Hap notlar içinde yönetmeliklere linkler verilmiştir. Muhakkak yönetmeliği de okuyunuz.
Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi
Bu tür araçlarda ekranlı araç hükümleri uygulanmaz. Araç içi sistemler farklı güvenlik kurallarına tabidir.
Taşıma ve sevkiyat araçlarında kullanılan kontrol ekranları bu kapsamda değerlendirilmez.
Örneğin kütüphane, kiosk veya bankamatik gibi kamuya açık sistemler bu yönetmeliğe dahil değildir.
Dizüstü bilgisayar, tablet veya geçici kullanılan cihazlar yönetmelik kapsamı dışındadır.
Küçük ekranlı ölçüm, hesap veya satış cihazları bu kapsama girmez.
Ekranlı daktilolar, ekranlı araç yönetmeliği kapsamı dışındadır.
Uygulanan işlemin içeriğine bakılmaksızın ekranında harf, rakam, şekil, grafik ve resim gösteren her türlü araç.
Esas işi ekranlı araçlarla çalışmak olan normal çalışmasının önemli bir bölümünde ekranlı araç kullanan kişi.
Operatörün 🪑 oturduğu sandalye, 🖥️ ekranlı aracın konulduğu masa ya da yüzey, 💻 operatör-makine arayüzü, 🖥️ monitör, ⌨️ klavye, 🖨️ yazıcı, 📞 telefon, 📠 faks, 🌐 modem ve 🧩 benzeri aksesuar ve ekranlı araç.
İşveren, işyerinde gerçekleştireceği risk değerlendirmesinde;
💰 Bu Yönetmelik kapsamında alınacak önlemlerin maliyeti çalışanlara yansıtılamaz.
Ekranlı araçlarla çalışmalarda, çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara uyulur.
İşveren, çalışanlara ve temsilcilerine çalışma yerlerinde sağlık ve güvenlik ile ilgili bütün konularda ve özellikle 5, 7 ve 9 maddelerde belirtilen hususlarda bilgi verir.
İşveren; çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin mevzuat hükümlerini dikkate alarak ekranlı araçlarla çalışanlara, işe başlamadan önce ve çalışma koşullarında önemli bir değişiklik olduğunda gerekli eğitimi verir.
Ekranlı araçlarla çalışmalarda karşılaşılabilecek görme, kas-iskelet ve mental riskler ile bunlardan korunma yöntemleri.
Ergonomik oturuş pozisyonu; sırt, boyun, kol ve bacak açılarının doğru ayarlanması.
Göz yorgunluğunu önlemek için ekran mesafesi, aydınlatma, parlama ve düzenli göz muayenesi.
Gözleri en az yoran yazı tipi, boyut ve renk kontrastı seçimleri.
Çalışma sırasında gözleri kısa sürelerle dinlendirme alışkanlığı kazandırılır.
Boyun, omuz, sırt ve bilek kaslarının düzenli olarak dinlendirilmesi ve esnetilmesi.
Ekranlı araçlarla çalışmalarda, çalışanların göz sağlığının korunması için aşağıdaki göz muayenesi kurallarına uyulur.
İşyerinde, ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce ve ekranlı araçlarla çalışmadan kaynaklanabilecek görme zorlukları yaşandığında çalışanların göz muayeneleri yapılır.
Ekranlı araçlarla çalışmaya başlamadan önce göz muayenesi yapılır.
Yapılan risk değerlendirmesi sonuçlarına göre işyeri hekimince belirlenecek düzenli aralıklarla göz muayenesi yapılır.
Ekranlı araçlarla çalışmadan kaynaklanabilecek görme zorlukları yaşandığında göz muayenesi yapılır.
