Hap notlar içinde yönetmeliklere linkler verilmiştir. Muhakkak yönetmeliği de okuyunuz.
Bakanlıkça kurulan komisyon tarafından oluşturulan eğitim programını tamamlamış ve kurs bitirme belgesi almış çalışan.
Yönetmelik kapsamında belirtilen işlemlerin uygulanması aşamasında işveren tarafından sorumluluk verilen, eğitim programını bitirip sınavda başarılı olan kişi.
Günlük 8 saatlik zaman dilimine göre ölçülen veya hesaplanan zaman ağırlıklı ortalama değer.
İşveren, asbest tozuna maruziyet riski bulunan çalışmalarda, asbestin türü ve fiziksel özellikleri ile çalışanların maruziyet derecesini dikkate alarak risk değerlendirmesi yapmakla yükümlüdür. Çalışanlar veya temsilcilerinin görüşleri alınır.
Risk değerlendirmesinde çalışılan ortam havasındaki asbest miktarının belirlenmiş sınır değerin altında olduğunun ortaya çıkması halinde;
Gerek görüldüğünde farklı asbestli malzeme ile karşılaşılması durumunda risk değerlendirmesi yeniden yapılır.
İşveren, söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma işlerine başlamadan önce, asbest içerebilecek malzeme ve yerlerini belirlemek için inceleme yapar ve gereken tedbirleri alır. Asbest içerebilecek malzemelerin bu işleri uzman nezaretinde ve belirtilen çalışanlarca yapılmasını sağlar.
Teknik önlemler alınmasına rağmen sınır değerin aşılması ihtimali olan işlerde;
İşe başlamadan önce alınacak önlemler hususunda çalışanlar bilgilendirilir ve görüşleri alınır.
İşveren, bu Yönetmelik kapsamına giren çalışmalara başlamadan önce iş planı hazırlamak ve işyerinin bağlı bulunduğu Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğüne bildirimde bulunmakla yükümlüdür.
Bildirimde aşağıdaki hususlar yer alır:
İş planında, çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak için alınacak önlemler belirtilir. Özellikle:
İş tamamlandığında, maruziyet riskinin kalmadığını gösteren ölçüm sonuçları belgesi hazırlanır ve ilgili Müdürlüğe teslim edilir. Çalışanlar bu belgeleri talep etme hakkına sahiptir.
İşveren, asbest ölçme ve numune alma işlemlerinin akredite ve yetkilendirilmiş laboratuvarlarca yapılmasını sağlar.
| Grup | İnsanlarda Hastalık Yapma | Çalışanlara Zarar Verme | Topluma Yayılma Olasılığı | Etkili Korunma | Hastalıklar |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | — | — | — | + | Hastalık Yapmaz |
| 2 | + | + | + | — | HEPATİT-A, TETANOS, KIZAMIK, KOLERA, BOĞMACA |
| 3 | + | + | + | + | HEPATİT-B, HEPATİT-C, TÜBERKÜLOZ, BRUSELLA, ŞARBON |
| 4 | + | + | + | — | KIRIM KONGO, LASSA VİRÜSÜ, EBOLA, MARBURG VİRÜSÜ |
Yalnızca insanı enfekte ettiği bilinen etkenler dâhil edilmiştir. Hayvan ve bitki patojenleri çıkarılmış, genetik olarak değiştirilmiş mikroorganizmalar bu listeye alınmamıştır.
Önemli: Liste, sağlıklı çalışanlarda etkenlerin yaptıkları etkilere göre hazırlanmıştır. Gebelik, ilaç kullanımı veya bağışıklık gibi özel durumlar ayrıca risk değerlendirmesinde dikkate alınır.
Dikkat: Bir etkenin listede yer almaması, Grup 1’de olduğu anlamına gelmez. Grup 3 veya Grup 4 etkenlerle çalışmalarda özel teknik önlemler alınmalıdır.
Zayıflatılmış veya virülansı azaltılmış suşlar, uygun risk değerlendirmesiyle daha düşük koruma düzeyine tabi tutulabilir.
Liste, uluslararası taksonomi ve nomenklatür anlaşmalarına uygun olarak hazırlanmıştır.
Liste, mevcut bilgileri yansıtır ve en güncel bilimsel verilere göre güncellenir.
