda
🔹 Fabrika Ortamı
  • Ses: Makine çalışma sesi
  • Gürültü: Aynı sesin 85 dB üzerine çıkması
🔹 Şantiye Ortamı
  • Ses: Kırıcı-delici çalışma sesi
  • Gürültü: Aynı sesin çevreye yayılması
🔹 Eğitim Ortamı
  • Ses: Ders anlatımı, öğrenci katılımı
  • Gürültü: Koridordan gelen gürültü, dış trafik sesi
📌
Özet: 🎵 Her gürültü sestir 🔊 Her ses gürültü değildir 👂 Öznel bir kavramdır 📌 Bağlama göre değişir
💡 Aynı ses, kişiye, zamana ve ortama göre gürültü olarak algılanabilir.
🌊

Sesin Yayılması ve Hızı 🌊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Sesin Yayılma Hızı ve Ortamlar

📖

Akustik dalgalar olan sesler, sadece hava boyunca değil aynı zamanda diğer elastik ortamlar (su, beton, çelik) boyunca da yayılır.

📊 Ses Hızının Ortamlara Göre Değişimi

🌍 Ortam 📏 Ses Hızı (m/s) 🔍 Özellik 📌 Örnek
🌬️ Hava (20°C) 343 m/s Sıcaklık arttıkça hız artar Konuşma, müzik
🌊 Su (20°C) 1.480 m/s Havadakinin ~4,3 katı Denizaltı sonarı
🧊 Buz (0°C) 3.200 m/s Çok hızlı yayılır Buzda ses iletimi
🪨 Beton ~3.700 m/s Yapı malzemelerinde hızlı Bina içi titreşim
🔩 Çelik ~5.960 m/s En hızlı yayılan ortam Ray titreşimi
🪨 Kaya ~5.000 m/s Katı ortamlarda hızlı Yer kabuğu titreşimi
🪐 Vakum 0 m/s Ses yayılmaz (ortam yok) Uzay (ses duyulmaz)
🌬️ Havada
343 m/s (20°C)
🌊 Suda
1.480 m/s (20°C)
🔩 Çelikte
~5.960 m/s
🔊
Örnek: 340 Metre Uzaktaki Ses

Ses üreten bir ekipmandan 340 metre uzakta bulunan bir kişi, üretilen sesi 1 saniye sonra duyar.

📌 Ses hızı ≈ 340 m/s olduğu için: 340 m ÷ 340 m/s = 1 saniye
⚡
Işık mı Hızlı, Ses mi Hızlı?

Işık sesten çok daha hızlıdır.

⚡
Işık Hızı
299.792.458 m/s
~300.000 km/saniye
  • Dünya'dan Ay'a ~1,3 saniyede ulaşır
  • Güneş'ten Dünya'ya ~8 dakikada ulaşır
🔊
Ses Hızı
343 m/s
~1.234 km/saat
  • 1 kilometreyi ~3 saniyede alır
  • Işıktan ~874.000 kat yavaştır
💡 Işık hızı ses hızının yaklaşık 874.000 katıdır. Bu nedenle şimşeği görüp gök gürültüsünü sonra duyarız.
⚡
Şimşek ve Gök Gürültüsü

Şimşeği anında görürüz (ışık hızı), gök gürültüsünü ise sonra duyarız (ses hızı).

📌 Her 3 saniye = 1 kilometre uzaklık
⏱️
3 Saniye Kuralı

Şimşek ile gök gürültüsü arasındaki süre 3 saniye ise yıldırım 1 km uzaktadır.

📌 Ses hızı ≈ 340 m/s → 3 saniyede ~1.020 m (≈1 km)
📌
Ses Hızı Özet: 🌬️ Hava: 343 m/s 🌊 Su: 1.480 m/s 🔩 Çelik: 5.960 m/s ⚡ Işık: 300.000 km/s
💡 Ses, içinde yayıldığı ortama göre hız değiştirir. Katılarda en hızlı, gazlarda en yavaştır.
⚡

Ses Hızını Etkileyen Faktörler ⚡

İş Sağlığı ve Güvenliği – Ses Hızı ve Ortam Özellikleri

📖

Sesin yayılma hızı ortam özellikleriyle ilgilidir. Ortamın özgül ağırlığı ve esneklik katsayısı önemlidir.

⚖️
Özgül Ağırlık

Ortamın yoğunluğu arttıkça ses hızı artar.

📌 Yoğun ortamda daha hızlı
🌀
Esneklik Katsayısı

Ortamın esnekliği arttıkça ses hızı artar.