| Ekranlı Araçlarla Çalışmalarda Aranacak Asgari Gerekler | ||
|---|---|---|
| 1. Ekipman | Genel Hususlar | Asgari Gerekler |
| Monitör |
• Operatörün çalışma pozisyonuna uygun mesafede ve göz hizasında olmalıdır. • Ekranda görünen karakterler kolayca seçilir şekil ve formda, uygun büyüklükte olmalı, satır ve karakterler arasında yeterli boşluk bulunmalıdır. • Görüntü stabil olmalı, görüntü titrememelidir. • Parlaklık ve karakterler ile arka plan arasındaki kontrast, operatör tarafından kolaylıkla ayarlanabilmelidir. • Ekran, operatörün ihtiyacına göre kolaylıkla döndürülerek ayarlanabilir olmalıdır. |
|
| Klavye |
• Klavye, operatörün el ve kollarının yorulmaması ve rahatça çalışabilmesi için ekrandan ayrı ve hareketli olmalıdır. • Klavyenin ön tarafına, operatörün/çalışanın bileklerini dayayabileceği özel destek konulmalıdır. • Operatörün elleri ve kolları için klavyenin önünde yeterli boşluk olmalıdır. • Klavye tuşlarının özellikleri ve yerleri kullanımını kolaylaştırmalıdır. • Klavye tuşları üzerindeki semboller, çalışma pozisyonuna göre kolaylıkla okunabilir ve seçilebilir nitelikte olmalıdır. |
|
| Çalışma Masası / Yüzeyi |
• Çalışma masası veya çalışma yüzeyi; ekran, klavye, dokümanlar ve diğer ilgili malzemelerin rahat bir şekilde düzenlenebilmesine olanak sağlayacak şekilde, yeterli büyüklükte ve ışığı yansıtmayacak nitelikte olmalıdır. • Çalışanın rahat bir pozisyonda olması için yeterli alan olmalıdır. |
|
| Çalışma Sandalyesi |
• Sandalye dengeli ve operatörün rahat bir pozisyonda oturabileceği ve kolaylıkla hareket edebileceği şekilde olmalıdır. • Oturma yerinin yüksekliği ayarlanabilir olmalıdır. • Sırt dayama yeri öne-arkaya ve yukarı-aşağı ayarlanabilir, sırt desteği bele uygun ve esnek olmalıdır. • İstendiğinde operatöre/çalışana uygun bir ayak desteği sağlanmalıdır. |
|
| 2. Çalışma Ortamı | Gerekli Alan | Operatörün/çalışanın oturma şeklini değiştirebilmesi ve rahatça hareket edebilmesi için çalışma merkezi yeterli genişlikte olmalı ve uygun şekilde düzenlenmelidir. |
| Aydınlatma |
• Operatörün/çalışanın gereksinimleri ve yapılan işin türü dikkate alınarak uygun aydınlatma şartları sağlanmalı, arka planla ekran arasında uygun kontrast bulunmalıdır. • Yapay aydınlatma kaynaklarının yeri ve teknik özellikleri ekrandaki ve diğer ekipman üzerindeki parlama ve yansımalar önlenecek şekilde olmalıdır. • Çalışma merkezlerinde yansımalara ve parlamalara neden olabilecek ışık gelmesini önlemek amacıyla tedbirler alınmalıdır. |
|
| Gürültü | Çalışma merkezlerinde kullanılan ekipmanın gürültüsü çalışanların dikkatini dağıtmayacak ve karşılıklı konuşmayı engellemeyecek düzeyde olmalıdır. | |
| Isı | Çalışma merkezindeki ekipman çalışanları rahatsız edecek düzeyde ortama ısı vermemelidir. | |
| Radyasyon | Çalışma merkezindeki görünür ışık dışındaki tüm radyasyonların sağlığa zarar vermeyecek düzeylerde olması için gerekli önlemler alınmalıdır. | |
| Nem | Çalışma ortamında nem, uygun düzeyde tutulmalı ve bu düzey korunmalıdır. | |
| 3. Operatör-Bilgisayar Arayüzü | Kullanıcı Dostu Arayüz |
• Programların işe uygun olması sağlanır. • Programların kolay kullanılabilir ve eğer uygunsa operatörün bilgi düzeyine ve deneyimine göre ayarlanabilir olması sağlanır. • Sistemler çalışanların verimini artıracak ve kolaylık sağlayacak şekilde geri beslemeli olmalıdır. • Sistemler operatöre uygun hız ve formatta bilgi verecek şekilde olmalıdır. • Programların, özellikle verilerin algılanması ve kullanılması konusunda yazılım ergonomisi prensiplerine uygun olmalıdır. |
| 💼 Meslek | Rutin Çalışma Düzeninde Aralıksız En Az 1 Saat Kullanım |
Günlük Kullanım | Yüksek Konsantrasyon | Ekranlı Araç Zorunluluğu | Özel Eğitim Gerektirir | Karar |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 🧑💻 Sekreter / Veri Giriş Operatörü | Evet | Evet | Bazen | Bazen | Evet | EA Kullanıcısı |
| 📰 Editör | Evet | Evet | Bazen | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 🧾 Gazeteci | Evet | Bazen | Bazen | Bazen | Evet | EA Kullanıcısı |
| 🛫 Hava Trafik Kontrolörü | Evet | Evet | Evet | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 🎨 Grafik Tasarımcısı | Evet | Evet | Bazen | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 📚 Kütüphaneci | Evet | Evet | Bazen | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 🏦 Banka Çalışanı | Evet | Evet | Bazen | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 🎧 Çağrı Merkezi Çalışanı | Evet | Evet | Evet | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 🎞️ Görüntü Montaj Çalışanı | Evet | Evet | Evet | Evet | Evet | EA Kullanıcısı |
| 📺 CCTV Kontrol Odası Çalışanı | Evet | Evet | Bazen | Evet | Bazen | EA Kullanıcısı |
İş Sağlığı ve Güvenliği – Ekranlı Araçlar Ders Notlar
İşverenler, ekranlı araçlardan kaynaklanan riskleri en aza indirmek için işyerlerinin ve işin kişiye uygun bir şekilde düzenlenmesini sağlamalı, çalışanlarına riski azaltma konusunda bilgilendirme yapmalı ve yeterli ara dinlenmelerini planlamalıdır.