Henüz değerlendirilmemiş yeni virüsler, hastalık yapmadıkları kanıtlanmadıkça en az Grup 2’de sınıflandırılır.
(**) işaretli Grup 3 etkenleri, hava yoluyla bulaşmadıkları için sınırlı enfeksiyon riski taşır.
Parazitlerin yaşam döngüsünün sadece insanda enfeksiyon yapabilen evreleri için koruma gereklilikleri uygulanır.
Semboller:
| BİYOLOJİK TEHLİKE | GEREKEN KORUMA DÜZEYİ |
|---|---|
| 🧬 İnsanda hastalığa yol açabilecek fakat asıl amaçları kültür veya onların konsantre halinde bulunmaları gibi biyolojik etkenlerle çalışmak olmayan, biyolojik etkenleri içerip içermediği belirsiz olan maddelerle yapılan laboratuvar çalışmaları | EN AZ 2 |
| ⚠️ Çalışanlar için ciddi sağlık riski oluşturabilecek, ancak kesin bir değerlendirme yapılamayan biyolojik etkenlerle çalışmaların yapıldığı tüm işyerlerinde | EN AZ 3 |
| 🔬 Bakanlıkça daha alt düzeydeki koruma önlemlerinin yeterli olduğu belirtilmedikçe, gerekli olduğu bilinen ya da şüphelenilen durumlarda | 3 VEYA 4 |
Bu listede ayrıca biyolojik etkenin alerjik veya toksik reaksiyonlara sebep olma ihtimalinin bulunduğunu, etkili aşısının olduğunu veya maruz kalan çalışanların isim listesinin 15 yıldan daha fazla tutulmasının tavsiye edildiği de gösterilmiştir.
Bu göstergeler aşağıdaki harflerle ifade edilir:
Yapıları nedeniyle bakterilere benzeyen, hücre içi parazitlerdir. Bakterilerden daha küçüktür. İnsanlarda tifüs, Q humması vb. hastalıklara yol açar. Daha çok iyi kaynatılmamış sütlerle bulaşır.
Mikroorganizmalar içinde en küçük yapıya sahip canlılardır. Su ve gıdalar aracılığıyla bulaşarak hastalığa sebep olur. Kirli sularda avlanan deniz ürünleriyle de bulaşabilir. Sarılık (hepatitis), çocuk felci ve bağırsak hastalıklarına neden olurlar.
Gıdalar üzerinde renkli, pamukçuk şeklinde görülen çok hücreli mikroorganizmalardır. Çabuk üreyen küflerin toksin üreten türleri insan sağlığı için tehlikelidir. 25–30 °C küflerin üremesi için en uygun sıcaklık derecesidir. Bağışıklık sistemini zayıflatarak ciddi sağlık problemlerine yol açarlar.
Beslenmek ve yaşamak için bir konakçıya ihtiyaç duyan en büyük mikroorganizmalardır. Konakçı olarak insan veya bazı hayvan türlerini seçen parazitler yerleştiği canlıya zarar verir ve genellikle bağırsaklara yerleşir. Kirli sular, çiğ veya iyi pişmemiş etler, dışkı ve kanalizasyon artıkları ile bulaşarak hastalıklara neden olur. İshal, amipli dizanteri ve kıl kurdu bu hastalıklardan bazılarıdır.