📌 Daha esnek ortamda daha hızlı
🌡️
Sıcaklık

Sıcaklık yükseldikçe ses hızı artar.

📌 Sıcak havada daha hızlı
🏗️
Ortam Türü

Ses katılarda en hızlı, gazlarda en yavaştır.

📌 Katı > Sıvı > Gaz
🏢
Örnek: Yapı Akustiği

Yapı akustiğinde en önemli ortam havadır. Havadaki ses hızı yaklaşık 340 m/s'dir.

📊 Ses Hızı Ortamlara Göre (Katı > Sıvı > Gaz)
🪨
ckatı
> 5.000 m/s
Çelik, beton, kaya
>
🌊
csıvı
≈ 1.480 m/s
Su
>
🌬️
cgaz
≈ 343 m/s
Hava (20°C)
📌 Formül: ckatı > csıvı > cgaz
🔊

Ses İle İlgili Kavramlar 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Ses ve Gürültü Temel Kavramları

📊 Ses İle İlgili Temel Kavramlar

📌 Kavram 📖 Tanım 📏 Birim ⚡ Etkileri / Özellikleri 📋 Örnek
🎵 Frekans Birim zamandaki tam salınım sayısıdır. Sesin inceliğini/kalınlığını belirler. Hertz (Hz)
  • Düşük frekans → Kalın ses (Bas)
  • Yüksek frekans → İnce ses (Tiz)
  • Genç ve sağlıklı insan 20 - 20.000 Hz arası duyar
  • < 20 Hz: Ses altı (İnfrasonik) — Duyulmaz
  • > 20 kHz: Ses üstü (Ultrasonik) — Duyulmaz
 İnsan sesi: ~80-1.000 Hz
Piyano: ~27-4.000 Hz
📏 Dalga Boyu Ses dalgasının birbirini takip eden iki tepe veya iki çukur noktası arasındaki mesafe. Metre (m)
  • Frekans ile ters orantılı: f ↑ → λ ↓
  • Dalga boyu = Ses hızı / Frekans (λ = c / f)
  • Düşük frekans → Uzun dalga boyu
  • Yüksek frekans → Kısa dalga boyu
 50 Hz → 6,8 m
1.000 Hz → 0,34 m
💨 Ses Basıncı Ses dalgasının neden olduğu basınç değişimi (atmosfer basıncına eklenen veya çıkarılan basınç). Pascal (Pa)
  • Yüksek ses basıncı → Daha gürültülü
  • İşitme eşiği: 20 µPa
  • Ağrı eşiği: ~20 Pa
 Fısıltı: 0,02 Pa
Konser: ~2 Pa
🔋 Ses Gücü Ses kaynağının birim zamanda yaydığı toplam enerji miktarıdır. Watt (W)
  • Kaynağın karakteristik özelliğidir.
  • Kaynağa bağlıdır, mesafeye bağlı değildir.
 Fısıltı: 10⁻⁹ W
Rock konseri: ~10⁴ W
📊 Ses Şiddeti (Yeğinliği) Birim alandan geçen ses gücü miktarıdır. (Ses enerji yoğunluğu) W/m²
  • Kaynaktan uzaklaştıkça azalır.
  • Mesafe ile ters kare orantılıdır.
  • Kulak logaritmik olarak algılar.
 İşitme eşiği: 10⁻¹² W/m²
Uçak motoru: 10² W/m²
📈 Ses Basınç Düzeyi Ses basıncının logaritmik olarak ifade edilmesidir. Sesin şiddet düzeyi. Desibel (dB)
  • Logaritmik ölçek → 3 dB artış = enerji iki katı
  • 10 dB artış = ses şiddeti 10 kat
  • İşitme eşiği: 0 dB
  • Ağrı eşiği: 120 dB
 Fısıltı: 30 dB
Konuşma: 60 dB
Uçak: 120 dB
🎵 Frekans Aralıkları ve Ses Türleri
📊 Frekans Aralığı 🏷️ Adı 👂 Duyulabilirlik ⚠️ Sağlık Etkileri
20 Hz altı Ses Altı (İnfrasonik) ❌ Duyulamaz Baş ağrısı, yorgunluk, konsantrasyon bozukluğu, baş dönmesi, mide bulantısı
20 - 20.000 Hz Duyulabilir Ses ✅ Duyulur Yüksek şiddette işitme kaybı, kulak çınlaması, stres
20 kHz üzeri Ses Üstü (Ultrasonik) ❌ Duyulamaz Baş ağrısı, yorgunluk, kulak çınlaması, uyku bozuklukları
20.000 Hz (Bilinçaltı Sınırı) Bilinçaltı Frekansı ⚠️ Bilinçli Duyulmaz Bilinçaltı etkiler, davranış değişiklikleri (tartışmalı)

📌 NOT: İnfrasonik ve ultrasonik sesler duyulamaz olmalarına rağmen insan sağlığını olumsuz etkileyebilir. Baş ağrısı, yorgunluk, konsantrasyon bozukluğu gibi etkileri olabilir.
Frekans yükseldikçe dalga boyu kısalır
Çok büyük sayılara ve geniş aralığa sahip olan lineer skala, işitme eşiğinden 0dB (20µPa). başlayan ve acı eşiğinde 140dB (200Pa) sonlanan daha basit bir skalaya dönüşmüş olmaktadır.

👂
İnsan Kulağının Duyabildiği Frekans Aralığı

20 Hz - 20.000 Hz (20 kHz)

⬅ 20 Hz altı (İnfrasonik) 20 Hz - 20 kHz (Duyulabilir) 20 kHz üzeri (Ultrasonik) ➡
📌
Ses Kavramları Özet: 🎵 Frekans (Hz) 📏 Dalga Boyu (m) 💨 Ses Basıncı (Pa) 🔋 Ses Gücü (W) 📊 Ses Şiddeti (W/m²) 📈 Ses Basınç Düzeyi (dB)
💡 İnsan kulağı 20 Hz - 20.000 Hz aralığındaki sesleri duyabilir. İnfrasonik ve ultrasonik sesler duyulmaz ancak sağlığa etkileri olabilir.
📊

Ses Basınç Seviyesi - A, B, C Ölçekleri 📊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Ses Ölçüm Skalaları

📖

Ses basınç seviyesi ölçümü A, B, C olmak üzere üç farklı ölçeğe göre yapılır. Her ölçek farklı amaçlar için kullanılır.

A

A Ölçeği

İnsan kulağının işitme duyarlılığını en iyi simüle eden ölçektir.

🎯 Kullanım Alanı
  • İş sağlığı ve güvenliği ölçümleri
  • Çevresel gürültü ölçümleri
  • Makine gürültüsü ölçümleri
  • İşitme koruma programları
✅ En çok kullanılan ölçek · Sonuç: dB(A)
B

B Ölçeği

Orta şiddetli sesler için kullanılan ölçektir.

🎯 Kullanım Alanı
  • Telefon şirketlerince kullanılır
  • İletişim sistemlerinde
  • Orta düzey ses ölçümleri
📞 Telefon şirketleri tarafından kullanılır
C

C Ölçeği

Tüm ses frekanslarına neredeyse eşit duyarlılık gösteren ölçektir.

🎯 Kullanım Alanı
  • Yüksek şiddetli ses ölçümleri
  • Tepe ses basınç seviyesi
  • Patlama, darbe gürültüleri
  • Akustik analizler
🔊 Tüm seslerde kullanılır · Tepe değerler için
📊 A, B, C Ölçekleri Karşılaştırma Tablosu
📌 Ölçek 🎯 Özellik 📋 Kullanım Amacı 📏 Gösterim 💡 Örnek Kullanım
A İnsan kulağının duyarlılığını simüle eder İSG, çevre, makine gürültüsü dB(A) İşyeri gürültü ölçümleri
B Orta şiddetli sesler için Telefon, iletişim sistemleri dB(B) Telefon şirketleri
C Tüm frekanslara eşit duyarlı Yüksek şiddetli ses, tepe değerler dB(C) Patlama, darbe gürültüleri
📌 En yaygın kullanılan ölçek A ölçeğidir ve sonuçlar dB(A) olarak ifade edilir.
📈
Frekans Cevap Eğrileri

A Düşük frekanslarda zayıf, orta-yüksek frekanslarda duyarlı (İnsan kulağı)
B Orta frekanslarda duyarlı (Telefon iletişimi)
C Tüm frekanslarda neredeyse eşit duyarlı (Tepe değerler)


🔊

Gürültü - Makine Emniyet Yönetmeliği 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Makine Gürültü Emisyonları

📌

Makinalar, havada yayılan gürültü emisyonunun neden olacağı riskleri en düşük seviyeye indirilecek şekilde, teknik ilerleme ve gürültüyü özellikle kaynağında azaltma yollarının varlığı dikkate alınarak tasarımlanmalı ve imal edilmelidir.

📋 Makine El Kitabında Bulunması Gereken Gürültü Emisyon Bilgileri

📌 Sıra 📊 Emisyon Türü ⚡ Eşik Değer 📋 Zorunluluk 💡 Açıklama
1 A-ağırlıklı emisyon ses basınç seviyesi > 70 dB(A) ZORUNLU Belirtilmelidir İş istasyonlarındaki gürültü seviyesi 70 dB(A)'yı aşıyorsa, bu değer mutlaka belirtilmelidir. ⚠️ 70 dB(A) altı ise belirtilmeyebilir
2 C-ağırlıklı anlık tepe ses basınç değeri > 63 Pa
(130 dB re 20 µPa)		 ZORUNLU Belirtilmelidir Anlık tepe ses basınç değeri 63 Pa'ı aşıyorsa belirtilmelidir. 📌 63 Pa ≈ 130 dB (20 µPa referans)
3 A-ağırlıklı ses güç seviyesi > 80 dB(A) ZORUNLU Makinenin yaydığı ses güç seviyesi İş istasyonlarındaki ses basınç seviyesi 80 dB(A)'yı aşıyorsa, makinenin yaydığı A-ağırlıklı ses güç seviyesi belirtilmelidir.
🔴 70 dB(A)
Emisyon ses basınç seviyesi eşiği
🟠 63 Pa (130 dB)
Tepe ses basınç eşiği
🟣 80 dB(A)
Ses güç seviyesi eşiği
📊

Değerlendirme, Ölçüm Esasları ve Büyük Makinalar 📊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Ölçüm Esasları

📊
Değerlendirme Esası

Gürültü emisyon düzeyi, benzer makinalara ait karşılaştırmalı emisyon verileri ile ilişkili olarak değerlendirilebilir.

📌 Karşılaştırmalı analiz
📐
Fiili Ölçüm

Bildirilen değerler, söz konusu makineda ölçülen fiili değer olmalıdır.

✅ Gerçek ölçüm
📋
Karşılaştırmalı Ölçüm

Veya üretilecek makinayı temsil eden teknik olarak kıyaslanabilir makinedan alınan ölçümlere göre oluşturulan değerler olmalıdır.

📌 Temsili değer
🏗️
Çok Büyük Makinalar

Çok büyük makinalarda, A-ağırlıklı ses güç seviyesi yerine, makina etrafında belirli konumlardaki A-ağırlıklı emisyon ses basınç seviyeleri gösterilebilir.

📍 Konum bazlı ölçüm
🛡️
Gürültü ve Titreşim Emisyonlarını Azaltan Sistemler ve Tertibatlar (Emniyet Aksamları)
🔇 Susturucular
  • Egzoz susturucuları
  • Hava giriş-çıkış susturucuları
  • Reaktif ve absorbif tip susturucular
🔧 Titreşim Sönümleyiciler
  • Kauçuk takozlar
  • Yaylı sistemler
  • Hidrolik titreşim sönümleyiciler
🧱 Ses Yalıtımı
  • Akustik kabinler
  • Ses bariyerleri
  • Akustik paneller
⚙️ Düşük Gürültülü Ekipman
  • Sessiz fan ve motorlar
  • Düşük gürültülü dişliler
  • Hidrolik ses azaltıcılar
🔄 Bakım ve Yağlama
  • Düzenli bakım programları
  • Uygun yağlama sistemleri
  • Aşınan parçaların yenilenmesi
📊 İzleme Sistemleri
  • Gürültü seviyesi izleme cihazları
  • Titreşim sensörleri
  • Erken uyarı sistemleri
🔢

Ses Basınç Seviyelerinin Toplanması 🔢

İş Sağlığı ve Güvenliği – Ses Seviyeleri Toplama Kuralları

📊 Ses Seviyeleri Toplama Tablosu
📏 Toplanan İki Değer Arasındaki Fark ➕ Büyük Değere Eklenecek Sayı
0 - 1 dB + 3 dB
2 - 3 dB + 2 dB
4 - 9 dB + 1 dB
10 dB veya üstü + 0 dB
📌 Toplama kuralı: Önce fark bulunur, sonra tablodan ekleme değeri alınır.

🔹 2 Makina Örnekleri

Örnek 1
88 dB + 90 dB
Fark: 2 dB → +2 dB
= 92 dB
Örnek 2
75 dB + 81 dB
Fark: 6 dB → +1 dB
= 82 dB
Örnek 3
70 dB + 80 dB
Fark: 10 dB → +0 dB
= 80 dB
Örnek 4
60 dB + 40 dB
Fark: 20 dB → +0 dB
= 60 dB

🔹 3 Makina Örnekleri

Örnek 5
85 dB + 88 dB + 90 dB
Adım 1: 88 dB + 90 dB = 92 dB (fark:2 → +2)
Adım 2: 85 dB + 92 dB = 93 dB (fark:7 → +1)
= 93 dB
Örnek 6
72 dB + 78 dB + 80 dB
Adım 1: 78 dB + 80 dB = 83 dB (fark:2 → +2)
Adım 2: 72 dB + 83 dB = 84 dB (fark:11 → +0)
= 84 dB
Örnek 7
65 dB + 70 dB + 75 dB
Adım 1: 70 dB + 75 dB = 77 dB (fark:5 → +1)
Adım 2: 65 dB + 77 dB = 78 dB (fark:12 → +0)
= 78 dB

🔹 4 Makina Örnekleri

Örnek 8
82 dB + 85 dB + 87 dB + 90 dB
Adım 1: 87 dB + 90 dB = 93 dB (fark:3 → +2)
Adım 2: 85 dB + 93 dB = 94 dB (fark:8 → +1)
Adım 3: 82 dB + 94 dB = 95 dB (fark:12 → +0)
= 95 dB
Örnek 9
68 dB + 72 dB + 75 dB + 78 dB
Adım 1: 75 dB + 78 dB = 81 dB (fark:3 → +2)
Adım 2: 72 dB + 81 dB = 83 dB (fark:9 → +1)
Adım 3: 68 dB + 83 dB = 84 dB (fark:15 → +0)
= 84 dB

🔹 5 Makina Örneği

Örnek 10
80 dB + 82 dB + 85 dB + 87 dB + 90 dB
1-2: 80+82=84
(fark:2 → +2)
3-4: 85+87=89
(fark:2 → +2)
Toplam: 84+89=91
(fark:5 → +1)
+90: 91+90=93
(fark:1 → +3)
= 93 dB
📌
Toplama Kuralı Özet: 🔹 Fark 0-1 dB → +3 dB 🔹 Fark 2-3 dB → +2 dB 🔹 Fark 4-9 dB → +1 dB 🔹 Fark ≥10 dB → +0 dB
💡 İki ses kaynağının toplam seviyesi, büyük değere tablodan ekleme yapılarak bulunur.


📜

Çalışanların Gürültü İle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelik 📜

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

🔊

Gürültü Maruziyet Değerleri 🔊

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

📊 En yüksek ses basıncı (Ptepe)

C-frekans ağırlıklı anlık gürültü basıncının tepe değeri. Darbe gürültüsü gibi çok gürültülü seslere kısa süreli maruz kalma etkilerini değerlendirir.

📈 Günlük maruziyet düzeyi (LEX,8saat)

A-ağırlıklı tüm gürültü maruziyetlerinin, 8 saatlik iş günü için zaman ağırlıklı ortalaması [dB(A) re. 20 µPa].

📅 Haftalık maruziyet düzeyi

A-ağırlıklı günlük maruziyet düzeylerinin, 8 saatlik 5 iş gününden oluşan bir hafta için zaman ağırlıklı ortalaması.

🟢 En Düşük Maruziyet Eylem Değeri Kulak koruyucusuz
LEX,8saat
80
dB(A)
Ptepe
112
Pa (135 dB(C))
⚠️ Kulak koruyucu etkisi dikkate alınmaz – Eylem başlangıç seviyesi
🟡 En Yüksek Maruziyet Eylem Değeri Kulak koruyucusuz
LEX,8saat
85
dB(A)
Ptepe
140
Pa (137 dB(C))
⚠️ Kulak koruyucu etkisi dikkate alınmaz – Bu değer aşılırsa işitme testi zorunlu
🔴 Maruziyet Sınır Değeri Kulak koruyuculu
LEX,8saat
87
dB(A)
Ptepe
200
Pa (140 dB(C))
✅ Kulak koruyucu etkisi dikkate alınır – 87 dB(A) haftalık sınır değer aşılamaz!
⏳
Yeterli ölçümle tespit edilen haftalık gürültü maruziyet düzeyi, 87 dB(A) maruziyet sınır değerini aşamaz.
🦻

İşitme Testi 🦻

🔴

Zorunlu İşitme Testi

En yüksek maruziyet eylem değerlerini aşan gürültüye maruz kalan çalışanlar için işitme testleri işverence yaptırılır.

LEX,8saat
85
dB(A)
Ptepe
140
Pa
⚠️ Zorunlu · 85 dB(A) veya 140 Pa aşımı
🟡

İsteğe Bağlı / Risk Bazlı İşitme Testi

Risk değerlendirmesi ve ölçüm sonuçlarının bir sağlık riski olduğunu gösterdiği yerlerde, en düşük maruziyet eylem değerlerini aşan çalışanlar için işitme testleri yaptırılabilir.

LEX,8saat
80
dB(A)
Ptepe
112
Pa
⚠️ Risk durumunda · 80 dB(A) veya 112 Pa aşımı
❓

Hangi Durumlarda İsteğe Bağlı İşitme Testi Yapılabilir? ❓

İş Sağlığı ve Güvenliği – İşitme Testi Uygulama Kriterleri

👤
Bireysel Hassasiyet
📊
Risk Değerlendirmesi
💬
Çalışan Talebi
🏭
İşyeri Değişiklikleri
🏥
Sağlık Gözetimi
🌡️

Sıcaklık Artışı ve İşitme Testi İlişkisi 🌡️

🎧
Kulak Koruyucu Kullanımı
🧠
Fizyolojik Etkiler
🦻
İşitme Testi Gerekliliği
⚖️
İşveren Yükümlülüğü
🔴 Sıcaklık Artışı Hangi Durumlarda İşitme Testini Zorunlu Kılabilir?
✅ Sıcaklık > 28°C ve gürültü ≥ 80 dB(A)
✅ Kulak koruyucu kullanımının %30 azaldığı durumlar
✅ Çalışanlarda ısı stresi belirtileri görüldüğünde
✅ Risk değerlendirmesi kombinasyon etkisini gösterdiğinde
📌
İşitme Testi Özet: 🔴 85 dB(A) / 140 Pa → Zorunlu 🟡 80 dB(A) / 112 Pa → Risk bazlı 🌡️ Sıcaklık artışı → Risk artar
💡 İşitme testleri işverence ücretsiz sağlanır. Sıcaklık artışı test kararında mutlaka değerlendirilir.
📊

Maruziyetin Belirlenmesi 📊

1
Risk Değ. ve Ölçüm

İşveren, çalışanların maruz kaldığı gürültü düzeyini risk değerlendirmesinde ele alır ve gereken durumlarda gürültü ölçümleri yaptırarak maruziyeti belirler.

2
Uygun Yöntem

Gürültünün niteliği, maruziyet süresi, çevresel faktörler ve cihaz nitelikleri dikkate alınarak mevcut şartlara uygun olur.

3
Parametre Tespiti

Maruziyet düzeyi ve ses basıncı gibi parametreler ile sınır değerler ve eylem değerlerinin aşılıp aşılmadığına karar verilir.

4
Kişisel Maruziyet

Ölçüm sonuçları, çalışanın kişisel maruziyetini gösterir.

5
Sonuçların Saklanması

Değerlendirme ve ölçüm sonuçları, denetimlerde gösterilmek üzere uygun şekilde saklanır.

📋

Risklerin Değerlendirilmesi 📋

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

a
Maruziyet Türü, Düzeyi ve Süresi

Anlık darbeli gürültüye maruziyet dahil maruziyetin türü, düzeyi ve süresine özel önem verir.

b
Sınır ve Eylem Değerleri

Maruziyet sınır değerleri ile maruziyet eylem değerlerine özel önem verir.

🎯

Risk Değerlendirmesi

İşveren; Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği uyarınca işyerinde gerçekleştirilen risk değerlendirmesinde, gürültüden kaynaklanabilecek riskleri değerlendirirken aşağıdaki hususlara özel önem verir.

Sağlık ve Güvenlik Etkileri

Başta özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanlar olmak üzere tüm çalışanların sağlık ve güvenliklerine olan etkilerine özel önem verir.

Ototoksik Maddeler ve Titreşim

İşle ilgili ototoksik maddeler ile gürültü arasındaki ve titreşim ile gürültü arasındaki etkileşimlere özel önem verir.

Uyarı Sinyalleri Etkileşimi

Kaza riskini azaltmak için kullanılan uyarı sinyalleri ve diğer seslerin gürültü ile etkileşimine özel önem verir.

İş Ekipmanları Gürültü Emisyonu

İş ekipmanlarının gürültü emisyonu hakkında ilgili mevzuat uyarınca imalatçılardan sağlanan bilgilere özel önem verir.

Alternatif İş Ekipmanı

Gürültü emisyonunu azaltan alternatif bir iş ekipmanının bulunup bulunmadığına özel önem verir.

Normal Çalışma Saatleri Dışı

Gürültüye maruziyetin, işverenin sorumluluğundaki normal çalışma saatleri dışında da devam edip etmediğine özel önem verir.

Sağlık Gözetimi Güncel Bilgiler

Sağlık gözetiminde elde edinilen güncel bilgilere özel önem verir.

Kulak Koruyucularının Varlığı

Yeterli korumayı sağlayabilecek kulak koruyucularının bulunup bulunmadığına özel önem verir.

🛡️

Maruziyetin Önlenmesi ve Azaltılması 🛡️

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

🎯

Risklerin Kontrol Edilmesi

İşveren, risklerin kaynağında kontrol edilebilirliğini ve teknik gelişmeleri dikkate alarak, gürültüye maruziyetten kaynaklanan risklerin kaynağında yok edilmesini veya en aza indirilmesini sağlar ve hangi tedbirlerin alınacağını belirler.

📋

Risklerden Korunma İlkeleri

🔹
Çalışma Yöntemleri

Gürültüye maruziyetin daha az olduğu başka çalışma yöntemlerinin seçilmesi.

🔹
İş Ekipmanı Seçimi

Yapılan işe göre mümkün olan en düşük düzeyde gürültü yayan uygun iş ekipmanının seçilmesi.

🔹
İşyeri Tasarımı

İşyerinin ve çalışılan yerlerin uygun şekilde tasarlanması ve düzenlenmesi.

🔹
Bilgi ve Eğitim

İş ekipmanını doğru ve güvenli kullanmaları için çalışanlara gerekli bilgi ve eğitimin verilmesi.

🔹
Teknik Azaltma

Gürültünün teknik yollarla azaltılması (perdeleme, kapatma, emici örtüler, yalıtım, sönümleme).

🔹
Bakım Programları

İşyeri, işyeri sistemleri ve iş ekipmanları için uygun bakım programlarının uygulanması.

🔹
İş Organizasyonu

Maruziyet süresi ve düzeyinin sınırlandırılması.

Yeterli dinlenme aralarıyla çalışma sürelerinin düzenlenmesi.

📋

Eylem Planı

En yüksek maruziyet eylem değerlerinin aşıldığının tespiti halinde işveren, gürültüye maruziyeti azaltmak için teknik veya iş organizasyonuna yönelik önlemleri içeren bir eylem planı oluşturur ve uygulamaya koyar.

⚠️

İşaretleme ve Giriş Kontrolü

Gürültüye maruz kalınan çalışma yerleri uygun şekilde işaretlenir. Alanların sınırları belirlenir ve teknik olarak mümkün ise bu alanlara girişlerin kontrollü yapılması sağlanır.

🛋️

Dinlenme Yerleri

Çalışanların dinlenmesi için ayrılan yerlerdeki gürültü düzeyinin, bu yerlerin kullanım şartları ve amacına uygun olması sağlanır.

👥

Özel Politika Grupları

Alınacak tedbirlerin, özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumlarına uygun olması sağlanır.
Gebe çalışanın çalıştığı yerdeki gürültü seviyesinin, en düşük maruziyet etkin değeri olan 80 dB(A) yı geçmemesi sağlanır.

🛡️

Kişisel Korunma 🛡️

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

🎧

Kulak Koruyucu Kullanımı

🔹
Hazır Bulundurma

Çalışanın gürültüye maruziyeti en düşük maruziyet eylem değerlerini aştığında, kulak koruyucu donanımlar çalışanların kullanımına hazır halde bulundurulur.

🔹
Kullanım Sağlama ve Denetleme

Çalışanın gürültüye maruziyeti en yüksek maruziyet eylem değerlerine ulaştığında ya da bu değerleri aştığında, kulak koruyucu donanımların çalışanlar tarafından kullanılması sağlanır ve denetlenir.

🔹
Etkinlik Kontrolü

Kulak koruyucu donanımların kullanılmasını sağlamak için her türlü çaba gösterilir ve alınan kişisel korunma tedbirlerinin etkinliği kontrol edilir.

✅

Kulak Koruyucu Donanım Özellikleri

📋
Yönetmelik Uygunluğu

KKD Yönetmelikleri hükümlerine uygun olur.

🎯
Risk Azaltma

İşitme ile ilgili riski ortadan kaldıracak veya en aza indirecek şekilde seçilir.

🔄
Doğru Kullanım ve Koruma

Çalışanlar tarafından doğru kullanılır ve korunur.

👤
Tam Uyum

Çalışana tam olarak uyar.

🧼
Hijyen

Hijyenik şartların gerektirdiği durumlarda çalışana özel olarak sağlanır.

⛔

Maruziyetin Sınırlandırılması ⛔

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

1

Gerekli Tedbirleri Derhal Alma

Yönetmelikte belirtilen bütün kontrol tedbirlerinin alınmasına rağmen, maruziyet sınır değerlerinin aşıldığının tespit edildiği durumlarda işveren, maruziyeti sınır değerlerin altına indirmek amacıyla gerekli tedbirleri derhal alır.

2

Nedenleri Belirleme ve Tedbirleri Yeniden Düzenleme

Maruziyet sınır değerlerinin aşılmasının nedenlerini belirler ve bunun tekrarını önlemek amacıyla, koruma ve önlemeye yönelik tedbirleri gözden geçirerek yeniden düzenler.

📚

Çalışanların Bilgilendirilmesi ve Eğitimi 📚

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

İşveren, işyerinde en düşük maruziyet eylem değerlerine eşit veya bu değerlerin üzerindeki gürültüye maruz kalan çalışanların veya temsilcilerinin gürültü maruziyeti ile ilgili olarak aşağıdaki konularda bilgilendirilmelerini ve eğitilmelerini sağlar.

⚠️
Gürültü Riskleri

Gürültüden kaynaklanabilecek riskler hakkında bilgilendirilir ve eğitilir.

🛡️
Alınan Tedbirler

Riskleri önlemek veya en aza indirmek amacıyla alınan tedbirler ve uygulama şartları hakkında bilgilendirilir.

📊
Sınır ve Eylem Değerleri

Maruziyet sınır değerleri ve maruziyet eylem değerleri hakkında bilgilendirilir.

📋
Risk Değ. ve Ölçüm Sonuçları

Risk değerlendirmesi ve gürültü ölçümünün sonuçları ile bunların önemi hakkında bilgilendirilir.

🎧
Kulak Koruyucuları

Kulak koruyucularının doğru kullanılması hakkında bilgilendirilir ve eğitilir.

👂
İşitme Kaybı Belirtisi

Gürültüye bağlı işitme kaybı belirtisinin tespit ve bildiriminin nasıl ve neden yapılacağı hakkında bilgilendirilir.

🏥
Sağlık Gözetimi ve Güvenli Çalışma

Sağlık gözetimi hükümleri gereğince çalışanların hangi şartlarda sağlık gözetimine tabi tutulacağı ve sağlık gözetiminin amacı hakkında bilgilendirilir.

Gürültü maruziyetini en aza indirecek güvenli çalışma uygulamaları hakkında bilgilendirilir ve eğitilir.

💬

Çalışanların Görüşlerinin Alınması ve Katılımlarının Sağlanması 💬

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

İşveren, bu Yönetmeliğin kapsadığı konularda ve özellikle aşağıdaki hususlarda çalışanların veya temsilcilerinin görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar.

📊

Risk Değerlendirmesi

Gerçekleştirilecek olan risk değerlendirmesi konusunda çalışanların görüşleri alınır ve katılımları sağlanır.

🛡️

Önlemlerin Belirlenmesi ve Uygulanması

Risklerin ortadan kaldırılması veya azaltılması için alınacak önlemler ve uygulanacak tedbirler konusunda çalışanların görüşleri alınır ve katılımları sağlanır.

🎧

Kulak Koruyucularının Seçilmesi

Kulak koruyucularının seçilmesi konusunda çalışanların görüşleri alınır ve katılımları sağlanır.

🏥

Sağlık Gözetimi 🏥

İş Sağlığı ve Güvenliği – Gürültü Yönetmeliği

Gürültüye bağlı olan herhangi bir işitme kaybında erken tanı konulması ve çalışanların işitme kabiliyetinin korunması amacıyla aşağıdaki sağlık gözetimi önlemleri uygulanır.

📋
Kanun Gereği Sağlık Gözetimi
📊
Risk Değerlendirmesi Sonucu
🦻
İşitme Testleri
👤
Çalışanın Bilgilendirilmesi

İşitme ile ilgili sağlık gözetimi sonucunda, çalışanda tespit edilen işitme kaybının işe bağlı gürültü nedeniyle oluştuğunun tespiti halinde, çalışan işyeri hekimi tarafından kendisi ile ilgili sonuçlar hakkında bilgilendirilir.

⚖️
İşverenin Yükümlülükleri