Çalışma merkezinin iş sağlığı ve güvenliği açısından uygunluğu değerlendirilmelidir.
Uygun ekipman, çalışma ortamı ve yazılım sağlanmalıdır.
Sağlık ve güvenlik risklerini en aza indirmek için gereken iş organizasyonu yapılmalıdır.
Gözlerin korunması için gerekli göz muayeneleri yaptırılmalıdır.
Gerekli eğitim ve bilgilendirme sağlanmalıdır.
İşyerindeki tüm tehlikeleri tespit eder.
Hangi çalışanların etkileneceğini belirler.
Tehlikeleri değerlendirir, önlemleri belirler.
Belirlenen önleyici tedbirleri uygular.
Risk değerlendirmesini belirli aralıklarla gözden geçirir ve günceller.
Yönetmelik hükümleri saklı kalmak kaydıyla aşağıda belirtilen durumlarda risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir:
Yeni çalışma merkezi kurulduğunda risk değerlendirmesi yenilenir.
Yeni bir çalışan işe başladığında risk değerlendirmesi yenilenir.
Mevcut çalışma merkezinde değişiklik olduğunda ya da kullanım şekli değiştiğinde risk değerlendirmesi yenilenir.
Operatörler/çalışanlar ekranlı araç kullanımına bağlı (kas-iskelet, göz vb.) ağrı veya rahatsızlık duyduğunda risk değerlendirmesi yenilenir.
Kas-iskelet · Yorgunluk · Göz Sağlığı
Ekranlı araçlarla çalışmalarda yaygın olarak kabul edilen temel riskler; sırt ağrısı, üst ekstremite bozuklukları gibi kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları, göz problemleri, yorgunluk ve strestir.
Kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları; ergonomik önlemler, ekipmanı yeniden konumlandırma veya sandalyeyi ayarlama gibi çalışma merkezinde yapılan basit ayarlamalar ve çalışanlara verilecek doğru el pozisyonu, doğru duruş gibi konulardaki eğitimler ile büyük ölçüde önlenebilmektedir. İşyerinde belirli aralıklarla yapılabilecek basit ofis egzersizleri de yer almaktadır.
Ekranlı araç kullananlarda yorgunluk ve stres sıklıkla görülebilmektedir. Stres; fiziksel ve psikolojik rahatsızlıklara, iş tatminsizliği ve performans sorunlarına neden olabilmekte, çalışanların işten ayrılmasını ve devamsızlığını artırabilmekte, depresyon ve kaygı yaratabilmekte ve çeşitli fiziksel rahatsızlıklara yol açabilmektedir.
💡 Çalışma merkezindeki bazı hususları düzeltmek, yazılımın göreve uygun olmasını sağlamak, görevleri çalışanın niteliğine ve iş yüküne göre vermek, çalışanın belirli aralıklarla mola vermesini sağlamak ve farklı bir çalışma faaliyeti yapmak ile yorgunluk ve stres hafifletilebilir.
Ekranlı araç kullananlarda sıklıkla görülebilmektedir. Ekranlı araçlarla çalışmak, gözlerde kalıcı hasara neden olmaz ancak uzun süre çalışmalar aşağıda belirtilen rahatsızlıklara sebep olabilir:
Gözleri en az yoran yazı karakterleri ile renkler seçilmeli ve gözlerin dinlendirilmesi için düzenli molalar verilmelidir.
Belirli aralıklarla ofisten veya pencereden dışarı bakarak gözler için egzersiz yapılmalıdır. Bu basit, yeniden odaklama egzersizi göz yorgunluğunu önlemeye yardımcı olur.
Çalışma ortamında uygun ve yeterli aydınlatma sağlanır. Aydınlatmada TS EN 12464-1 esas alınır. Yüksek parlak yansımalarından kaçınılmalıdır.
Ekran karşısındayken göz kırpma sayısı azalarak göz kuruluğuna yol açabilir. Sık göz kırparak, gerekirse damlalarla göz yüzeyi nemlendirilmelidir.
Monitörün üst kenarı göz hizasında, bifokal gözlük kullananlarda ise biraz daha aşağıda olmalıdır. Göz ve ekran uzaklığı monitör boyutlarına göre ayarlanmalıdır.
Ekranda, açık renk zemin üzerine koyu renk ve uygun büyüklükte yazı karakterleri kullanılmalıdır.
Ekranlı araçlarla çalışmalarda oturarak ve ayakta çalışma durumlarına göre alınabilecek önlemler aşağıda verilmiştir.