| Hastalık | Yükümlülük Süresi | Sektörler |
|---|---|---|
| Ankilostomiasis | 3 ay | 🏗️ Tünel ve yeraltı maden işleri 🌾 Pirinç tarlalarında çalışmalar 🪣 Killi, nemli toprak zeminde işler |
| Necatoriasis | 3 ay |
| Hastalık | Yükümlülük Süresi | Sektörler |
|---|---|---|
| Malarya | 40 gün | 🏥 Tropikal hastalıkların görüldüğü sağlık kurumları 🧪 Bu hastalıkların patojenleriyle çalışan laboratuvarlar 👩⚕️ Sağlık çalışanları ve araştırmacılar 💉 Araştırma ve tedavi faaliyetlerinde görevli personel |
| Amobiasis | 30 gün | |
| Sarı humma | 10 gün | |
| Veba | 10 gün | |
| Rekürrent ateş | 12 gün | |
| Dank | 10 gün | |
| Leishmanioz | 7 ay | |
| Frambosie | 7 hafta | |
| Lepra | 25 yıl | |
| Lekeli humma | 20 gün | |
| Riketsiöz | 20 gün |
| Hastalık | Yükümlülük Süresi | Sektörler |
|---|---|---|
| Viral hepatit | 6 ay | 🏥 Hastane, dispanser, poliklinik ve laboratuvar ortamları 🧫 Hasta örnekleri veya enfekte materyalle temas 💉 Kişisel koruyucu donanım ve aşı önlemleri zorunludur |
| Tüberküloz | 1 yıl |
| Hastalık | Yükümlülük Süresi | Sektörler |
|---|---|---|
| Bruselloz | 6 ay | 👩🌾 Hayvan bakımı, veterinerlik, mezbaha işleri 🐄 Hayvansal materyallerle temas 🚚 Taşıma, işleme, saklama faaliyetleri 🧴 Deri, yün, kemik gibi hayvansal ürün işlemleri 🔬 Laboratuvar ortamında biyolojik materyalle çalışma |
| Tetanoz | 30 gün | |
| Şarbon | 30 gün | |
| Salmonella | 30 gün | |
| Weil hastalığı | 14 gün | |
| Kuduz | 2 yıl | |
| Psittakoz | 30 gün | |
| Q humması | 30 gün | |
| Ekinokok humması | 1 yıl | |
| Tüberküloz (bovin) | 1 yıl |
| 🌾 Tarım & Hayvancılık | ⚕️ Sağlık & Araştırma | 🍽️ Gıda & Hizmet | ⚙️ Endüstri & Altyapı |
|---|---|---|---|
| 👨🌾 Çiftçiler 🐟 Balıkçılar 🐄 Veterinerler 🌲 Ormancılar | 🩺 Doktorlar 💉 Hemşireler 🔬 Araştırmacılar 🧫 Laboratuvar çalışanları | 🍳 Yemek işiyle uğraşanlar 🔪 Kasaplar 🧽 Temizlik işçileri | ⛏️ Madenciler 🚇 Tünel işçileri 🚰 Kanalizasyon işçileri ⚓ Liman işçileri 👞 Deri işçileri 🚚 Nakliyeciler 🧱 Tuğla işçileri |
| Virüslerle Meydana Gelen | Bakterilerle Meydana Gelen | Diğer Etkenlere Bağlı |
|---|---|---|
| Herpes simpleks | Tüberküloz | Mikoplazma enfeksiyonu |
| Hepatit B | Salmonella enfeksiyonu | Chlamydia psittaci |
| Hepatit C | Menengokok enfeksiyonu | Coxiella burneti |
| AIDS | Shigella enfeksiyonu | — |
| İnfluenza | Difteri | — |
| Kızamık | Borderella enfeksiyonu | — |
| Kızamıkçık | — | — |
| Kabakulak | — | — |
| Suçiçeği | — | — |
| Sitomegalovirüs | — | — |
| Hastalık | Belirtiler | Kaynak | Riskli İşler |
|---|---|---|---|
| Şarbon | Deride siyah püstül | Enfekte koyun, inek ve ürünleri | Çiftçi, kasap, veteriner |
| Tüberküloz | Öksürük, ateş, terleme | Enfekte hayvan | Çiftçi, kasap, veteriner |
| Brusellozis | Ateş, terleme, eklem ağrısı | Hasta koyun, keçi, inek | Besici, sütçü, veteriner |
| Salmonellozis | Ateş, ishal, baş ağrısı | Kümes hayvanı, kedi, köpek | Veteriner, aşçı, mezbaha işçisi |
| Kedi sıyrığı hastalığı | Ateş, deri lezyonu, lenf bezi büyümesi | Kedi, köpek | Veteriner, hayvan bakıcısı |
| Kuduz | Baş ağrısı, ajitasyon, salya akması | Kedi, köpek, tilki | Veteriner, çiftçi, vahşi hayvan bakıcısı |
| Grup | Hastalık | Riskli İşler |
|---|---|---|
| D-1 | Ankilostomiasis Necatoriasis | Tünel, yeraltı maden işleri, killi ve nemli toprakta çalışma |
| D-2 | Malarya, Amobiasis, Dank, Lepra | Bu hastalıklarla ilgili sağlık kuruluşları ve laboratuvarlar |
| D-3 | Bruselloz, Tetanoz, Şarbon, Salmonelloz, Kuduz, Tüberküloz | Hayvan bakıcılığı, kasaplık, süt ürünleri, veteriner klinikleri |
| D-4 | Viral Hepatit, Tüberküloz | Sağlık kuruluşları ve laboratuvar çalışmaları |
Herhangi bir enfeksiyona, alerjiye veya zehirlenmeye neden olabilen, genetik olarak değiştirilmiş olanlar da dâhil mikroorganizmalar, hücre kültürleri ve insan endoparazitlerini ifade eder.
Mikroorganizmalar: Genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan hücresel veya hücresel yapıda olmayan mikrobiyolojik varlıklardır.
Hücre kültürleri: Çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin in–vitro olarak geliştirilmesidir.
İnsan endoparazitleri: İnsan vücudunun içinde yaşayan parazitlerdir.
In Vitro: Laboratuvar ortamında veya yapay koşullarda yapılan deneylerdir.
In Vivo: Canlı ortamda ya da yaşayan koşullarda yapılan deneylerdir.
Hücre Kültürü: Çok hücreli organizmalardan türetilmiş hücrelerin laboratuvar ortamında geliştirilmesidir.
Mikroorganizma: Genetik materyali replikasyon veya aktarma yeteneğinde olan mikrobiyolojik varlıklardır.
Hücre: Gözle görülemeyecek kadar küçük, zarla çevrili protoplazma ve çekirdekten oluşan canlı birimdir.
Patojen Mikroorganizma: İnsan veya hayvan vücudunda hastalık yapabilme yeteneğine sahip mikroorganizmalardır.
Patojenite: Enfeksiyon etkeninin hastalık yapabilme yeteneğidir.
Virülans: Hastalık etkeninin şiddet oluşturma derecesidir.
HEPA Filtresi: 0,3 mikron büyüklüğündeki parçacıkları %99,97 oranında tutabilen yüksek verimli hava filtresidir.
Enjeksiyon: Mikroorganizmaların insan veya hayvan vücuduna girip çoğalmasıyla istenmeyen belirtilerin ortaya çıkmasıdır.
Portör: Herhangi bir hastalık belirtisi göstermeden enfeksiyon etkenini taşıyan ve çevreye yayan kişidir.
Enfeksiyonun oluşması için etkenin insana bulaşması, çoğalması ve hastalık oluşturması gerekir. Bu sürecin tümü "enfeksiyon zinciri" olarak adlandırılır.
Zincir halkaları:
Halkalardan biri eksik olursa enfeksiyon oluşmaz.
İşveren, çalışanların ve temsilcilerinin uygun ve yeterli eğitim almalarını sağlar.
Eğitim, biyolojik etkenlerle temasa başlamadan önce verilir, değişen risklere göre yenilenir ve gerektiğinde periyodik olarak tekrarlanır.
İşveren, ciddi kaza veya olay durumlarında takip edilecek yazılı prosedürleri sağlar ve uyarıları görünür şekilde asar.
İşveren, grup 3 ve 4 biyolojik etkenlere maruz kalan çalışanların listesini, yapılan işin türü ve maruziyet detaylarıyla birlikte tutar.
| Koruma Önlemleri | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|
| Çalışma yeri, aynı bina içinde yürütülen diğer çalışmalardan ayrılmış olacaktır. | Gerekmez | Önerilir | Zorunlu |
| Çalışma yerine giren ve çıkan hava HEPA veya benzeri filtrelerle filtre edilecektir. | Gerekmez | Zorunlu, çıkan havada | Zorunlu, çıkan ve giren havada |
| Çalışma yerine yalnızca görevli çalışanların girmesine izin verilecektir. | Önerilir | Zorunlu | Zorunlu, hava sızdırmaz araç ile |
| Çalışma yeri, dezenfeksiyon yapılmasına olanak sağlayacak yapıda olmalıdır. | Gerekmez | Önerilir | Zorunlu |
| Özel dezenfeksiyon yöntemleri. | Zorunlu | Zorunlu | Zorunlu |
| Çalışma yerindeki hava negatif basınçta tutulmalıdır. | Gerekmez | Önerilir | Zorunlu |
| Etkili vektör kontrolü (kemirgenler ve böcekler). | Önerilir | Zorunlu | Zorunlu |
| Koruma Önlemleri | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|
| Temizlemesi kolay ve su geçirmez yüzeyler. | Zorunlu, tezgah ve iş masaları için | Zorunlu, tezgah ve zeminler için | Zorunlu, tezgah, yer, duvar, tavan için |
| Asit, alkali, çözücü ve dezenfektanlara dayanıklı yüzeyler. | Önerilir | Zorunlu | Zorunlu |
| Biyolojik etken için güvenli depolama. | Zorunlu | Zorunlu | Zorunlu, emniyetli depolama |
| Çalışma yerinde gözetleme penceresi veya benzeri. | Önerilir | Önerilir | Zorunlu |
| Bir laboratuvarda yalnızca kendi malzemeleri kullanılmalıdır. | Gerekmez | Önerilir | Zorunlu |
| Enfekte maddeler güvenli kabin veya yalıtılmış yerde işlenmelidir. | Uygun olması halinde | Zorunlu, havayla bulaşanlarda | Zorunlu |
| Hayvan ölülerinin yok edilmesi için yakma fırını. | Önerilir | Zorunlu, mevcutsa | Zorunlu, alan içinde |
HEPA: 0,3 mikron aerosolları, max 1,52 m/dak hava akımında, min %99,97 tutan kuru tip filtre.
| ⚙️ Alınacak Önlemler | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|
| Canlı organizmalar, prosesi çevreden fiziksel olarak ayıran sistemde işlenecektir. | ✔️ | ✔️ | ✔️ |
| Kapatılmış sistemlerden çıkan gazların tahliyesi. | En az sızdırır | Sızdırmaz | Sızdırmaz |
| Numune alma, materyal ekleme ve transfer işlemleri. | En az sızdırır | Sızdırmaz | Sızdırmaz |
| Büyük kültür sıvıları uzaklaştırılmadan önce inaktive edilir. | Geçerli yollarla | Fiziksel/kimyasal | Fiziksel/kimyasal |
| Sızdırmazlık sistem tasarımı. | En az sızdırır | Sızdırmaz | Sızdırmaz |
| Kapalı sistemler kontrollü alanlarda olacaktır. | İsteğe bağlı | İsteğe bağlı | Zorunlu |
| Biyotehlike işareti bulunacaktır. | İsteğe bağlı | ✔️ | ✔️ |
| Yetkili personel girişi. | İsteğe bağlı | ✔️ | ✔️ Hava sızdırmaz |
| Personel koruyucu giysi giyecektir. | Zorunlu | Zorunlu | Değiştirilir |
| ⚙️ Alınacak Önlemler | 2 | 3 | 4 |
|---|---|---|---|
| Dekontaminasyon ve yıkanma imkanları sağlanır. | ✔️ | ✔️ | ✔️ |
| Personel alandan ayrılmadan önce duş alır. | Gerekmez | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Atık sıvılar inaktive edilir. | Gerekmez | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Yeterli havalandırma sağlanacaktır. | İsteğe bağlı | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Negatif basınçlı atmosfer. | Gerekmez | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Giriş/çıkış havası HEPA filtreli olacaktır. | Gerekmez | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Kapalı sistemin tümünü içine alan kontrollü alan. | Gerekmez | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Alan buharla dezenfekte edilebilir olmalıdır. | Gerekmez | İsteğe bağlı | ✔️ |
| Atık sıvılar tahliyeden önce işlemden geçirilir. | Geçerli yollarla | Fiziksel/kimyasal | Fiziksel/kimyasal |
Canlı zayıflatılmış (attenüe) aşılar dahil Grup 1 biyolojik etkenlerle çalışmalar için genel mesleki güvenlik ve hijyen ilkelerine uyulacaktır.
İşlemin bir bölümü veya belirli bir işlemle ilgili risk değerlendirmesi sonucuna göre aşağıdaki kategorilere karşılık gelen koruma önlemleri bir arada seçilerek uygulanabilir.
Aşağıdaki hususlar, koruyucu aşılamanın uygulanmasında dikkate alınacaktır: