🏢 Binaların Yangından Korunması
📘 Tanımlar
🚨
Acil durum
Toplumun tamamının veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren olayları ve bu olayların oluşturduğu kriz hali.
👩🚒
Acil durum ekibi
Yangın, deprem ve benzeri afetlerde tahliye, ilk müdahale, arama-kurtarma, söndürme ve gerektiğinde ilk yardım yapan ekip.
📑
Acil durum planları
Acil durumlarda yapılacak müdahale, koruma, arama-kurtarma ve ilk yardım iş ve işlemlerinin kimler tarafından yapılacağını gösteren planlar.
🛗
Acil durum asansörü
Binalarda yangın söndürme ve kurtarma ekiplerinin kullanımına özel, ek korunumlu asansör.
🌳
Açık arazi işletmesi
Tabiat şartlarına açık, otopark, tank sahaları, depo, piknik alanı veya turistik tesis gibi amaçlarla kullanılan işletme.
🔥
Alevlenme noktası
Isınan maddeden çıkan gazların, alevin geçici yaklaştırılıp uzaklaştırılmasıyla yanmayı sürdürdüğü en düşük sıcaklık.
🏛️
Atrium
İki veya daha çok sayıda katın içine açıldığı, merdiven yuvası, asansör kuyusu, yürüyen merdiven boşluğu veya tesisat şaftları hariç, üstü kapalı geniş ve yüksek hacim.
💨
Basınçlandırma
Kaçış yollarındaki iç hava basıncını yapının diğer mekânlarındaki basınca göre daha yüksek tutarak duman sızıntısını önleme yöntemi.
📏
Bina yüksekliği
Binanın kot aldığı noktadan saçak seviyesine kadar olan mesafe veya imar planında ve yönetmelikte öngörülen yükseklik.
🏠
Bodrum katı
Su basman kotunun altında inşa edilen, kısmen tabii veya tesviye edilmiş zemin altında kalan kat.
↔️
Çıkmaz koridor mesafesi
Mekân içerisinden koridora bağlanan kapıya kadar olan mesafe göz önüne alınmaksızın, koridorun en uzak noktasından çıkışa veya iki yönde kaçış noktasına kadar olan mesafe.
🌫️
Duman haznesi
İçinde dumanın toplanması amacıyla tavanda tasarlanan hacim.
🌀
Duman kontrolü
Yangın hâlinde duman ve sıcak gazların yapı içindeki hareketini veya yayılımını denetlemek için alınan tedbirler.
🧱
Duman perdesi
Yükselen dumanın yanal yayılımını sınırlamak amacıyla tavanda sabit, uzaktan kapatılabilen veya algılayıcı uyarısıyla kapanan, yangına dayanıklı perde.
💨
Duman tahliyesi
Dumanın yapının dışına kendiliğinden çıkmasını veya mekanik yollarla zorlamalı olarak atılmasını sağlayan sistem.
🏭
Duman yönlendirme bacası
Yangın hâlinde dumanların istenilen yöne çekilerek yangının genişlemesini önlemeye yönelik bacalar.
🇪🇺
EN
Avrupa standartlarını ifade eder.
🛡️
Güvenlik bölgesi
Binadan tahliye edilen kişilerin bina dışında güvenli olarak bekleyebilecekleri bölge.
🚿
Islak borulu yağmurlama sistemi
Boruları sürekli olarak su ile dolu durumda tutulan otomatik söndürme sistemi.
📘
İlgili standart
Türk standartlarını; bunların olmaması hâlinde Avrupa standartlarını; bunlarda düzenlenmeyen konularda uluslararası geçerliliği kabul edilen standartları.
➡️
Kademeli yatay tahliye
Kullanıcıların yangından uzaklaşarak aynı kat seviyesinde yer alan yangın geçirimsiz komşu kompartımana sığınması.
💡
Acil durum aydınlatması
Olağan aydınlatma devrelerinin kesintiye uğraması hâlinde, kendi gücüyle veya ikinci bir enerji kaynağından sağlanan aydınlatma.
🧯
Kaçış (Yangın) merdiveni
Yangın ve diğer acil hâllerde insanların güvenli ve hızlı tahliyesi için kullanılan, yangına karşı korunumlu merdiven.
📏
Kaçış uzaklığı
Bir kullanıcının bulunduğu noktadan kendisine en yakın kat çıkışına kadar almak zorunda olduğu yürüme yolunun uzunluğu.
🚪
Kaçış yolu
Oda ve diğer müstakil hacimlerden çıkışlar, katlardaki koridor ve benzeri geçişler, kat çıkışları, zemin kata ulaşan merdivenler ve bina son çıkışına giden yollar dahil olmak üzere binanın herhangi bir noktasından cadde veya sokağa kadar olan, engellenmemiş yolun tamamı.
🏛️
Kamuya açık kullanım
Binanın, herkesin giriş ve çıkışına açık olarak kullanılmasını ifade eder.
🏢
Kamuya açık bina
Otel, sinema, tiyatro, hastane, lokanta, okul, yurt, lokal, işyeri, açık ve kapalı spor tesisleri, eğitim ve dinlenme tesisi ve benzeri binaları kapsar.
🏠
Konut
Ticari amaç gözetmeksizin bir veya birçok insanın iş zamanı dışında barınma, dinlenme ve uyuma amacıyla ikamet ettiği, imar planında bu amaca ayrılmış yer.
👥
Kullanıcı yükü
Herhangi bir anda, bir binada veya binanın belirli bir bölümünde bulunma ihtimali olan toplam insan sayısı.
📐
Kullanıcı yük katsayısı
Yapılarda kişi başına düşen kullanım alanının metrekare cinsinden (m²/kişi) ifadesi.
💧
Kuru boru sistemi
Normalde içinde su bulunmayan, yangın hâlinde itfaiyenin zemin seviyesinden su basabileceği boru.
🚿
Kuru borulu yağmurlama sistemi
Çalışma öncesi kontrol vanasından sonraki boru hattı, basınçlı hava veya inert gaz ile dolu tutulan otomatik söndürme sistemi. Donma gibi tesisatın sürekliliğini bozabilecek yerlerde tercih edilebilir; karar, yetkili mühendis tarafından verilir.
🚪
Korunumlu koridor veya hol
Bitişik mekânlardan yangına dayanıklı yapı elemanlarıyla ayırılmış ve yangın etkilerinden korunmuş koridor veya hol.
🛗
Korunumlu merdiven
Yangına dayanıklı malzemeyle çevrili veya yangından etkilenmeyecek şekilde düzenlenmiş merdiven.
🏢
Mevcut yapı
Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce yapı ruhsatı alınıp yapımı devam eden veya tamamlanan yapı, bina, tesis ve işletme. 26.07.2002 ve 19.12.2007 tarihleri arasında ruhsat alan yapılar da mevcut yapı sayılır; 26.07.2002 tarihli yönetmeliğe tabidir.
↕️
Ortak merdiven
Birden çok kullanım birimine hizmet veren ve kaçış merdiveni olarak da kullanılabilen bina merdiveni.
🛢️
Sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG)
Petrolden ve doğalgazdan elde edilerek basınç altında sıvılaştırılan propan, bütan ve izomerleri gibi hidrokarbonları veya bunların karışımı.
🏘️
Site
Herhangi bir şekilde çevresinden ayrılan ortak kullanım alanları, güvenlik teşkilatı ve sistemleri ile yönetim bütünlüğü olan konut veya işyeri topluluğu.
🚪
Son çıkış
Bir yapıdan kaçış sağlayan yolun, yapı dışındaki yol ve cadde gibi güvenlikli bir alana geçit veren bitiş noktası.
💧
Sulu boru sistemi
Sürekli olarak su ile dolu durumda tutulan boru.
↔️
Tek yönlü kaçış mesafesi
Mekân içindeki kişilerin sadece tek bir yönde hareket ederek bir çıkışa veya alternatifli iki yönde kaçış imkânına sahip olduğu noktaya kadar olan mesafe.
📏
TS
Türk Standartları Enstitüsünce yürürlüğe konulmuş Türk standartları.
💦
Yağmurlama (sprinkler) sistemi
Yangını söndürmek, soğutmayı sağlamak ve gelişen yangını itfaiye gelinceye kadar sınırlamak amacıyla kurulan ve su püskürtmesi yapan otomatik sistem.
🧱
Yangına karşı dayanım (direnç)
Bir yapı bileşeninin veya elemanının yük taşıma, bütünlük ve yalıtkanlık özelliklerini belirlenmiş bir süre koruyarak yangına karşı dayanması.
🔥
Yangına tepki
Belirli şartlar altında bir ürünün yangına maruz kaldığında gösterdiği tepki.
🚨
Yangın bölgesi (zonu)
Yangın hâlinde, uyarı ve söndürme tedbirleri diğer bölümlerdeki sistemlerden ayrı olarak devreye giren bölüm.
⛔
Yangın kesici
Bina içinde yangının ve dumanın ilerlemesini belirlenmiş bir süre için durduran, yatay veya düşey konumlu eleman.
🧱
Yangın duvarı
İki bina arasında veya aynı bina içinde farklı yangın yüküne sahip hacimlerin ayrılmasında, yangının ilerlemesini belirlenmiş bir süre durduran düşey eleman.
🏛️
Yangın güvenlik holü
Kaçış merdivenlerine yangının ve dumanın geçişini engellemek için yapılacak bölüm.
🚪
Yangın kapısı
Bir yapıda kullanıcılar, hava veya nesneler için dolaşım imkânı sağlayan; kapalı tutulduğunda duman, ısı ve alev geçişine belirli bir süre direnecek kapı, kapak veya kepenk.
🧱
Yangın kompartımanı
Bir bina içinde, tavan ve taban döşemesi dahil, her yanı en az 60 dakika yangına dayanıklı yapı elemanları ile duman ve ısı geçirmez alanlara ayrılmış bölge.
🛡️
Yangın perdesi
Korunması gereken nesne, ürün veya altyapının yangına karşı korunması veya ısının yatay/düşey yayılmasını engellemek maksadıyla kullanılan özel donanımlı bariyer.
📐
Yangın tahliye projesi
Mimari proje üzerinde, kaçış yollarının, yangın merdivenlerinin, acil durum asansörlerinin, yangın dolaplarının, itfaiye su verme ve alma ağızlarının ve yangın pompalarının yerlerinin renkli olarak işaretlendiği proje.
⚖️
Yangın yükü
Bir yapı bölümünün içinde bulunan yanıcı maddelerin kütleleri ile alt ısıl değerleri çarpımlarının toplamının, plandaki toplam alana bölünmesi ile elde edilen ve MJ/m² olarak ifade edilen büyüklük.
🏢
Yapı sahibi
Yapı üzerinde mülkiyet hakkına sahip olan gerçek veya tüzel kişi.
👷
Yapı sorumluları
Yapım işlerinde görev alan yapı müteahhidi, proje müellifi, tasarımcı, şantiye şefi ve yapı denetimi kuruluşu.
📏
Yapı yüksekliği
Bodrum katlar, asma katlar ve çatı arası piyesler dahil olmak üzere yapının tüm katlarının toplam yüksekliği.
🏙️
Yüksek bina
Bina yüksekliği 21.50 m’den, yapı yüksekliği 30.50 m’den fazla olan binalar.
⚠️
Yüksek tehlike
Yüksek tehlike sınıfına giren maddelerin üretildiği, kullanıldığı ve depolandığı yerler. Örneğin; parlayıcı/patlayıcı akaryakıtlar, LPG, doğalgaz, kolay tutuşabilen/patlayabilen maddeler ve mermi, barut, dinamit vb.
🏢
Dış yüzey cephe kaplaması
Yapıyı dış etkenlere karşı koruyan, yapının taşıyıcı sistemi ve duvarlarının malzeme veya farklı malzeme katmanları ile kaplanması.
🛎️
Gaz dedektörü
İlgili standardına uygun, elektrik kesilmesine karşı kendinden bataryalı algılama ve uyarı cihazı.
🏠
Geleneksel cephe kaplaması
Yapıda taşıyıcı sistemi ve/veya dış duvarları oluşturan yapı elemanlarının, arada havalandırma boşluğu olmadan çeşitli malzemelerle kaplanması.
🏗️
Giydirme cephe
Binanın taşıyıcı sistemine kendine ait konstrüksiyon ile asılı, binanın yükünü almayan ve önceden üretilmiş farklı malzemelerden oluşan dış duvarlar.
🧱
Yapı malzemeleri
Bina ve diğer inşaat işlerinde kalıcı olarak kullanılmak amacıyla üretilen tüm malzemeler.
🧯 Yangın Sınıfları
Yangınlar, yanıcı maddenin türüne göre 5 ana sınıfa ayrılır. Aşağıda A, B, C ve D sınıfı yangınlar ile bunlara ait örnek maddeler verilmiştir.
🪵
A Sınıfı
Odun, kömür, kâğıt, ot, doküman ve plastik gibi yanıcı katı maddeler yangını.
📌 Katı maddeler
🛢️
B Sınıfı
Benzin, benzol, makine yağları, laklar, yağlı boyalar, katran ve asfalt gibi yanıcı sıvı maddeler yangını.
📌 Sıvı maddeler
💨
C Sınıfı
Metan, propan, bütan, LPG, asetilen, havagazı ve hidrojen gibi yanıcı gaz maddeler yangını.
📌 Gaz maddeler
🧂
D Sınıfı
Lityum, sodyum, potasyum, alüminyum ve magnezyum gibi yanabilen hafif ve aktif metaller ile radyoaktif maddeler yangını.
📌 Metaller ve radyoaktif maddeler
💡 Ek Bilgi: Elektrikli ekipman yangınları (E Sınıfı) da bulunur; ancak bu sınıf, yangın söndürücü seçiminde ayrıca değerlendirilir.
⚖️ Görev ve Sorumluluk
Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik kapsamında görev, yetki ve sorumluluklar aşağıda belirtilmiştir.
👤
Sorumlular ve Yükümlülükler
📋
(1) Yönetmelik Uygulamasından Sorumlular
a) Yapı ruhsatı idareleri
b) Yatırımcı kuruluşlar
c) Yapı sahipleri
ç) İşveren/temsilcileri
d) Mimar, mühendis, yükleniciler
e) Müşavir, danışman, denetim yetkilileri
🔥
(2) Yangın Sistemlerinin Yetersizliğinden Sorumlular
• Projenin eksik/hatalı olması → Proje müellifleri
• Yapımın eksik/hatalı olması → Müteahhit / yapımcı firma
• Sistemin uygun çalışmaması (işletme kaynaklı) → İşletmeci kuruluş
• Yaptırımı gerçekleştirmeyen → Yapı sahibi
🚨
(3) Yangın Hasarlarından Sorumlular
• Yapı sahipleri, işveren ve temsilcileri
• Mimar, mühendis (tasarım, uygulama, denetim)
• Yapı denetimi kuruluşları
• Müteahhitler, imalatçılar, danışmanlar
📌 Kusurlarına göre sorumludurlar
📐
Proje, Denetim ve Diğer Hükümler
📄
(4) Yangın Projeleri
• Yangın algılama ve söndürme projeleri, tesisat projelerinden ayrı hazırlanır.
• 2000 m²'den büyük katların tahliye projeleri ayrı hazırlanır.
• Onay: Ruhsat vermeye yetkili merciler tarafından yapılır.
🏛️
(5) Yapı Ruhsatı Mercileri
• Projelerin Yönetmelik hükümlerine uygunluğunu denetler.
🛡️
(6) Sigorta Şirketleri
• Yangına karşı sigorta taleplerinde Yönetmelik hükümlerine uyulup uyulmadığını kontrol etmek zorundadır.
🏢
(7) Kamu Kuruluşları
• Proje onay ve denetim hizmetlerinden ücret talep edemez.
📌
Özet:
Yönetmelik hükümlerine uyulmaması durumunda
yapı sahipleri, işveren, proje müellifleri, müteahhitler ve denetim kuruluşları
kusurlarına göre sorumludur.
Yangın projeleri ayrı hazırlanır
ve ruhsat mercileri tarafından denetlenir.
🏢 Binaların Kullanım Sınıfları
Binalar, kullanım amaçlarına göre aşağıdaki sınıflara ayrılır. Her sınıf, yangın güvenliği önlemleri açısından farklı tehlike seviyelerine sahiptir.
🏠
Konutlar
Bağımsız bölüm sayısına göre; en çok iki bağımsız bölümü olan bir ve iki ailelik evler ve üç veya daha çok bağımsız bölümü bulunan apartmanlar olarak tasnif edilir.
🏨
Konaklama Amaçlı Binalar
Konaklama hizmeti ile birlikte beslenme, eğlence, gösteri gibi hizmetlerin sunulduğu yerler.
Oteller, moteller, termal tesisler, tatil köyleri, pansiyonlar, öğrenci yurtları ve benzeri tesisler.
🏣
Büro Binaları
Ticaret amaçlı binalar hariç, iş amacı ile büro hizmetlerinin yürütüldüğü binalar.
Bankalar, borsalar, kamu hizmet binaları, doktor muayenehaneleri bu sınıfa girer.
🏛️
Kurumsal Binalar
🏫 Eğitim tesisleri: Okullar, kreşler, dershaneler, kütüphaneler, yüksek öğretim kurumları.
🏥 Sağlık hizmeti: Hastaneler, huzurevleri, rehabilitasyon merkezleri, dispanserler.
🏛️ Tutukevi/cezaevi: Ceza ve tutukevleri, nezarethaneler, ıslah evleri.
🏬
Ticaret Amaçlı Binalar
Gıda, giyim, sağlık ve diğer ihtiyaç maddelerinin toptan ve perakende satıldığı yerler.
Mağazalar, marketler, süpermarketler, kapalı çarşılar, pasajlar, tamirhaneler.
🏭
Endüstriyel Yapılar
Ürün üretimi, işleme, montaj, depolama, dağıtım ve onarım için kullanılan binalar.
Fabrikalar, tekstil tesisleri, enerji üretim tesisleri, rafineriler, maden işleme tesisleri.
📦
Depolama Amaçlı Tesisler
Her türlü mal, eşya, ürün, araç veya hayvanın depolanması için kullanılan binalar.
Depolar, silolar, tank çiftlikleri, antrepolar, otoparklar, oto galerileri.
⚠️
Yüksek Tehlikeli Yerler
Parlayıcı, patlayıcı maddeler ile akaryakıtların imal, depolama, doldurma-boşaltma ve satış işlerinin yapıldığı yerler.
LPG, doğalgaz tesisleri, mermi, barut, dinamit depoları, yanıcı sıvı tesisleri.
🔄
Karışık Kullanım Amaçlı Binalar
İki veya daha fazla kullanım sınıfının bir arada bulunduğu binalar.
Bölümler birbirinden ayrılamıyorsa, daha yüksek tehlike sınıfına uygun kurallar bütün bina için uygulanır.
👥
Toplanma Amaçlı Binalar
Tören, ibadet, eğlence, yeme, içme, ulaşım gibi sebeplerle 50 veya daha fazla kişinin bir araya gelebildiği binalar.
Sinemalar, tiyatrolar, camiler, spor salonları, terminaller, limanlar.
📊
Tehlike Sınıflandırması
Yangın Yüküne Göre
🟢
Düşük Tehlikeli
Düşük yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip malzemelerin bulunduğu,
en az 30 dakika yangına dayanıklı ve tek bir kompartıman alanı
126 m²'den büyük olmayan yerlerdir.
📌 En düşük risk
🟡
Orta Tehlikeli
Orta derecede yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip yanıcı malzemelerin bulunduğu yerlerdir.
📌 Orta dereceli risk
🔴
Yüksek Tehlikeli
Yüksek yangın yüküne ve yanabilirliğe sahip, yangının çabucak yayılıp büyümesine sebep olacak
malzemelerin bulunduğu yerlerdir.
📌 En yüksek risk
💡 Not: Bir binanın çeşitli bölümlerinde değişik tehlike sınıfları varsa,
su ve pompa kapasitesi en yüksek tehlike sınıfına göre belirlenir.
📊 Bina Tehlike Sınıflandırması Ek-1/B
Orta Tehlike kullanım alanları, yangın yüküne ve yanıcı madde türüne göre 4 alt sınıfa ayrılmıştır.
| 🏢 Kullanım Türü |
🟦 Orta Tehlike -1 |
🟩 Orta Tehlike -2 |
🟨 Orta Tehlike -3 |
🟥 Orta Tehlike -4 |
| 🧱 Cam ve Seramikler |
— |
— |
🏭 Cam fabrikaları |
— |
| ⚗️ Kimyasallar |
🏗️ Çimento işleri |
📸 Fotoğraf laboratuvarları |
🎨 Boyama işlemleri, sabun fabrikaları |
🕯️ Mum, kibrit fabrikaları, boyahaneler |
| 🔧 Mühendislik |
⚙️ Metal levha üretimi |
🚗 Otomotiv fabrikaları, tamirhaneler |
💻 Elektronik, buzdolabı, çamaşır makinesi fabrikaları |
— |
| 🍽️ Yiyecek ve İçecekler |
🥩 Mezbahalar, mandıralar |
🥖 Fırınlar, çikolata, şekerleme, bira fabrikaları |
🌾 Hayvan yemi, meyve kurutma, tahıl değirmenleri |
🍷 Alkol damıtma |
| 📚 Çeşitli |
🏥 Hastaneler, oteller, konutlar, okullar |
🔬 Fizik lab., çamaşırhane, otopark, müze |
📻 Radyo-TV, tren istasyonları, tesisat odaları |
🎬 Sinema, tiyatro, konser salonları, tütün fabrikaları |
⚠️ Not: Orta Tehlike-1 ve Orta Tehlike-2 kullanım alanlarında boyama işlemi ve benzeri yüksek yangın yüküne sahip alanlar var ise kullanım alanları Orta Tehlike-3 olarak değerlendirilir.
📄 Bina Tehlike Sınıflandırması Ek-1/B (2. Bölüm)
| 🏢 Kullanım Türü |
🟦 Orta Tehlike -1 |
🟩 Orta Tehlike -2 |
🟨 Orta Tehlike -3 |
🟥 Orta Tehlike -4 |
| 📄 Kâğıt |
— |
— |
📚 Cilthaneler, mukavva ve kâğıt fabrikaları, baskı işleri, matbaalar |
♻️ Atık kâğıt işletmeleri |
| 🧵 Lastik ve Plastik |
— |
— |
🏭 Kablo fabrikaları, plastik döküm ve eşya (köpük plastik hariç), kauçuk eşya fabrikaları, sentetik lif (akrilik hariç), vulkanize fabrikaları |
🪢 Halat fabrikaları |
| 🏬 Dükkânlar ve Ofisler |
💻 Veri işleme ofisleri (veri saklama odaları hariç) |
— |
🛍️ Büyük mağazalar, alışveriş merkezleri |
🏛️ Sergi salonları |
| 👗 Tekstiller ve Konfeksiyon |
— |
👝 Deri eşya fabrikaları |
🧶 Halı fabrikaları (kauçuk ve köpük plastik hariç), kumaş ve giysi fabrikaları, fiber levha fabrikaları, ayakkabı imalathaneleri, triko, ev tekstili, yatak-şilte fabrikaları (köpük plastik hariç), dikim/dokuma atölyeleri, yün atölyeleri |
🧵 Pamuk iplikhanesi, keten, kenevir hazırlama tesisleri |
| 🪵 Kereste ve Tahta |
— |
— |
🪑 Ahşap işleri fabrikaları, mobilya fabrikaları (köpük plastik hariç), mobilya mağazaları, koltuk, kanepe imalathaneleri |
🪓 Odun talaşı, yonga levha, kontrplak fabrikaları |
⚠️ Not: Orta Tehlike-1 ve Orta Tehlike-2 kullanım alanlarında boyama işlemi ve benzeri yüksek yangın yüküne sahip alanlar var ise kullanım alanları Orta Tehlike-3 olarak değerlendirilir.
🚨 Bina Tehlike Sınıflandırması Ek-1/C Yüksek Tehlike Kullanım Alanları
Yüksek Tehlike kullanım alanları, yangın yükü ve patlama riski yüksek olan tesisleri kapsar. Aşağıda 4 alt sınıfa ayrılmıştır.
🔥
Yüksek Tehlike -1
- Döşemelik kumaş ve muşamba fabrikaları kumaş ve muşamba yer döşemeleri imalatı
- Boya, renklendirici, vernik imalatı
- Yapay kauçuk, reçine, terebentin
- Talaş fabrikaları Odun yünü imalatı
💥
Yüksek Tehlike -2
- Aydınlatma fişeği fabrikaları
- Plastik köpük ve sünger imalathaneleri
- Katran damıtma
- Otobüs ambarı, yüklü kamyonlar, vagonlar
⚡
Yüksek Tehlike -3
- Selüloz nitrat fabrikaları
⏱️ Yangına Dayanım Süresi
Yangına Dayanım Tabloları
| 🏢 Binalar / Ekipman |
⏱️ Yangına Dayanım Süresi |
| 🔥 Yangın kompartımanı | En az 60 dakika yangına dayanıklı, duman ve ısı geçirmez |
| 🏠 Düşük tehlikeli yerler | En az 30 dakika yangına dayanıklı |
| 🧱 Betonarme / betonarme-çelik kompozit elemanlar | 120 dakika yangına karşı dayanıklı |
| 🚧 Yangın Duvarları | En az 90 dakika |
| 🏙️ Yüksek binalar | En az 120 dakika |
| ➡️ Kaçış Yolları | En az 60 dakika |
| 🚪 Yangın güvenlik holü | Duvar: 120 dakika, Kapı: 90 dakika duman sızdırmaz |
| 🚪 Bir dış geçide açılan çıkış kapısı | 30 dakika |
| 🌀 Kaçış merdivenleri | Duvar: 120 dakika, Kapı: 90 dakika duman sızdırmaz |
| 🚪 Kaçış merdiveni ve yangın güvenlik holü kapıları | 4 kattan az: 60 dk Bodrum + 4 kat ve üzeri: 90 dk |
| 🪟 Pencereler (≤30.50 m binalar) | En az 30 dakika dayanıklı malzeme |
| ↗️ Dış kaçış merdiveni | En az 60 dakika dayanıklı malzeme |
| 🚪 Kaçış yolu kapıları | 30.50 m’den az: 60 dk 30.50 m ve üzeri: 90 dk, duman sızdırmaz |
| 🏨 Ekipman / Malzeme |
⏱️ Yangına Dayanım Süresi |
| 🛏️ Yatak odaları | İç koridordan 60 dakika Dış koridordan 60 dakika dayanıklı duvar |
| 🚪 İç koridora açılan kapılar | En az 30 dakika |
| 🚪 Dış koridora açılan kapılar | En az 30 dakika |
| 💨 Duman kesicileri | En az 60 dakika |
| ➡️ Bölme içindeki kaçış kapıları | Yangına en az 60 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz |
| 🏗️ Ekipman / Malzeme |
⏱️ Yangına Dayanım Süresi |
| 🔥 Kazan daireleri | Bina diğer kısımlarından 120 dk dayanıklı bölmelerle ayrılır |
| 🚪 Kazan dairesi çıkış kapıları | 90 dakika |
| 🧱 Kazan dairesi - yakıt deposu bölmesi | 120 dakika |
| 🍳 Mutfaklar ve çay ocakları | 120 dakika |
| 🏠 Çatılar | 120 dakika |
| 🛗 Asansör kuyusu ve makine dairesi | En az 60 dakika, yanıcı olmayan malzeme |
| ⚡ Acil durum asansörü kabloları | 60 dakika |
| 🔌 Transformatör odası | 120 dakika |
| 🔋 Jeneratör odası | 120 dakika |
| 📡 Tüm kablolar | 60 dakika |
| 💨 Havalandırma & duman tahliye | 120 dakika |
| 🔄 Basınçlandırma sistemi | 120 dakika |
| 💥 Patlayıcı madde binaları | 120 dakika |
| 🎯 Av malzemesi satış alanları | 180 dakika |
| 🛢️ Dolu tüp depo alanları | 120 dakika |
| 🚪 Tüp depo kapıları | 90 dakika |
| ⛽ LPG satış yerleri | Yer: 120 dk, Bölmeler: 90 dk |
| 🧯 Yanıcı & Parlayıcı Sıvılar |
⏱️ Yangına Dayanım Süresi |
| 🏭 Depo alanları | Diğer alanlardan 90 dakika dayanıklı duvar & döşeme |
| 🛒 Perakende satış yerleri | 90 dakika duvar & döşeme 200°C’de 10 dk dayanıklı kabin |
| ⚠️ 2. Tehlike bölgesi | 120 dakika |
| 🏢 Bina deposu (duvarlar) | 120 dakika |
| 🚪 Kapılar | 120 dakika |
| ⛽ Yerüstü tank depolama | 120 dakika |
🧱 Yangın Kompartımanları ve Yangın Duvarları
Binalarda yangının yayılmasını sınırlamak ve güvenli tahliyeyi sağlamak amacıyla yangın kompartımanları ve yangın duvarları oluşturulur. Aşağıda bu iki önemli kavramın temel kuralları verilmiştir.
🏢
Yangın Kompartımanları
⏱️ Dayanım süreleri
Kompartıman duvar ve döşemelerinin yangına en az direnç süreleri
Ek-3/B’de belirtilmiştir.
⚠️ Kompartıman duvarı olması gereken yerler
• İki veya daha çok binanın ortak duvarları
• Kazan daireleri, otoparklar
• Ana elektrik dağıtım odaları
• Trafo merkezleri, orta gerilim merkezleri
• Jeneratör grubu odaları
🏘️ Müşterek duvarlar ve ikiz evler
İki veya daha çok binaya ait müşterek duvarlar yangına dayanıklı duvar olarak inşa edilir.
İkiz evleri birbirinden ayıran her duvar yangın duvarı olur.
🏙️ Yüksek binalarda kompartıman
• Konut harici: 21.50 m’den fazla
• Konut: 30.50 m’den fazla
📌 En çok 3 kat bir kompartıman
🏛️ Atriumlar
• Sadece düşük ve orta tehlikeli binalarda
• Alan 90 m²'den küçük olamaz
🔹 Alan < 90 m² ise: 45 cm duman perdesi, yağmurlama 15-30 cm uzaklıkta, aralar ≤ 2 m
• Doğal veya mekanik duman kontrolü
🔒 Kompartıman etkinliği
Dayanıklılık birleşme noktalarında da sürekli olur. Dayanıksız açıklık bulunamaz.
📌 Yangın kompartımanı: Yangının yayılmasını sınırlayan, yangına dayanıklı elemanlarla çevrili alan
🧱
Yangın Duvarları
⏱️ Dayanım süresi
Bitişik nizam yapıları ayıran yangın duvarları, en az
90 dakika
dayanıklı olmalıdır.
🚫 Delik ve boşluk yasağı
Yangın duvarlarında delik ve boşluk bulunamaz.
📌 Zorunlu açıklık varsa:
• Duvar direncinin yarı süresi kadar dayanıklı
• Kapılar kendiliğinden kapanan ve duman sızdırmaz
• Çevresi yanıcı maddeden arındırılır
⚡ Tesisat geçişleri
Su, elektrik, ısıtma, havalandırma ve benzeri tesisatın duvardan geçmesi hâlinde:
• Tesisat çevresi açıklık kalmayacak şekilde
• Duvar dayanım süresi kadar yangın ve dumana karşı yalıtılır
🏙️ Yüksek binalarda düşey şaftlar
Çöp, haberleşme, evrak ve teknik donanım şaftları:
• Duvarlar: 120 dakika dayanıklı
• Kapaklar: 90 dakika dayanıklı ve duman sızdırmaz
📌 Yangın duvarı: Binaları veya bölümleri ayıran, yangının yayılmasını engelleyen düşey eleman
🏢 Cepheler ve Çatılar
Binalarda yangının dış cephe ve çatı üzerinden yayılmasını önlemek amacıyla aşağıdaki kurallara uyulması zorunludur.
🧱
Cepheler
📌 Dış cephe malzemesi
• Bina yüksekliği > 28.50 m → Zor yanıcı
• Diğer binalar → En az zor alevlenici
🔹 Katlar arası alev geçişini önlemek için:
≥ 100 cm yangına dayanıklı cephe elemanı
veya cephe yağmurlama sistemi (aralık ≤ 2 m, mesafe ≤ 1.5 m)
📌 Geleneksel cephe sistemleri
a) Isı yalıtım sistemi → Sertifikalı olmalı
b) Yüksekliği < 28.50 m:
1.5 m hiç yanmaz kaplama
Yükseklik > 6.50 m: pencere kenarları
≥ 15 cm (yan) ve ≥ 30 cm (üst) hiç yanmaz bariyer
c) Farklı yükseklikte bitişik nizam → Alçak binanın çatı hizasındaki kat hiç yanmaz kaplama
📌 Giydirme cephe sistemleri
a) Döşeme kesişimleri → alev geçişini engelleyecek şekilde yangın dayanım süresince yalıtılır
b) Derzleri açık veya havalandırmalı → malzemeler en az zor yanıcı
🌲 Orman alanları
• Tüm dış cepheler hiç yanmaz
• Kapı/pencere doğramaları hiç yanmaz ve ≥ 30 dk yangına dayanıklı
• Çift cam veya kırılmaz / 30 dk dayanıklı cam
• Binaya 15 m’den yakın eklentiler → hiç yanmaz veya ≥ 30 dk dayanıklı
📌 Cephelerde yangın yayılımını önlemek için malzeme sınıfı ve bariyerler kritik önemdedir.
🏠
Çatılar
📌 Tasarımda dikkate alınacak ihtimaller
• Çökme
• Yangının girişi ve tutuşma
• Çatı altında yayılma
• Rüzgâr etkileri
• Işıklıktan yangın geçişi
• Yüzeyde yayılma ve alev damlaları
• Bitişik nizamda komşu çatıya geçiş
📌 Çatı kaplama malzemeleri
• Kaplamalar: BROOF sınıfı
• Kaplama altı yüzey/yalıtım: En az zor alevlenici
✅ Yanmaz kaplama kullanılırsa → alt yüzey normal alevlenen olabilir
📌 Yüksek binalar ve bitişik nizam
• Çatı döşemeleri yatay yangın kesici
• Taşıyıcı sistem ve kaplamalar yanmaz
🌲 Orman alanları
• Çatı kaplamaları, deresi, baca kenarı, yağmur oluğu/borusu → hiç yanmaz
• Taşıyıcı sistem → hiç yanmaz
• Kaplama altı yüzey/yalıtım → en az zor yanıcı
⚠️ Not: Orman alanlarında daha üst seviye kriterler varsa, onlara uyulur.
📌 Çatılarda BROOF sınıfı malzeme ve yanmaz taşıyıcı sistem zorunludur.
🚪 Kaçış Yolları ve Yangın Güvenlik Holü
Binalarda güvenli tahliye için kaçış yollarının genişliği ve sayısı ile yangın güvenlik hollerine ilişkin asgari kurallar aşağıda verilmiştir.
📏
Kaçış Yolu Sayısı ve Genişliği
📌 Toplam çıkış genişliği
Hesaplama: (kullanıcı sayısı / birim genişlikten geçen kişi sayısı) × 0.5 m
Asgari tek çıkış genişliği:
50-500 kişi → 100 cm
501-2000 kişi → 150 cm
≥ 2001 kişi → 200 cm
⚠️ Koridor/hol olarak kullanılıyorsa ≥ 110 cm · Hiçbiri 80 cm’den dar olamaz
🏙️ Yüksek binalarda: Kaçış yolları ve merdivenler ≥ 120 cm
Merdiven bölümleri: Genişlik > 200 cm → korkuluk ile 100-160 cm parçalara ayrılır
Koridor yüksekliği ≥ 210 cm
İki çıkış gereken mekânlar: Her çıkış toplam kullanıcının en az yarısını karşılayacak genişlikte
Temiz genişlik ölçümü:
a) Merdivenlerde: küpeşte çıkıntısının 80 mm’si dâhil
b) Tek kanatlı kapı: 80-120 cm · İki kanatlı: açık kanatlar arası ölçü
Çıkış/erişim yolları:
a) Açıkça görülebilir veya simgelerle vurgulanmış, her an kullanılabilir (engelsiz)
b) Başka mekânlardan geçmek zorunda kalmadan doğrudan çıkışa erişim
📌 Kaçış yolları hesaplanırken kullanıcı sayısı ve birim genişlikten geçen kişi sayısı esas alınır.
🛡️
Yangın Güvenlik Holü
Amaç: Kaçış merdivenlerine duman geçişini engellemek, söndürme/kurtarma elemanlarınca kullanılmak, engelli/yaralı bekletmek için yapılır.
Malzeme ve dayanım:
• Duvar, tavan, taban → hiç yanıcı malzeme kullanılamaz
• Duvar → ≥ 120 dk dayanıklı
• Kapı → ≥ 90 dk dayanıklı, duman sızdırmaz
Yangın güvenlik holü ölçüleri:
Taban alanı: 3-6 m²
Kaçış yönü boyu: ≥ 1.8 m
Acil durum asansörü önü hol:
Alan: 6-10 m²
Her boyut: ≥ 2 m
Döşeme eğimi: Asansör holünde çıkış kapısına doğru ≤ 1/200
Erişim: Kaçış merdivenlerine yangın güvenlik holü veya kapı ile ayrılan hol/koridor/lobiden geçilerek ulaşılır.
📌 Acil durum asansörü ile yapı yüksekliği 51.50 m’den fazla olan binalarda kaçış merdiveni önüne yangın güvenlik holü yapılması zorunludur. Acil durum asansörünün yangın merdiveni önündeki güvenlik holüne açılması gerekir.
🚪 Kaçış Yolu Kapıları
Kaçış yolu kapıları, yangın ve acil durumlarda güvenli ve hızlı tahliyeyi sağlamak amacıyla aşağıdaki asgari özelliklere sahip olmalıdır.
📏
Asgari Ölçüler
Genişlik:
≥ 80 cm
Yükseklik:
≥ 200 cm
🚫 Eşik olmamalı · 🚫 Dönel kapı / turnike kullanılamaz
📌 Genişlik ≥ 80 cm · Yükseklik ≥ 200 cm
🚪
Açılma Yönü ve Kilit
• Kapı kanatları hareketi engellememeli
• Kullanıcı yükü > 50 kişi ise kapı kaçış yönüne açılmalı
• Kapılar el ile açılabilmeli ve kilitli tutulmamalı
📌 >50 kişi → kaçış yönüne açılır · Kilit yasak
🛡️
Yangın Dayanım Süresi
• Kapılar duman sızdırmaz olmalı
• 4 kattan az hizmet veriyorsa → ≥ 60 dk
• Bodrum veya ≥4 kat → ≥ 90 dk
• Kendiliğinden kapanan · İtfaiye girişine izin vermeli
📌 4 kattan az: 60 dk · 4+ kat / bodrum: 90 dk
📐
Temiz Genişlik Ölçümü
Tek kanatlı kapı: kasa ile 90° açık kanat arası ölçü
Tek kanat genişlik: 80-120 cm
İki kanatlı kapı: her iki kanat 90° açıkken kanat yüzeyleri arası ölçü
📌 Tek kanat: 80-120 cm
🔓
Kapı Kolu Kullanmadan Açılma
• Merdivenden güvenli alana açılan tüm kaçış yolu kapıları
• Bir kattaki kişi sayısı > 100 ise kaçış merdiveni/koridor/hol kapıları
• Kapı kolu kullanılmadan açılabilmeli
📌 >100 kişi → kolsuz açılma zorunlu
💪
Açılma Kuvveti
≤ 110 N
Maksimum açılma kuvveti
📌 Kapılar 110 N'u geçmeyen kuvvetle açılabilmeli
📌 Maksimum 110 N
📌
Özet: Kaçış yolu kapıları
≥80 cm genişlik,
≥200 cm yükseklik,
tek kanat 80-120 cm,
>100 kişi → kolsuz açılma,
≤110 N kuvvetle açılabilmelidir.
🚪 Acil Çıkış Sayıları
Bütün yapılarda, aksi belirtilmedikçe, en az 2 çıkış tesis edilmesi ve çıkışların korunmuş olması gerekir.
25
kişi
YÜKSEK TEHLİKELİ
▼ aşıldığında
50
kişi
HER MEKÂN
▼ aşıldığında
🚪
En Az 3 Çıkış
KİŞİ SAYISI ARTTIKÇA
Kişi sayısı
500
kişi
▲ geçer ise
🚪
En Az 4 Çıkış
YÜKSEK KAPASİTE
Kişi sayısı
1000
kişi
▲ geçer ise
📌
Özet:
Yüksek tehlikeli mekânlarda 25, diğer mekânlarda 50 kişi aşılırsa
≥ 2 çıkış zorunludur.
Kişi sayısı 500’ü geçerse
≥ 3 çıkış,
1000’i geçerse
≥ 4 çıkış gerekir.
🌀 Kaçış Merdiveni Özellikleri
Kaçış merdivenleri, yangın ve acil durumlarda güvenli tahliyeyi sağlamak amacıyla aşağıdaki asgari özelliklere sahip olmalıdır.
🚪
Dışa Açılma
Kaçış merdivenlerinin kapasite ve sayı bakımından en az yarısı doğrudan bina dışına açılmalıdır.
📌 En az 1/2'si dışa açık
📏
Dışa Çıkış Mesafesi
Merdiven indiği nokta ile dış açık alan arasındaki uzaklık:
≤ 10 m
(normal)
≤ 15 m
(yağmurlama sistemli)
📌 Dışa açık alan görülmeli, erişilebilir olmalı
🔄
Sahanlık Düzeni
Her döşeme düzeyinde 17 basamaktan çok olmayan ve 4 basamaktan az olmayan aralıkla sahanlık düzenlenir.
⛔ Dengelenmiş merdiven: Yasak (H>15.50 m veya >100 kişi)
📐
Sahanlık ve Basamak
• Sahanlık genişlik/uzunluğu ≥ merdiven genişliği
• Basamaklar kaymayı önleyici malzemeden
📌 Kaymaz basamak zorunlu
🚪
Kapı Konumlandırma
Sahanlığa açılan kapılar, kaçış yolunun 1/3'ünden fazlasını daraltamaz.
📌 Daraltma ≤ 1/3
📏
Yükseklik ve Kot Farkı
• Baş kurtarma yüksekliği: ≥ 210 cm
• Sahanlıklar arası kot farkı: ≤ 300 cm
📌 H ≥ 210 cm · ΔH ≤ 300 cm
👣
Basamak Ölçüleri
• Basamak yüksekliği: ≤ 175 mm
• Basamak genişliği: ≥ 250 mm
📌 175 mm ≤ h · r ≥ 250 mm
🛡️
Korkuluk ve En Dar Basamak
• En dar basamak (kova hattı): Konut: ≥100 mm / Diğer: ≥125 mm
• Her iki yanda duvar, korkuluk veya küpeşte zorunlu
📌 Korkuluk zorunlu
🚫
Şaft ve Cihaz Yasağı
Kaçış merdiveni yuvasına ve yangın güvenlik holüne:
- Elektrik ve mekanik tesisat şaftı kapakları
- Kombi kazanı, iklimlendirme dış ünitesi
- Sayaç ve benzeri cihazlar konulamaz
📌 Hiçbir cihaz konulamaz
📌
Özet: Kaçış merdivenleri
en az yarısı dışa açık,
17 basamakta sahanlık,
basamak ≤175 mm / ≥250 mm,
korkuluk zorunlu olmalıdır.
🌀 Dış Kaçış Merdiveni ve Dairesel Merdiven
Yangın ve acil durumlarda dış kaçış merdivenleri ve dairesel merdivenler belirli koşullar altında kullanılabilir. Aşağıda bu iki merdiven türüne ilişkin asgari kurallar verilmiştir.
🚪
Dış Kaçış Merdiveni
✅ İç merdiven yerine kullanım: Dışarıda yapılan açık kaçış merdiveni, ilgili gereklere uyulması şartıyla iç kaçış merdivenleri yerine kullanılabilir. Korunumlu yuva içinde bulunması şart değildir.
🚫 Yan boşluk yasağı: Açık dış kaçış merdiveninin herhangi bir bölümüne, yanlardan yatay ve alttan düşey uzaklık olarak 3 m içerisinde, merdivenin özelliklerinden daha az korunumlu kapı, pencere gibi duvar boşluğu bulunamaz.
⛔ Yüksek binalarda yasak: Bina yüksekliği 21.50 m’den fazla olan binalarda, bina dışında açık merdivenlere izin verilmez.
📌 Dış kaçış merdiveni korunumlu yuva gerektirmez, ancak 3 m içinde boşluk olmamalıdır.
🔄
Dairesel Merdiven
✅ Kullanım koşulları: Yanmaz malzemeden, en az 100 cm genişlikte, kullanıcı yükü 25 kişi’yi aşmayan katlarda zorunlu çıkış olabilir.
📏 Yükseklik sınırı: Dairesel merdivenler 9.50 m’den daha yüksek olamaz.
👣 Basış genişliği: Kova merkezinden en fazla 50 cm uzaklıktaki basış genişliği ≥ 250 mm.
📐 Basamak yüksekliği: ≤ 175 mm
📏 Baş kurtarma yüksekliği: ≥ 2.50 m
📌 Dairesel merdiven: yanmaz, ≥100 cm, ≤25 kişi, ≤9.50 m, ≥250 mm basış
📌
Özet:
Dış kaçış merdiveni korunumlu yuva gerektirmez, yüksek binalarda (21.50 m üzeri) yasaktır, yan boşluklarda 3 m kuralı vardır.
Dairesel merdiven yanmaz, en az 100 cm, ≤ 25 kişi, ≤ 9.50 m, basış ≥ 250 mm olmalıdır.
🏠 Konutlarda Kaçış Yolları ve Merdivenler
Konutlarda yangın ve acil durumlarda güvenli tahliyeyi sağlamak amacıyla aşağıdaki kaçış yolu ve merdiven kurallarına uyulması zorunludur.
🏘️
4 Kat ve Altı Konutlar
Bodrum katlar dâhil 4 katı geçmeyen konutlar, tek evler, ikiz evler ve sıra evlerde kaçışlar, kaçış mesafesi aranmaksızın normal merdivenlerle sağlanabilir. Bu merdivenlerde başka herhangi bir özellik aranmaz.
📌 4 kat → Normal merdiven yeterli
📏
Kaçış Mesafesi
Normal: ≤ 20 m
Yağmurlama sistemli: ≤ 30 m
İkiden çok ara kat yoksa: üst kat döşeme alanı ≤ 70 m² (tek kapı varsa üst kata konulamaz)
📌 20 m (normal) · 30 m (yağmurlama)
🚪
Doğrudan Erişim
Konut birimlerinden bütün çıkışlar, kaçış merdivenlerine veya güvenli bir açık alana doğrudan erişim imkânı sağlayacak şekilde olmalıdır.
📌 Doğrudan erişim zorunlu
📐
Kaçış Uzaklığı Ölçümü
• Apartman dairelerinin kapısından başlanarak ölçülür.
• Tek doğrultuda kaçış → en uzaktaki kapıdan ölçülür.
• İki ayrı doğrultuda kaçış → her kapıdan ayrı ölçülür.
📌 Daire kapısından ölçüm
🌀
Yapı Yüksekliğine Göre Merdiven Düzenlemeleri
a)
Yapı yüksekliği 21.50 m altı →
KORUNUMSUZ MERDİVEN
(ikinci çıkış aranmaz)
b)
21.50 m < 30.50 m →
EN AZ 2 MERDİVEN
(biri korunumlu, her daireden 2 merdivene ulaşım)
c)
30.50 m < 51.50 m →
2 KORUNUMLU MERDİVEN
(biri yangın güvenlik holü veya basınçlandırma)
ç)
Yapı yüksekliği 51.50 m üzeri →
2 KORUNUMLU + GÜVENLİK HOLÜ + BASINÇLANDIRMA
📌 Yükseklik arttıkça güvenlik önlemleri artar
🏗️
Bodrum Katlar
• Farklı amaçlı bodrum katlarda, konut ile ortak kullanılan kaçış merdivenlerinin önüne yangın güvenlik holü düzenlenir.
• Giriş/çıkış/şaftları 120 dakika dayanıklı döşeme/bölme ile ayrılan bodrum katlar, yapı yüksekliğine dahil edilmez.
📌 Bodrum → güvenlik holü, 120 dk ayrım
🏠
Çatı Arası Piyesler
• Çatı arası piyeslerden binanın normal merdivenine veya korunumlu kaçış merdivenine alternatif kaçış imkânı sağlanması durumunda, çatı arası piyes yüksekliği yapı yüksekliğine dahil edilmez.
📌 Alternatif kaçış varsa yüksekliğe dahil değil
📌
Özet:
4 kat → normal merdiven ·
≤20 m kaçış (yağmurlama ile 30 m) ·
≥21.50 m → 2 merdiven ·
≥30.50 m → 2 korunumlu merdiven ·
≥51.50 m → korunumlu + hol + basınçlandırma
🏥 Sağlık Yapıları
Hastaneler, yaşlı bakım evleri ve engelli bakım evleri gibi sağlık yapılarında yangın güvenliği için aşağıdaki özel kurallara uyulması zorunludur.
🛏️
Hasta Odası Çıkışları
Kullanıcı yükü
15
kişiyi aşan her oda için
🚪 2 kapı
birbirinden uzakta konuşlandırılmış
📌 >15 kişi → 2 çıkış zorunlu
🧱
Yangın Kompartımanları
Yatılan kat alanı
> 300 m²
İki veya daha fazla yangın kompartımanına ayrılır
veya korunumlu yatay tahliye alanları teşkil edilir.
Yatay tahliye alanı hesabı:
2.8 m²
/ kişi
📌 >300 m² → kompartıman veya yatay tahliye
🛤️
Koridor Genişliği
Hastanelerde koridor genişliği
2
m
'den az olamaz
📌 Koridor ≥ 2 m
📌
Özet:
Sağlık yapılarında
>15 kişi → 2 çıkış,
>300 m² → kompartıman (2.8 m²/kişi),
koridor ≥ 2 m olmalıdır.
🔥 Kazan Daireleri ve Doğalgaz/LPG Tesisatı
Kazan daireleri, yangın güvenliği açısından özel önlemler gerektiren bölümlerdir. Aşağıda genel kurallar, sıvı yakıt, doğalgaz/LPG tesisatı ve personel sertifikası ile ilgili hükümler verilmiştir.
📋
Genel Kurallar
✅ TS standartlarına uygun olmalı
🧱 Diğer bölümlerden 120 dk dayanıklı bölmelerle ayrılmalı
🚫 Bina dilatasyonu kazan dairesinden geçemez
💨 Temiz ve kirli hava bacaları zorunlu
🚪 Kapı, kaçış merdivenine doğrudan açılmamalı, ortak hol/koridor'a açılmalı
📌 120 dk yangın dayanımı
🚪
Çıkış Kapıları
50-350 kW: En az 1 kapı
> 100 m² veya > 350 kW: En az 2 kapı
🚪 Kapılar zıt yönlerde konumlandırılmalı
🛡️ 90 dk dayanıklı, duman sızdırmaz, kendiliğinden kapanan
📌 50-350 kW → 1 kapı · >350 kW → 2 kapı
🛢️
Sıvı Yakıt
🚫 Taban sıvı yakıt dökülmemesi için tedbir alınmalı
🧪 Dökülen yakıt için kanal sistemi yapılmalı
🕳️ Pis su çukuru: ≥ 0.25 m³ (beton)
🧹 Zemin suları bodrum süzgeçleri ile toplanıp çukura akıtılır
🔄 Yakıt akıntıları yakıt ayırıcıdan geçirilmeli
📌 ≥0.25 m³ pis su çukuru
🧯
Yangın Söndürme Ekipmanları
🧯 En az 1 adet 6 kg kuru kimyevi tozlu söndürücü
🚒 Büyük kazan dairelerinde en az 1 yangın dolabı
📌 6 kg söndürücü · Büyük dairelerde yangın dolabı
⛽
Doğalgaz / LPG Tesisatı - 1
📐 Proje, malzeme, montaj standartlara ve gaz kuruluşu teknik şartnamelerine uygun
📟 Sayaçlar kazan dairesi dışına yerleştirilmeli
🔌 Ana kapama vanası ve ana elektrik panosu dışarıda, kolay ulaşılabilir yerde
💨 Gaz kaçağına karşı doğal veya mekanik havalandırma
🏗️ Tavan düz olmalı, gaz birikeceği cep olmamalı
📌 Sayaç dışarı · Vana dışarı · Havalandırma · Tavan düz
⚡
Doğalgaz / LPG Tesisatı - 2
🛑 Gaz algılayıcı zorunlu
⚡ Topraklama Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği'ne uygun
💡 Aydınlatma ve anahtarlar kapalı tipte, patlamaya dayanıklı
🚫 LPG kullanılan kazan daireleri bodrumda yapılamaz
🔒 LPG tesisatında otomatik emniyet vanası (gaz algılayıcı ile devreye giren)
📌 Gaz algılayıcı · Topraklama · LPG bodrum yasak
🎓
Personel Sertifikası
Yetkili bir kurum tarafından verilen kazan dairesi işletmeciliği kursu sertifikası bulunmayan şahıslar, kazan dairesini işletmek üzere çalıştırılamaz.
📌 Sertifika ZORUNLU
📌
Özet:
Kazan daireleri
120 dk ayrılmalı,
50-350 kW → 1 kapı,
>350 kW → 2 kapı,
≥0.25 m³ pis su çukuru,
6 kg söndürücü,
sayaç/ vana dışarı,
LPG bodrum yasak,
sertifika zorunlu.
🛢️ Yakıt Depoları
Yakıt depoları, yangın güvenliği açısından özel önlemler gerektiren bölümlerdir. Aşağıda genel kurallar, depolama sınırları, topraklama ve kat kaloriferi tesisatı ile ilgili hükümler verilmiştir.
📋
Genel Kurallar
✅ Yangına dayanıklı bölmelerle korunmuş hacimde olmalı
🧱 Kazan dairesinden 120 dakika dayanıklı bölme ile ayrılmalı
💨 Yeterli havalandırma sağlanmalı
🛢️ Tank kapasitesinin en az 1/3'ü kadar havuzlama yapılmalı
📐 TS standartlarına göre hesaplanmalı ve yerleştirilmeli
📌 120 dk ayrım · Havuzlama ≥ 1/3 kapasite
🚫
Yasak Yerler
🚫 Merdiven altı
🚫 Merdiven boşluğu
🚫 Mutfak
🚫 Banyo
🚫 Yatak odası
🚫 Kat kaloriferi deposu da aynı yasaklar geçerli
📌 Merdiven altı/boşluğu · Mutfak · Banyo · Yatak odası
📦
Sıvı Yakıt Depolama Miktarları
a) ≤ 1000 L → bodrumda varil içinde
b) ≤ 3000 L → bodrumda sızıntısız sac kaplarda
c) ≤ 40000 L → 120 dk dayanıklı kâgir odada sızıntısız tank veya yeraltı/yerüstü tank
d) > 40000 L → binadan ayrı, bağımsız, tek katlı binada
📌 1000 L · 3000 L · 40000 L · >40000 L
⚡
Topraklama
🔌 Akaryakıt depolarının metal bölümleri statik elektriğe karşı topraklanmalı (ilgili yönetmeliklere göre)
📌 Statik elektrik topraklama zorunlu
🏠
Kat Kaloriferi Yakıt Deposu
🚫 Yasak yerler: merdiven boşluğu, mutfak, banyo, yatak odası
🏗️ Bodrumda en fazla 2000 L
📆 Günlük yakıt deposu en fazla 100 L, kapalı hacimde
💨 Sadece havalık ile atmosfere açılır, taşma borusu ana depoya bağlanır
📌 Bodrum: 2000 L · Günlük: 100 L
🧯
Yangın Söndürme
🧯 Kat kaloriferi veya gazyağı kullanan binalarda en az 1 adet 6 kg ABC tozlu el yangın söndürücü
📌 6 kg ABC tozlu söndürücü
🪨
Kömürlük
• Kazan dairesine bitişik tesis edilir.
• Taban kotu el veya stoker ile yükleme/boşaltmaya elverişli olmalı.
• Kömürün rahat taşınması ve cürufun kolay atılması sağlanmalı.
• Kömürlük alanı 1.5 m kömür yüksekliği esas alınarak hesaplanır.
📌 1.5 m kömür yüksekliği
📌
Özet:
Yakıt depoları
120 dk ayrılmalı,
merdiven/mutfak/banyo/oda yasak,
1000-3000-40000 L depolama sınırları,
topraklama zorunlu,
bodrum 2000 L, günlük 100 L,
6 kg söndürücü,
1.5 m kömür.
🅿️ Otoparklar
Otoparklar, yangın güvenliği açısından açık/kapalı ayrımı, yangın sistemleri, havalandırma ve LPG/CNG araç kuralları ile ilgili özel hükümlere tabidir.
🌤️
Açık Otopark
Dışarıya toplam açık alan, döşeme alanının % 5'inden fazla ise açık otopark sayılır. Aksi kapalıdır.
Açıklıklar karşılıklı iki cephede ve her biri toplam açıklığın yarısından büyük olmalıdır.
📌 %5 açık alan eşiği
🧯
Kapalı Otopark Yangın Sistemleri
Toplam alan > 600 m²:
- Otomatik yağmurlama sistemi
- Yangın dolap sistemi
- İtfaiye su alma ağızları
Toplam alan > 2000 m²:
• Mekanik duman tahliye sistemi (bağımsız, ≥ 10 hava değişimi/saat)
📌 600 m² · 2000 m² eşikleri
💨
Havalandırma
Asansör ile araç alınan kapalı otoparklar: Doğal veya mekanik havalandırma sistemi zorunlu.
LPG/CNG otoparklarında: Havalandırma tesisatı ex-proof, gaz algılayıcıya bağlı otomatik çalışmalı.
📌 Havalandırma zorunlu (asansörlü ve LPG)
⛽
LPG/CNG - Giriş Koşulları
a) İşyeri açma ruhsatı veren idareler yıllık denetim yapar.
b) Girişe 90×60 cm tabela asılır.
c) 1. bodrumdan daha aşağı olamaz, giriş/çıkış ayrı düzenlenir.
d) Havalandırma ve elektrik tesisatı ex-proof.
📌 Tabela · Bodrum sınırı · Ex-proof
🔧
LPG/CNG - Tesisat ve Denetim
ç) Zemin uygun eğimli dere ile drenaj sağlanır, ızgara kullanılmaz, tahliyede sifonlu rögar.
d) Sadece tescil belgesinde LPG/CNG yazan ve muayenesi geçerli araçlar girebilir.
e) Görevli personel araçların şartları sağlayıp sağlamadığını kontrol eder, uygun olmayanlar alınmaz.
📌 Drenaj · Tescil belgesi · Personel kontrolü
📌
Özet:
Açık otopark: %5 açık alan ·
>600 m²: yağmurlama+dolap+itfaiye su alma ·
>2000 m²: mekanik duman tahliyesi (≥10 hava/saat) ·
LPG/CNG: bodrum kısıtı, ex-proof, tabela, tescil belgesi
💡 Acil Durum Aydınlatması ve Yönlendirmesi
Kaçış yollarının güvenli kullanımı için acil durum aydınlatması ve yönlendirme işaretleri zorunludur. Aşağıda bu sistemlere ilişkin asgari kurallar verilmiştir.
💡
Kaçış Yollarının Aydınlatılması
✅ Bütün kaçış yolları ve kaçış merdivenleri aydınlatılmalı
⏳ Aydınlatma sürekli olmalı (genel aydınlatma sistemine bağlı)
🌞 Doğal aydınlatma yeterli kabul edilmez
📌 Sürekli aydınlatma zorunlu
🔦
Acil Durum Aydınlatması Sistemi
⚡ Normal aydınlatma kesildiğinde otomatik devreye girer
📋 Kapsam: Kaçış yolları, toplanma alanları, asansörler, yürüyen merdivenler, yüksek riskli atölye/laboratuvarlar, elektrik odaları, jeneratör odaları, pompa istasyonları, kapalı otoparklar, ilk yardım ve yangın ekipman bölgeleri
📌 Otomatik devre · Geniş kapsam
🏢
Acil Aydınlatma Kapsamındaki Binalar
a) Hastaneler, huzur evleri, eğitim amaçlı binalar
b) Kullanıcı yükü > 200 olan binalar
c) Zemin altında ≥ 50 kullanıcılı binalar
ç) Penceresiz binalar
d) Otel, motel, yatakhaneler
e) Yüksek tehlikeli yerler
f) Yüksek binalar
📌 7 farklı bina/yer kategorisi
⏱️
Süre ve Lüks Değerleri
⏳ Çalışma süresi: En az 60 dk (200 kişiye kadar)
⏳ > 200 kişi: En az 120 dk
💡 Aydınlatma seviyesi: Merkez hattında ≥ 1 lux (60 dk sonunda ≥ 0.5 lux)
📊 En yüksek/en düşük oran: ≤ 1/40
📌 60/120 dk · 1/0.5 lux · ≤1/40
🔌
Sistem Tipleri ve Kablo
🔋 Bağımsız armatür (kendi akü, şarj devresi, denetleyici)
🔋 Merkezi batarya (DC/AC invertör ile beslenen armatürler)
🔄 Normal armatürler dönüşüm kiti ile acil armatüre çevrilebilir
📡 Merkezi sistem bağlantıları metal boru veya yangına dayanıklı kablo ile
🌍 Deprem bölgesi (1. ve 2. derece) → Bataryalı bağımsız armatür
📌 Bağımsız · Merkezi · Dönüşüm · Deprem
🪧
Acil Durum Yönlendirmesi
🚪 Birden fazla çıkışı olan binalarda acil durum yönlendirmesi zorunlu
⏳ Yönlendirme süresi: En az 60 dk (>200 kişi → 120 dk)
🟩 İşaretler: Yeşil zemin + beyaz · "ÇIKIŞ" / "ACİL ÇIKIŞ"
📏 İşaret yüksekliği: ≥ 15 cm
📌 Yeşil/beyaz · 60/120 dk · ≥15 cm
📏
Yönlendirme İşaretleri - Yerleşim ve Özellikler
- Yükseklik: Yerden 200-240 cm arası
- Görüş mesafesi: Dışarıdan aydınlatılan → yükseklik × 100 · İçeriden aydınlatılan → yükseklik × 200
- Kontrast/parlaklık: Dış aydınlatmada ≥ 2 cd/m² ve kontrast oranı ≥ 0.5
- Yasak: Kaçış yönüyle karışıklık yaratacak ışıklı işaret/nesne bulundurulamaz
📌 200-240 cm · 100× / 200×
📌
Özet:
Acil durum aydınlatması
sürekli aydınlatma,
otomatik devre,
60-120 dk,
≥1 lux,
bağımsız/merkezi batarya,
yeşil/beyaz yönlendirme,
200-240 cm yükseklikte olmalıdır.
🚨 Algılama ve Uyarı Sistemi ile Alarm Verme
Yangın algılama ve uyarı sistemleri, erken uyarı ve güvenli tahliye için kritik öneme sahiptir. Aşağıda algılama, uyarı butonları, otomatik sistemler, entegrasyon ve alarm verme ile ilgili kurallar verilmiştir.
🎯
Algılama ve Uyarı - Genel
🚨 Yangın algılama ve uyarı sistemi, aşağıdakilerden biri veya birkaçı ile devreye girer:
👆 El ile (buton)
🤖 Otomatik (algılayıcı)
🔥 Söndürme sisteminden gelen uyarı
📌 3 farklı devreye girme yöntemi
📟
Yangın Uyarı Butonları
📍 Yerleşim: Kaçış yollarında
📏 Yatay erişim: ≤ 60 m
📐 Yükseklik: 110-130 cm
👁️ Görülebilir ve kolay erişilebilir olmalı
Zorunlu binalar:
• Konut hariç, kat alanı >400 m², 2-4 kat
• Konut hariç, >4 kat
• Konutlar dahil tüm yüksek binalar
📌 60 m · 110-130 cm · 3 zorunlu kategori
📡
Otomatik Algılama Cihazları
📋 Zorunlu: Yapı yüksekliği veya toplam kapalı alanı Ek-7 değerlerini aşan binalar
🔍 Algılayıcı tipleri: Duman, sabit sıcaklık, sıcaklık artış, alev
📐 Yerleşim: TS EN 54-14’e göre tüm mahallere
❌ Duman algılayıcı gerekmez: Normal baca olmayan, yanıcı madde içermeyen, erişilmesi mümkün olmayan boşluklar
🔧 Tüm algılama cihazları periyodik test/bakım için ulaşılabilir olmalı
📌 Ek-7 · TS EN 54-14 · Ulaşılabilirlik
🔗
Söndürme Sistemleri ile Entegrasyon
💧 Yağmurlama sistemi: Başlık açılması → yangın uyarı sistemi otomatik algılama yapar
🔄 Her zon hattına su akış anahtarı tesis edilir, kontak çıkışları alarm sistemine bağlanır
🌡️ Yağmurlama olan yerler = otomatik sıcaklık algılayıcı ile donatılmış gibi işlem görür (ayrıca sıcaklık algılayıcı gerekmez)
💨 Gazlı / kuru kimyevi / sabit söndürme sistemleri: Devreye girdiğinde alarm sistemi otomatik algılamalı
📌 Su akış anahtarı · Entegrasyon zorunlu
🔊
Alarm Verme - Kontrol Paneli ve Bina Uyarısı
🖥️ Ana kontrol paneli ve tali panellerde sesli, ışıklı, alfa nümerik göstergeler
🔊 Binanın tüm kullanılan bölümlerinde sesli ve ışıklı uyarı cihazları ile haber verme
📡 Data iletişimi ile alarm verme (sesli/ışıklı veya data)
📌 Sesli/ışıklı · Data · Tüm bina
📞
Alarm Verme - Acil Ekipler ve İtfaiye
🧑🚒 Yangın/acil durum mücadele ekiplerinin uyarılması
🚒 İtfaiyeye haber verilmesi
📞 Direkt hatlar veya diğer iletişim ortamları üzerinden data iletişimi
🎯 Sesli ve ışıklı uyarı cihazları ile ekip uyarısı
📌 Ekip uyarısı · İtfaiye · Direkt hat
🎛️ Yangın Kontrol Panelleri, Alarm Sistemleri ve Kablolar
Yangın güvenlik sistemlerinin kontrol, izleme, uyarı ve kablolama ile ilgili kurallar aşağıda verilmiştir.
🖥️
Yangın Kontrol Panelleri
📍 a) Kontrol panelleri: Zemin kat veya kolay ulaşılabilir, sürekli personel bulunan yerde tesis edilir
📍 b) Tekrarlayıcı paneller: Ana panelde personel bulunamadığı zamanlarda ikinci bir mahalde
📌 Personel bulunan yerde · Tekrarlayıcı panel
💧
Yağmurlama Sistemi Entegrasyonu
🔄 Bağlantı: Yağmurlama alarm istasyonları ve akış anahtarları yangın alarm sistemine bağlanır
📊 İzleme: Ayrı bölgesel panelde veya kontrol panelinde ayrı bölgesel alarm göstergeleri ile izlenir
🔧 Hat kesme vanaları izleme anahtarları ve arıza kontakları sürekli denetlenir
📌 Akış anahtarı · Bölgesel izleme · Sürekli denetim
💨
Gazlı Söndürme ve Duman Kontrol Sistemleri
🧯 Gazlı söndürme: Alarm ve arıza çıkışları yangın alarm sistemine bağlanır, ayrı bölgesel göstergelerle izlenir
🔄 Duman kontrol / basınçlandırma: Arıza ve konum değiştirme sinyalleri ayrı bölgesel izleme panelinde izlenir/kontrol edilir
🎮 El ile kontroller ayrı panelden veya yangın alarm sistemi bünyesinde yapılabilir
📌 Alarm/arıza çıkışları · Bölgesel izleme · El kontrolü
🔊
Sesli ve Işıklı Uyarı Cihazları
🔔 Buton zorunlu olan yerlerde uyarı sistemi zorunlu
⏳ Ön uyarı sistemine izin (gerçeklik araştırması için) ancak tehlikeli madde bulunan endüstriyel/depolama binalarında yasak
🔇 İstisnalar: İşitme engelli olmayan alanlarda ışıklı zorunlu değil · Sağlık hizmetlerinde sadece ışıklı kullanılabilir
📢 Anons sistemleri zorunlu: >200 yataklı otel/ yurt · >5000 m² veya >1000 kişi topluma açık binalar · >51.50 m yapılar
📌 Ön uyarı izni · Anons zorunluluğu (200 yatak, 5000 m²/1000 kişi, 51.50 m)
📢
Ses Seviyesi ve Tahliye Uyarıları
🔊 Ses seviyesi (150 cm yükseklikte): Ortam sesinin ≥15 dBA üzerinde
🛏️ Uyuma/banyo/duş: En az 75 dBA
📏 3 m uzaklıkta: En az 75 dBA, en çok 120 dBA
🔄 Tahliye uyarıları tüm yapıda devreye girer (istisnalar: kademeli tahliye, özel bakım personeli uyarısı)
📌 75 dBA · 120 dBA · ≥15 dBA
⚡
Acil Durum Kontrol Sistemleri
🔓 Fonksiyonlar: Yangın kapılarını serbest bırakma, basınçlandırma, duman kontrol, acil aydınlatma, kilitli kapıları açma
🛗 Asansör kontrolü: Kullanımı engelleme veya itfaiye/ekip kullanımına açma
📞 Otomatik haber verme: İtfaiye, elektrik işletmesi, belediye, polis/jandarma, kurum amiri, bina sahibi
🎛️ Kontrol birimleri yangın alarm sisteminin donanım/yazılım bütünlüğü içinde gerçekleşir
📌 6 temel fonksiyon · Otomatik haber verme
🔌
Kablolar ve Yangına Dayanıklılık
🔌
İş Sağlığı ve Güvenliği – Yangın Güvenlik Sistemleri Kablolama
🔌
Kablolar ve Yangına Dayanıklılık
⏱️ 60 dakika dayanıklı kablolar:
- Kontrol paneli → uyarı cihazları/amplifikatör/hoparlör/acil kontrol cihazları
- İtfaiye haberleşme kabloları (bina içi)
- Ana/tali paneller ve tekrarlayıcılar arası haberleşme ve besleme
- Tüm kontrol paneli besleme kabloları
🔧 Dayanıklılık aranmayan kablolar:
- Yangın uyarı butonları
- Algılayıcılar
- Kontrol panelleri arası kablolar (enerji kesildiğinde tehlikeli olmayan)
- Elektromanyetik kapı tutucular
⚠️ Halojensiz kablo zorunluluğu:
- Sağlık hizmeti amaçlı binalar
- >100 kişi konaklama binaları
- >1000 kişi toplanma amaçlı binalar
(yangında zehirli gaz üretmeyen, halojenden arındırılmış)
📌 60 dk dayanıklılık · Sertifika · Halojensiz kablo (sağlık, >100 konaklama, >1000 toplanma)
📌
Özet:
Kontrol paneli → personel bulunan yerde
Yağmurlama/gazlı/duman kontrol → entegre izleme
Uyarı sesi 75-120 dBA, ≥15 dBA üzeri
6 acil kontrol fonksiyonu
60 dk dayanıklı kablo, halojensiz
💨 Duman Kontrolü ve Basınçlandırma Sistemi
Yangın sırasında dumanın kontrolü, tahliyesi ve basınçlandırma sistemleri, güvenli tahliye için kritik öneme sahiptir. Aşağıda duman kontrolü esasları, iklimlendirme sistemleri, özel alanlar ve basınçlandırma ile ilgili kurallar verilmiştir.
🌪️
Duman Kontrolünün Esasları
🌿 Doğal duman tahliyesi: Duman çekiş bacaları, duman kesicileri, duman bölmeleri kullanılır
⚙️ Mekanik duman kontrolü: İklimlendirme sistemleri özel düzenlemelerle veya ayrı mekanik havalandırma/duman kontrol sistemleri kurulur
🔓 Duman tahliye ağızları: Daima açık veya yangında otomatik/el ile açılabilen mekanik düzenlerle çalışır, sürekli bakım zorunlu
📌 Doğal · Mekanik · Bakım zorunlu
🌀
İklimlendirme / Havalandırma - 1
🔄 Mevcut iklimlendirme/ havalandırma tesisatı duman kontrolü olarak kullanılabilir (aynı şartlar geçerli)
🏗️ Kanallar: Çelik, alüminyum veya benzeri malzemeden, yeterli askı elemanları ile bağlanmış
🔥 Kanal kaplama: En az zor alevlenici malzeme
🚫 Kanallar kaçış merdivenlerinden ve yangın güvenlik hollerinden geçemez (geçerse yangın dayanım süresince kaplanmalı)
🔧 Yangın kompartımanları arası geçişlerde yangın damperi kullanılır
📌 Zor alevlenici kaplama · Yangın damperi
🏗️
İklimlendirme / Havalandırma - 2
📦 Plenum kullanımı (asma tavan, yükseltilmiş döşeme): Mineral, alüminyum/bakır zırhlı kablo, rijit metal boru, esnek metal boru geçirilebilir
🚧 Kanal yangın kompartıman duvarını delerse: 120 dk dayanımlı yangın damperi veya şönt baca/özel kelepçe
⚡ Basınçlandırma sistemi kanallarında yangın damperi kullanılmaz
🎮 Duman kontrol sistemi: Uzaktan el kumandası veya algılama/uyarı sistemi ile otomatik devre
🏙️ Yapı yüksekliği > 51.50 m → ortak alanlarda (hol, koridor) duman kontrol sistemi zorunlu
📌 120 dk damper · 51.50 m zorunlu
🏭
Özel Alanlar - 1
⛽ Dizel pompa / jeneratör: Havalandırma bağımsız, hava 5 m uzaklıktan, egzoz 5 m uzağa
🍳 Mutfak egzozu: Bağımsız, kanallar yanabilir malzemeden 50 cm uzak, yangın damperi konulamaz, 5 m mesafe
🏢 2000 m²'yi aşan: Kazan daireleri, kapalı otoparklar, bodrum depoları → mekanik duman tahliyesi zorunlu (bağımsız, ≥ 10 hava değişimi/saat)
📌 5 m · 2000 m² · ≥10 hava/saat
⚡
Özel Alanlar - 2
🌾 Tahıl, un, nişasta, şeker depoları: Parlayıcı organik tozları toplamayacak özel havalandırma zorunlu, açık ateş kaynağı yasak, kaynak yasağı
🔥 Doğalgaz / LPG / tehlikeli maddeler: Fanlar, havalandırma motorları, kablo ve pano tesisatı ex-proof (patlama/kıvılcım güvenlikli)
📌 Ex-proof · Toz havalandırması
🛡️
Basınçlandırma - 1
🌀 Merdiven basınçlandırma zorunluluğu: Konutlar hariç, merdiven kovası > 30.50 m
🏗️ Bodrum kat sayısı > 4 → bodrum kaçış merdivenleri basınçlandırılır
🏙️ Konutlarda yapı yüksekliği > 51.50 m → basınçlandırma zorunlu
🛗 Acil durum asansörü kuyuları basınçlandırılır
📊 Basınç farkı: Kapılar kapalı → ≥ 50 Pa · Açık kapı → ≥ 15 Pa
💪 Kapı açma kuvveti ≤ 110 N
💨 Hava hızı: Açık kapı durumunda ≥ 1 m/s
📌 30.50 m · 51.50 m · 50 Pa · 15 Pa · 110 N · 1 m/s
🔧
Basınçlandırma - 2
📐 Dizayn esası: En az 2 iç kapı + 1 dış kapı açık, sızıntı alanları ilave edilir
💨 Hava miktarı sızıntı alanlarından çevreye olan hava akışlarını karşılayacak mertebede
⚡ Aşırı basınç artışları için aşırı basınç damperi veya frekans kontrollü fan
🌬️ Basınçlandırma havası doğrudan dışardan, egzozdan ≥ 5 m uzakta
🏙️ Yüksekliği > 25 m kapalı merdivenler → birden fazla noktadan üfleme (noktalar arası yükseklik ≥ yarısı)
🏢 > 51.50 m → her katta veya en çok 3 katta bir üfleme
🔥 Fan hava emişine algılayıcı konulur, duman algılanırsa fan otomatik durur
📌 5 m · 25 m · 51.50 m · Çok noktalı üfleme
🎛️
Basınçlandırma - 3
🔄 Yangın güvenlik holüne de basınçlandırma yapılırsa: merdiven basıncı > hol basıncı olacak şekilde dağılım
🤖 Basınçlandırma sistemi yangın algılama/uyarı sistemi ile otomatik çalıştırılır
🖐️ El ile çalıştırma/durdurma için açma/kapama anahtarı bulunur
🪟 Basınçlandırma yoksa: Merdivende açılabilir pencere veya tepe penceresi (devamlı havalandırma)
📌 Otomatik çalıştırma · El anahtarı · Pencere alternatifi
📌
Özet:
Doğal/mekanik duman kontrolü ·
Kanallar zor alevlenici, yangın damperi ·
120 dk, 51.50 m zorunlu ·
2000 m² → mekanik duman tahliyesi (≥10 hava/saat) ·
Ex-proof, toz havalandırması ·
Basınçlandırma: 30.50 m, 50 Pa, 15 Pa, 110 N, 1 m/s ·
5 m, 25 m, 51.50 m çok noktalı üfleme
🧯 Yangın Söndürme Sistemleri
Yangın söndürme sistemleri, sabit ve taşınabilir olarak tasarlanır. Aşağıda sulu sistemler, pompalar, dolaplar, hidrantlar, yağmurlama, gazlı sistemler ve taşınabilir cihazlar ile ilgili kurallar verilmiştir.
1
Genel Hükümler
🎯
Amaç ve Kapsam
Yangın söndürme sistemleri, yangın öncesinde ve sırasında kullanılan sabit söndürme tesisatıdır. Binada bulunanlara zarar vermeyecek, panik çıkmasını önleyecek ve yangını söndürecek şekilde tasarlanır.
⚡
Kapasite ve Devreye Girme
Her yapıda yangını söndürecek kapasitede olmalı, otomatik veya el ile gereken hızda devreye girerek fonksiyonunu yerine getirebilmelidir.
📜
Standart ve Sertifika
Sertifikalı ekipman kullanılır, ilgili yönetmeliklere ve standartlara uygun tasarlanır, tesis edilir ve işletilir. Periyodik kontrol, test ve bakım zorunludur.
2
Sulu Söndürme Sistemleri
💧
Su Basınç ve Debi
Hidrolik hesaplar neticesinde gerekli basınç ve debi, merkezi şebeke veya şehir şebekesi tarafından karşılanamıyorsa yangın pompa istasyonu ve deposu oluşturulur.
📌 Tek güvenilir su kaynağı şart
📦
Su Deposu Hacmi
🟢 Düşük
30 dk
🟡 Orta
60 dk
🔴 Yüksek
90 dk
Tehlike sınıfına göre
🌲
Orman Alanı Hidrant
Dış hidrant sistemi zorunlu. Su ihtiyacı: ≥ 5700 l/dak debi, 60 dk süre.
3
Yangın Pompaları
⚙️
Pompa Özellikleri
Kapalı vana basma yüksekliği ≤ % 140
%150 debide basma yüksekliği ≥ % 65
%130 debi kapasitesi kullanılabilir
🔄
Yedekleme ve Enerji
• Tek pompa → aynı kapasitede yedek
• Birden fazla pompa → toplam kapasitenin en az %50’si yedeklenir
• Yedek dizel motor yoksa → enerji beslemesi genel elektrikten bağımsız
🎛️
Kontrol ve Oda
• Her pompa ayrı kumanda panosu, kilitli
• Pompa odası sıcaklığı: elektrik motorlu ≥ +4 °C, dizel ≥ +10 °C
• Acil aydınlatma ve drenaj sağlanır
4
Sabit Boru Tesisatı ve Yangın Dolapları
🚒
İtfaiye Su Alma Hattı
Zorunlu: Yüksek binalar, kat alanı > 1000 m² alışveriş merkezleri/otoparklar.
• Bir boyutu > 60 m olan katlarda yangın dolabı + su alma ağzı
• Herhangi bir noktadan su alma ağzına mesafe ≤ 60 m
• Bağlantı: Storz tip 50 mm / 65 mm
🧯
Yangın Dolapları - Zorunluluk
Zorunlu: Yüksek binalar, > 1000 m² imalathane/atölye/depo/konaklama/sağlık/toplanma/eğitim, > 600 m² kapalı otopark, ısıl kapasite > 350 kW kazan daireleri.
📏
Yangın Dolapları - Yerleşim
• Aralarındaki uzaklık ≤ 30 m (yağmurlama varsa ≤ 45 m)
• Koridor çıkışı ve merdiven sahanlığı yakınına, görülebilecek şekilde
📋
Hortum Tipleri
Yuvarlak yarı-sert (TS EN 671-1): çap 25 mm, uzunluk ≤ 30 m, debi 100 l/dak, basınç 400 kPa
Yassı hortum (TS EN 671-2): çap ≤ 50 mm, uzunluk ≤ 20 m, debi 400 l/dak, basınç ≥ 400 kPa
Lüle giriş basıncı > 900 kPa → basınç düşürücü
5
Hidrant Sistemi
💦
Debi ve Basınç
• Tasarım debisi ≥ 1900 l/dak
• Hidrant çıkış basıncı = 700 kPa
📏
Hidrant Mesafeleri
🔴 Çok riskli → 50 m
🟠 Riskli → 100 m
🟡 Orta risk → 125 m
🟢 Az risk → 150 m
Hidrant binadan 5-15 m uzağa yerleştirilir
🔧
Boru ve Zorunluluk
• Ring yoksa min boru çapı = 100 mm
• Zorunlu: Taban alanları toplamı > 5000 m² olan yapılar, orman alanları
6
Yağmurlama Sistemi
💦
Zorunluluk - 1
- Yapı yüksekliği > 30.50 m (konut hariç)
- Konutlarda yapı yüksekliği > 51.50 m
- Kapalı otopark > 600 m² veya >10 araç asansörlü
🏨
Zorunluluk - 2
- Oteller/yurtlar > 100 oda veya > 200 yatak
- Yapı yüksekliği > 21.50 m yataklı tesisler
- Katlı mağaza/AVM/eğlence > 2000 m²
- Kolay alevlenici/parlayıcı madde > 1000 m²
📐
Tasarım ve Önlem
• TS EN 12845’e göre tasarım
• Düşük/Orta-1 tehlike: 1 başlık ≤ 21 m²
• Deprem bölgesi (1. ve 2.): dört yollu destek, esnek bağlantı, iki yollu askı elemanları
• Yedek başlık: en az 6 adet + özel anahtar
7
İtfaiye Su Verme Bağlantısı
🚒
İtfaiye Bağlantısı Zorunluluğu
Zorunlu: Yüksek binalar, oturma alanı > 1000 m² binalar, cephe genişliği > 75 m binalar.
2 adet 65 mm Storz rakor, çek valf, otomatik boşaltma, araç ulaşma mesafesi ≤ 18 m.
8
Köpüklü, Gazlı ve Kuru Tozlu Sabit Sistemler
💨
Gazlı Sistemler
• TS ISO 14520’ye göre tasarım
• Otomatik gaz boşaltımı → sesli/ışıklı uyarı ile tahliye sağlanır
• Menfez ve havalandırma bacaları otomatik kapanır
• Halon alternatifi gazlar uzun süreli geçerlilik belgeli
🛡️
Özel Sistemler
• Oksijen azaltma sistemleri (insan yaşamı olmayan kapalı alanlarda - depo, arşiv, bilişim odası)
• Açık depo sahalarında oksijen temasını kesecek tedbir alınır.
9
Taşınabilir Söndürme Cihazları
🔥
Yangın Sınıfına Göre
🪵 A sınıfı → Kuru kimyevi tozlu / sulu
🛢️ B sınıfı → Kuru kimyevi tozlu / CO₂ / köpüklü
💨 C sınıfı → Kuru kimyevi tozlu / CO₂
🧂 D sınıfı → Kuru metal tozlu
Hastane, huzurevi, anaokulu → sulu / temiz gazlı
📊
Yoğunluk
🟢 Düşük tehlike → her 500 m²
🟡 Orta tehlike → her 250 m²
🔴 Yüksek tehlike → her 250 m²
1 adet 6 kg kuru kimyevi tozlu
📍
Yerleşim
• Dışarıya doğru, geçiş boşlukları yakınına, dengeli dağıtılmış, görülebilir şekilde işaretlenir
Ulaşma mesafesi ≤ 25 m
Montaj yüksekliği: 4-12 kg → ≈ 90 cm
🔄
Periyodik Bakım
• TS ISO 11602-2’ye göre
• Yılda 1 kez yerinde genel kontrol
• 4. yıl sonunda hidrostatik test + söndürme maddesi yenileme
• Servis firmaları geçici söndürücü bırakmak zorunda
TS 862-EN 3 / TS EN 1866 kalite belgesi zorunlu
📌
Özet:
Yangın söndürme sistemleri sabit (sulu, gazlı, kuru tozlu, köpüklü) ve taşınabilir olarak tasarlanır.
Su deposu 30-60-90 dk,
pompa %140 / %65,
yangın dolapları 30-45 m,
yağmurlama zorunluluğu (30.50 m / 51.50 m),
taşınabilir cihazlar 25 m, yıllık kontrol.
🧪 Yanıcı ve Parlayıcı Sıvılar
Yanıcı ve parlayıcı sıvılar, parlama noktası ve kaynama noktası esas alınarak sınıflandırılır. Aşağıda sınıflandırma, bildirim/izin mecburiyeti ve depolama kuralları verilmiştir.
1
Sınıflandırma
🔥
Parlayıcı Sıvı (Sınıf I)
Parlama noktası < 37.8 °C · Buhar basıncı ≤ 276 kPa
Sınıf IA
Parlama noktası < 22.8 °C ve kaynama noktası < 37.8 °C
Sınıf IB
Parlama noktası < 22.8 °C ve kaynama noktası ≥ 37.8 °C
Sınıf IC
Parlama noktası > 22.8 °C ve < 37.8 °C
📌 Parlama noktası 37.8 °C’nin altında
🛢️
Yanıcı Sıvı
Parlama noktası ≥ 37.8 °C
Sınıf II
Parlama noktası ≥ 37.8 °C ve < 60 °C
Sınıf IIIA
Parlama noktası ≥ 60 °C ve < 93 °C
Sınıf IIIB
Parlama noktası ≥ 93 °C
📌 Parlama noktası 37.8 °C ve üzeri
⚠️ Not: Parlama noktasının üzerinde ısıtılan Sınıf II ve Sınıf IIIA sıvılar, Sınıf I olarak kabul edilir.
2
Bildirim ve İzin Mecburiyeti
📋
Bildirim Zorunluluğu
Sınıf IIIA ve IIIB dışındaki sıvılar, Ek-11’deki değerleri aşarsa bildirim zorunlu. Üst sınır aşılırsa veya depolama yeri farklıysa itfaiyeden izin alınır.
⏱️
Dolum İzni
Sınıf I ve II sıvıların kapalı hacimde dolumu:
> 200 L/saat
ve
> 1000 L
→ İtfaiye izni zorunlu
⚖️
Eşdeğer Hesaplama
Sınıf II, IIIA, IIIB, Sınıf I ile beraber depolanıyorsa:
5 litre Sınıf II/IIIA
=
1 litre Sınıf I
Toplam miktar buna göre hesaplanır
3
Azami Depolama Miktarları ve Depolama Şekilleri
🚫
Depolama Yasak Olan Yerler
Koridor, geçiş, merdiven sahanlığı/altı, bodrum, herkesin girebileceği hol/fuaye, kaçış yolu, çalışılan yerler, lokanta/kahvehane gibi umuma açık yerler.
🏠
Depolama Odasında
Koşullar:
- Diğer alanlardan 90 dakika dayanıklı duvar ve döşeme ile ayrılmalı
- Tali derecede işlem yürütülen binalarda
Sınıf IA
100 L
orijinal kabında
IB / IC / II / IIIA
500 L
orijinal kabında
IB / IC / II / IIIA
2500 L
taşınabilir tanklarda
🛒
Perakende Satış Yerleri
Koşullar:
- 90 dakika dayanıklı duvar ve döşeme ile ayrılmalı
- 200 °C’de 10 dakika dayanıklı kabin
- Orijinal ambalaj içinde, beher m² için 5 L
Sınıf IA
≤ 100 L
IB / IC / II / IIIA
≤ 1000 L
orijinal kaplarında
Sınıf IIIB
≤ 2500 L
📌 Not: Sınıf II ve Sınıf III yanıcı sıvılar dökme hâlde bulunduruluyorsa, 119 ve 120. maddeler uygulanır.
📊 Depolama Miktarları
Yanıcı ve parlayıcı sıvıların depolama yerlerine göre azami miktarları aşağıda verilmiştir.
Ek-11 Yanıcı ve Parlayıcı Sıvıların Depolama Yerine Göre Depolama Miktarları
| Depolama Yeri |
Sınıf IA Miktar (litre) |
Sınıf IB, Sınıf IC, Sınıf II Miktar (litre) |
| Zemin seviyesi ve üstündeki depo hacimleri |
20 - 60 |
100 - 300 |
| Açıkta kurulu depolar/td>
| 20 - 200 |
40 - 600 |
📌
Özet:
Parlayıcı (Sınıf I)
Yanıcı (Sınıf II / IIIA / IIIB) olarak sınıflandırılır.
Bildirim/izin Ek-11, dolum sınırları (>200 L/saat, >1000 L),
5 L II/IIIA = 1 L I eşdeğer hesaplanır.
Depolamada 90 dk ayrım, 200°C/10 dk kabin, 5 L/m² kuralları vardır.
⚠️ Tehlike Bölgeleri
Patlayıcı gaz-hava karışımının bulunma süresi ve olasılığına göre tehlike bölgeleri 0, 1 ve 2 olarak sınıflandırılır. Aşağıda her bölgenin tanımı ve sınırlamaları verilmiştir.
1
Tehlike Bölgelerinin Tanımları
Patlayıcı gaz-hava karışımının devamlı surette veya uzun süre mevcut olduğu boru ve kap içleri gibi bölgelerdir.
📌 Sürekli tehlikeli ortam
Patlayıcı gaz-hava karışımının normal çalışma sırasında oluşma ihtimalinin olduğu dolum borusu civarı ve armatürler gibi bölgelerdir.
📌 Normal çalışmada oluşabilir
Patlayıcı gaz-hava karışımının normal çalışma sırasında oluşma ihtimalinin olmadığı ve fakat olması hâlinde yalnız kısa bir süre için mevcut olduğu tankların yakın çevresi gibi bölgelerdir.
📌 Kısa süreli oluşabilir
2
Tehlike Bölgelerindeki Sınırlamalar
🛡️
0. Bölge Sınırlamaları
• Yalnız bu Bölgede kullanılmasına müsaade edilmiş cihazlar kullanılır.
• TSE sertifikalı veya uygunluk belgeli olması zorunludur.
📌 Sadece sertifikalı cihaz
⚙️
1. Bölge Sınırlamaları
• Yalnız patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof) cihaz ve sistemler kullanılır.
• Taşıma araçlarının girmesine, patlayıcı karışımların oluşmasını önleyecek tedbirler alınmışsa izin verilir.
📌 Ex-proof cihaz zorunlu
• Kıvılcım oluşturmayan cihaz ve sistemler kullanılır.
• Buhar hava karışımının tutuşma sıcaklığının 4/5'ine erişmeyen cihazlar.
• Basınçlı gazlar, yanmayan ve sağlığa zararlı olmayan gazlar ve söndürme cihazları hariç, yangına ≥ 120 dakika dayanıklı kapalı hacimlerde depolanabilir.
📌 Kıvılcım yok · 4/5 tutuşma sıcaklığı · 120 dk depo
🏗️ Depo Binası İçinde Depolama
Yanıcı ve parlayıcı sıvıların depolama binalarında yangın dayanımı, bodrum kat sınırlamaları, yığınlama kuralları, tehlike bölgeleri ve havalandırma ile ilgili kurallar aşağıda verilmiştir.
1
Genel Kurallar ve Yapısal Özellikler
🔥
Yangın Dayanımı ve Bodrum Kat
Depo binaları: En az 120 dakika yangına dayanıklı
Sınıf I → Bodrum kat yasak
Sınıf II → Bodrum kat yasak
Sınıf IIIA / IIIB → Bodrumda ≤ 40000 L
🛡️
Güvenlik Önlemleri
🚫 Depo hacimlerine işi olmayanların girmesi yasaklanır, uygun levha ile belirtilir.
🔧 Boru geçişleri ve tavan delikleri yanıcı olmayan malzeme ile buhar geçmeyecek şekilde tıkanır.
🏠 Depo binaları konutlara ve insanların bulunduğu hacimlere bitişik olamaz.
🚪 Kapılar: En az 120 dakika yangına dayanıklı
🧱
Döşeme ve Sızıntı Önleme
✅ Döşemeler geçirgen olmayan ve yanıcı olmayan malzemeden
🚫 Dökülen sıvının atık su çukurlarına, kanallara, boru kanallarına sızması önlenir.
2
Yığınlama ve Eşdeğerlik
📦
Yığınlama Kuralları
📌 En fazla 5 ayrı yığın
📏 Yığınlar arası mesafe: ≥ 3 m
📋 Her yığındaki miktar Ek-12/A’yı aşmamalı
⚠️ Çeşitli tehlike sınıfları birlikte depolanıyorsa → en yüksek tehlike sınıfına göre hesaplama
⚖️
Eşdeğerlik (Sınıf IA cinsinden)
Sınıf IA +
Sınıf IIIA / 40
Sınıf IA +
Sınıf IIIB / 80
Toplam sınır:
12500 L
📊 Yanıcı ve Parlayıcı Sıvı Depolama Miktarları
Yanıcı ve parlayıcı sıvıların, orijinal depolama kaplarında ve taşınabilir depolama tanklarında depolanabilecek azami miktarları aşağıda verilmiştir.
| Yanıcı ve Parlayıcı Sıvı Sınıfı |
Orijinal Depolama Kaplarında Toplam Miktar (Toplam kap hacmi - litre) |
Taşınabilir Depolama Tanklarında Toplam Miktar (Toplam tank hacmi - litre) |
| IA |
2,5 |
— |
| IB |
5 |
7,5 |
| IC |
10 |
5 |
| II |
30 |
40 |
| IIIA |
100 |
150 |
| IIIB |
200 |
300 |
📌
Özet:
Sınıf IA en tehlikeli grup olup, orijinal kaplarda en düşük miktarda (2,5 L) depolanabilirken,
Sınıf IIIB en düşük tehlike grubu olup en yüksek miktarda (200 L orijinal, 300 L taşınabilir) depolanabilir.
IA sınıfı sıvılar taşınabilir tanklarda depolanamaz.
🏭
Fabrika ve Atölye Binalarında Depolama
Ek-12/B değerlerini aşmamak ve işlemin yürütüldüğü alandan tecrit edilmiş bir alan içinde olmak şartıyla izin verilir.
3
Tehlike Bölgeleri ve Havalandırma
⚠️
Tehlike Bölgeleri
1. Tehlike Bölgesi:
Depo hacminin tamamı
2. Tehlike Bölgesi:
Depodan dışarıya açılan kapı/pencere/açıklıklardan itibaren
5 m
yarıçap, döşemeden 0.8 m yüksekliğe kadar
📌 5 m · 0.8 m
💨
Havalandırma
✅ Depo hacimleri yeteri kadar havalandırılır
💡 Elektrik tesisatı teknik kurallara uygun şekilde aydınlatılır
🔄 Doğal çekim yetmiyorsa → mekanik havalandırma
⚡ Ex-proof (patlama ve kıvılcım güvenlikli) sistem
Döşeme düzeyinde · ≥ 6 hava değişimi/saat
📌 ≥ 6 hava değişimi/saat · Ex-proof
📌
Özet:
Depo binaları 120 dk dayanıklı,
Sınıf I/II bodrum yasak,
IIIA/IIIB ≤40000 L.
Yığınlama ≤5 yığın, ≥3 m aralık,
eşdeğerlik Sınıf IA cinsinden, ≤12500 L.
Tehlike bölgeleri: 1. bölge (depo), 2. bölge (5 m, 0.8 m),
havalandırma ex-proof, ≥6 hava/saat.
🏗️ Açıkta Yerüstü Depolama ve Depolama Tankları
Yanıcı ve parlayıcı sıvıların açıkta yerüstü depolanması, yeraltı/yerüstü tankları ve taşınabilir kapların doldurulması/boşaltılması ile ilgili kurallar aşağıda verilmiştir.
1
Açıkta Yerüstü Depolama
a
Havuzlama
📦
Havuzlama Hacmi (a,b,c)
a) Aynı boy tanklar → 1 tank hacmi; farklı boy → en büyük tank hacmi
b) Taşınabilir tanklar → toplam hacmin %75 veya en büyük tank hacmi
c) Karma depolama → (a) + (b) toplamı
⛽
Özel Durumlar (ç,d)
ç) Ham petrol / karbonsülfür → havuzlama hacmi = toplam hacme eşit
d) Ham petrol/karbonsülfür hariç Sınıf I-II-III → toplam hacim ≤12500 L ise tek havuzlama bölgesi
🛢️
Ham Petrol / Karbonsülfür (e)
Depolanan hacim ≤ 15000 m³
Havuzlama yüzeyi ≤ 700 m²
→ Tek havuzlama bölgesi
🔧
Havuzlama Yapısı ve Kurallar (f,g,ğ,h,ı,i)
f) Sınıf I-II-III beraber depolama → (a)(b) esasları geçerli
g) Havuzlama: hafriyat veya set · yanmaz malzeme · sızdırmaz cidar
ğ) Tanklar set/duvardan ≥3 m (tank cidarından)
h) Boru geçişleri sızdırmaz · su boşaltma imkânı · yanıcı sıvı ayırıcı
ı) İç bölme yüksekliği ≥ dış duvarın 4/5 · kanal üstü açık/ızgaralı
i) Havuzlama bölgesinde sadece armatür ve boru bulunabilir
b
Koruma Bölgesi
📏
Uzaklıklar (a,b)
a) Yerüstü tankları → Ek-12/C
b) Taşınabilir kaplar → Ek-12/D (kap topluluğu dış sınırından)
🧱
Koruyucu Bölge Genişliği (c,ç)
c) Tank cidarından ölçülür, en az 2/3 havuzlama bölgesi dışında
ç) 120 dk dayanıklı duvar/set (≥4/5 tank yüksekliği) → itfaiye görüşüyle daraltılabilir
🏗️
Tesisler (d)
d) Gerekli tesis ve binalar, havuzlama bölgesi dışında kurulabilir.
c
Tehlike Bölgeleri
⚠️
Tehlike Bölgeleri (a,b)
a) Tank cidarından 5 m, zeminden 0.8 m → 2. Bölge
b) Havuzlama bölgesi set üst kenarının 0.8 m üstüne kadar → 1. Bölge
🚫
Trafik ve Giriş Yasağı (c,ç)
c) Depolama arazisi genel trafik akışına açık olamaz
ç) İşi olmayanların girişi yasak — uygun levha ile belirtilir
2
Depolama Tankları
a
Yeraltı Tankları
🕳️
Tanım ve Koruma (a)
Tamamen gömülü, toprak ≥ 60 cm, beton ≥ 10 cm
Araç trafiği varsa: sıkıştırılmış dolgu ≥ 60 cm + beton plaka ≥ 15 cm (her yönde en az 50 cm taşma)
Beton plaka yoksa → tel örgü ≥180 cm
📏
Uzaklık ve Tehlike (b,c)
b) Meskun yer ve tank arası uzaklık → Ek-12/Ç
c) Tank içi → 0. Bölge · Bakım kanalı/kapak → 1. Bölge
🧪
Sızdırmazlık ve Korozyon (ç,d,e)
ç) Mekanik etki ve yangında sızdırmaz kalmalı
d) Korozif malzeme → yalıtım tabakası
e) Kamu şebekelerinden uzaklık ≥ 1 m
🔧
Toprak ve Yerleştirme (f,g)
f) Toprak doldurmadan önce ≥ 200 mm yanmaz tabaka
g) Yerinde imal edilmemişse → yetkili kişi tarafından izolasyon kontrolü, zedelenmeden yerleştirme
💨
Havalandırma Borusu (ğ)
ğ) Kapatılmaz havalandırma borusu (her bölme için)
Kapalı hacimlere açılmaz, zeminden ≥4 m yüksekte açık havaya çıkar
Uçlar yağmur/yabancı maddeye karşı korunur
b
Yerüstü Tankları
⚠️
Tehlike ve Sızdırmazlık (a,b)
a) Tank içi → 0. Tehlike Bölgesi
b) Mekanik etki ve yangında sızdırmaz kalmalı
🧪
Korozyon (c,ç)
c) Dış korozyon → uygun koruma
ç) İç korozyon → iç kısım uygun koruma
💨
Havalandırma (d,e)
d) Tanklar ve bölmeler havalandırma boruları ile donatılır
e) Ayrı tehlikeli grup yok veya karışma tehlikeli reaksiyon yoksa → ortak boru hattı
🔧
Seviye Göstergesi ve Vanalar (f,g,ğ)
f) Sıvı seviyesi göstergesi (cam boru → hızlı kapanan vana, sadece ölçüm için açılır)
g) Her boru vana ile kapatılır, tanka yakın, kolay ulaşılır/görünür
ğ) Sınıf I-II-III tanklar elektrostatik yüklenmeye karşı emniyete alınır
c
Taşınabilir Kapların Doldurulduğu ve Boşaltıldığı Yerler
⚡
Önlemler (a,b)
a) Elektrostatik yüklenmeyi önleyici tedbirler
b) Akan sıvının yerüstü/yeraltı su kaynaklarına ve kanalizasyona karışması önlenir
⚠️
Dolum Tehlike Bölgesi (c)
c) 15 m yarıçap, zeminden 0.8 m yüksek → 1. Bölge
Dolum ağzından 5 m yarıçap, ağızdan 3 m yüksek → 1. Bölge
💨
Boşaltma Tehlike Bölgesi (ç)
ç) Boşaltma yeri ve buhar haznesi açıklıklarından 5 m yarıçap, zeminden 0.8 m yüksek → 2. Bölge
📌
Özet:
Açıkta yerüstü depolamada havuzlama hacmi,
koruma bölgesi (Ek-12/C,D, 2/3, 120 dk),
tehlike bölgeleri (5 m, 0.8 m).
Yeraltı tanklarında 60 cm toprak, 10 cm beton, ≥4 m havalandırma,
yerüstü tanklarında korozyon koruması, seviye göstergesi, vana, elektrostatik koruma,
taşınabilir kaplarda dolum/boşaltım tehlike bölgeleri (15 m, 5 m, 0.8 m).
⛽ Akaryakıt Servis İstasyonları
Akaryakıt servis istasyonlarının kurulumu, güvenlik önlemleri ve teçhizat ile ilgili kurallar aşağıda verilmiştir.
1
Genel Kurallar
📜
Uygulanacak Mevzuat
Servis istasyonları kurulurken bu Yönetmelikte yer almayan hususlar hakkında, Karayolları Kenarında Yapılacak ve Açılacak Tesisler Hakkında Yönetmelik ve ilgili standart hükümlerine uyulur.
📏
Uzaklık ve Havalandırma
Servis istasyonları kurulurken, Ek-13'de verilen uzaklıklara uyulur ve yeterli havalandırma sağlanır.
📌 Ek-13 uzaklıklar · Havalandırma zorunlu
⚠️
Tehlike Bölgeleri
İkmal kolonları içi: 1. Tehlike Bölgesi
Kolon orta noktasından 1 m yarıçap: 2. Tehlike Bölgesi (kolon yüksekliğine kadar)
📌 Kolon içi: 1. Bölge · 1 m çevresi: 2. Bölge
2
Düzenleme Esasları
🛢️
Depolama (4-a,b)
a) Akaryakıt, yeraltı tanklarında depolanır (120. madde, 2. fıkra)
b) Tanklar betonarme havuz içine yerleştirilir.
Tank başına ≤ 45000 L · Toplam ≤ 250000 L
⚡
Topraklama ve Enerji (4-c,ç)
c) İstasyonun tamamı merkezi ve gelişmiş topraklama sistemine bağlanır.
Topraklama hattından seyyar uç, dolum ağzı muhafazası içine alınarak tankerlerin topraklanmasında kullanılır.
ç) Enerji nakil hatları ve yeraltı kabloları → Elektrikli Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
🔧
İkmal Kolonları - Güvenlik (4-d,e)
d) Kolonlar devrilmeye ve araç çarpmalarına karşı emniyete alınır. Zemin altına ve bodrumlara konulamaz.
e) Kolonun 5 m yarıçaplı çevresinde alt kotlara giden kanal/boru/açıklık olmaz. Kanal ve borularda yanıcı buhar karışımı kum doldurma ile önlenir.
3
Teçhizat ve Ekipmanlar
🚫
Boşaltma Vanası (4-f)
Boşaltma ünitesi, depo dolduğunda otomatik olarak kapanan vana ile donatılır veya vana açma kolunda sabitleştirme düzeni bulunmaz.
⚡
Yıldırımdan Korunma (4-ğ)
İstasyonda, yıldırım tehlikesine karşı ilgili yönetmeliklere ve standartlara uygun yıldırımdan korunma tesisatı yapılır.
🧯
Yangın Söndürme Cihazları (4-g)
1.
6 kg
kuru kimyevi tozlu
(TS 862-EN 3)
Her dispenser adasında ve her binada
2.
50 kg
tekerlekli kuru kimyevi tozlu
(≥ 89 B söndürme etkisi)
En az 2 adet
Mesafe:
Dolum ağzına
7 m - 25 m
📌 6 kg (her adas/binada) + 2 adet 50 kg tekerlekli (7-25 m mesafede)
📌
Özet:
Akaryakıt servis istasyonları
Ek-13 uzaklıklar, havalandırma,
ikmal kolonları 1. ve 2. tehlike bölgesi,
akaryakıt yeraltı tanklarında, betonarme havuz içinde (≤45000 L/tank, ≤250000 L/toplam),
topraklama, yıldırım koruması, kolon güvenliği (5 m mesafe),
yangın söndürücüler: 6 kg (her adas/binada) + 2 adet 50 kg tekerlekli (7-25 m).
⛽ Ek-13 Akaryakıt Servis İstasyonlarında Asgari Emniyet Mesafeleri (m)
📌 Değişiklik: 10/8/2009-2009/15316 K.
| |
Akaryakıt Tankı Yeraltı |
Akaryakıt Pompası Adası |
Tank Havalandırma Borusu |
Tank Doldurma Ağzı |
İdari Bina |
Komşu Arsa Sınırı |
Karayolu (Şehiriçi) Sınırı |
Karayolu (Şehirlerarası) Arsa Sınırı |
Topluma Açık Yerler |
Hastane Okul Arsa Sınırı |
| Akaryakıt Tankı Yeraltı |
0,5 |
— |
— |
— |
2 |
7,5 |
5 |
15 |
25 |
50 |
| Akaryakıt Pompası (Dispenser) Adası |
0 |
6 |
6 |
6 |
6 |
7,5 |
6 |
6 |
25 |
50 |
| Tank Havalandırma Borusu |
0 |
6 |
— |
1 |
5 |
5 |
3 |
6 |
25 |
50 |
| Tank Doldurma Ağzı |
0 |
6 |
1 |
— |
5 |
5 |
5 |
6 |
25 |
50 |
📌 Dipnotlar
(1)
Tank dış cidarlarından ölçülen en kısa mesafedir.
(2)
İstasyonun idari, ticari ve sosyal faaliyetlerinin yürütüldüğü, istasyona ait makine ve donanımların bakımlarının yapıldığı, istasyonun ihtiyacı olan, elektrik, basınçlı hava ve su temin ünitelerinin bulunduğu yapılardan meydana gelen idari bürolarda bodrum katı bulunamaz. Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce inşa edilmiş istasyonlarda bodrum kat mevcut ise bodrum kat girişi ve bodrum katın herhangi bir açıklığı havalandırma borusu çıkış ucu, doldurma ağzı, tank ve dağıtım birimleri ile aksi cephede (girişi arkadan) olması ve girişte eşik ve eşikten sonra dışarıya doğru bir meyil bulunması şarttır.
(3)
Topluma açık yerler: Konaklama, tören, ibadet, eğlence, yeme, içme, ulaşım, araç bekleme, alış-veriş gibi sebeplerle 50 veya daha fazla kişinin bir araya gelebildiği bütün binalar veya bunların bu amaçla kullanılan bölümlerini kapsar.
📋 NOT
a)
Topluma açık yerler ile hastane ve okul arsa sınırına olan mesafeler mevcut akaryakıt istasyonları için %60 azaltılır. İstasyonda sadece motorin tankı olması hâlinde, bu mesafeler yeni istasyonlarda %50 azaltılabilir.
b)
Akaryakıt istasyonlarında, binaların pencere, kapı, klima, aydınlatma sistemi gibi herhangi bir açıklığı olmayan cephesine 0 metre olabilir. Nefeslik ağzı, çatı veya elemanlarından en az 3,6 m yüksekte olmalı ve toplam yükseklik 9 m'yi aşmamalıdır.
🛡️ Genel Olarak Yangından Korunma İşlemleri
Yanıcı sıvıların depolandığı, doldurulduğu ve nakledildiği tesislerde yangından korunma için aşağıdaki temel işlemlere uyulması zorunludur.
🧯
Yangın Önleme Sistemleri
Tesisler yeterli yangın önleme sistemleri ile donatılır, daima kullanıma hazır tutulur ve bakımları yapılır. Sistemler sabit, hareketli veya kısmen hareketli olabilir. Söndürücü olarak köpük, karbondioksit, kuru kimyevi toz ve su kullanılabilir.
📌 Sabit/Hareketli sistem · 4 tip söndürücü
💧
Yağmurlama Tesisatı
Yağmurlama tesisatı, bir tank yangınında komşu tankın ısınarak tutuşmasını ve patlamasını önleyecek kapasitede olmalıdır.
📌 Komşu tank koruması
⚙️
Pompaların Kontrolü
Yanıcı sıvı naklinde kullanılan pompalar, bir yangın hâlinde hızlı ve engelsiz ulaşılabilecek bir yerden kontrol edilebilir olmalıdır. Bu şart Sınıf IIIA ve IIIB için de geçerlidir.
📌 Hızlı erişilebilir kontrol
⚡
Topraklama
Tanklar ve iletken şekilde bağlanmış tesis bölümleri, toprağa karşı gerilim oluşturmayacak şekilde kurulur. Topraklama hatlarının bağlantı uçları ve birleşme noktaları kolay ulaşılabilir ve gevşemeye karşı emniyetli olmalıdır. İlgili yönetmelik hükümlerine uyulur.
📌 Gerilimsiz topraklama · Kolay erişim
🔌
Topraklama Hattı
Tank ve bağlı bölümleri yalnız başına topraklayıcı hat olarak kullanılamaz. Topraklayıcı hat malzemesi, tank ve borularda korozyon yapmayacak malzemeden seçilir.
📌 Korozyonsuz malzeme
💨
Dolum Buharı
Tank dolumu sırasında çıkan buhar, çalışanlara ve başkalarına zarar vermeyecek şekilde açık havaya atılır. Mümkün değilse, buhar boşaltan tanka geri beslenir.
📌 Güvenli buhar atılımı / Geri besleme
🔥 Yapı Malzemelerinin Yanıcılık Sınıfları ve Döşeme Kaplamaları
Yapı malzemeleri, yangın güvenliği açısından yanıcılık sınıflarına göre sınıflandırılır. Aşağıda 5 yanıcılık sınıfı ve döşeme kaplamaları için asgari gereklilikler verilmiştir.
📋
Yanıcılık Sınıfları
| Sınıf |
Tanımı |
| Hiç Yanmaz |
Yapı malzemesi yangına maruz kaldığında hiçbir şekilde tutuşmaz, yanmaz ve alevi iletmez. |
| Zor Yanıcı |
Yangına maruz kaldığında kolay kolay tutuşmaz, yanması çok uzun sürede gerçekleşir ve alevin ilerlemesini önemli ölçüde geciktirir. |
| Zor Alevlenici |
Kısa süreli tutuşma gösterebilir, ancak alev kaynağı uzaklaştırıldığında yanma kısa sürede sona erer. |
| Normal Alevlenici |
Belirli bir ısıya ulaştığında tutuşur, yanma devam eder ve alevin yayılması normal hızda gerçekleşir. |
| Kolay Alevlenici |
Çok hızlı bir şekilde tutuşur, yanma kendi kendine devam eder ve alevin yayılması çok hızlıdır, yüksek yangın tehlikesi oluşturur. |
Hiç Yanmaz
Zor Yanıcı
Zor Alevlenici
Normal Alevlenici
Kolay Alevlenici
📌 Yangın dayanımı arttıkça güvenlik seviyesi yükselir.
🏗️
Döşeme Kaplamaları - Asgari Gereklilikler
| Kullanım Alanı |
Asgari Gereklilik |
| 🟢 Genel Döşeme Kaplamaları |
En az Normal Alevlenici · Kolay Alevlenici kullanılmaz. |
| 🟦 Acil Çıkışlar ve Kaçış Yolları |
Tercihen Zor Yanıcı veya daha yüksek sınıf. |
| 🟨 Merdiven Basamakları ve Sahanlıklar |
Kolay Alevlenici kesinlikle kullanılmaz. En az Normal Alevlenici · Tercihen Zor Yanıcı |
| 🟧 Toplantı ve Eğitim Salonları |
Zor Yanıcı veya daha üst sınıf tercih edilir. |
| 🟥 Yüksek Riskli Alanlar (Laboratuvar, Atölye vb.) |
Zor Yanıcı veya Hiç Yanmaz tercih edilmelidir. |
⚠️ Kaçış yolları ve merdivenlerde yangın güvenliği önceliklidir.
📌 Döşeme kaplama seçiminde kullanım alanının risk seviyesi belirleyicidir.
📌
Özet:
Yapı malzemeleri Hiç Yanmaz’dan
Kolay Alevlenici’ye kadar 5 sınıfta değerlendirilir.
Döşeme kaplamalarında Normal Alevlenici asgari şarttır;
Kaçış yolları ve merdivenlerde Zor Yanıcı tercih edilir;
Yüksek riskli alanlarda Zor Yanıcı/Hiç Yanmaz kullanılmalıdır.
📋 Yapı Malzemeleri Yanıcılık Sınıfları
Yapı malzemeleri, yangın güvenliği açısından yanıcılık sınıflarına göre sınıflandırılır. Aşağıda döşemeler dışındaki ve döşeme malzemeleri için sınıflar tablo halinde verilmiştir.
Tablo 1 - Yapı Malzemelerinin Yanıcılık Sınıfları
| Malzemenin Yanıcılık Özelliği |
Döşemeler Dışındaki Yapı Malzemeleri İçin Yanıcılık Sınıfları |
Döşeme Malzemeleri İçin Yanıcılık Sınıfları |
| Hiç Yanmaz |
A1 |
A1FL |
| Zor Yanıcı |
A2 – s1, d0 |
A2FL – s1 |
| Zor Alevlenici |
B, C – s1, d0 |
BFL – s1 |
A2 – s2, d0 A2, B, C – s3, d0 |
A2, B,C – s1, d1 A2, B,C – s1, d2 |
| Normal Alevlenici |
D – s1, d0 D – s2, d0 D – s3, d0 E |
A2FL – s2 BFL – s2 CFL – s2 DFL – s1 DFL – s2 |
| Kolay Alevlenici |
F |
FFL |
|
Yanıcılık Sınıfı:
A1, A2,
B, C,
D, E,
F
Duman Oluşumu: s1, s2, s3
Yanma Damlaları/Tanecikleri: d0, d1, d2
|
A1fl A2fl
Bfl Cfl
Dfl Efl
Ffl
s1 s2
|
Tablo 2 - Yapı Malzemelerinin Yanıcılık Sınıfları
| Malzemenin Yanıcılık Özelliği |
Döşemeler Dışındaki Yapı Malzemeleri İçin Yanıcılık Sınıfları |
Döşeme Malzemeleri İçin Yanıcılık Sınıfları |
| Hiç Yanmaz |
A1 |
A1FL |
| Zor Yanıcı |
A2 – s1, d0 |
A2FL – s1 |
| Zor Alevlenici |
B, C – s1, d0 |
BFL – s1 |
A2 – s2, d0 A2, B, C – s3, d0 |
A2, B,C – s1, d1 A2, B,C – s1, d2 |
| Normal Alevlenici |
D – s1, d0 D – s2, d0 D – s3, d0 E |
A2FL – s2 BFL – s2 CFL – s2 DFL – s1 DFL – s2 |
| Kolay Alevlenici |
F |
FFL |
|
Yanıcılık Sınıfı:
A1, A2,
B, C,
D, E,
F
Duman Oluşumu: s1, s2, s3
Yanma Damlaları/Tanecikleri: d0, d1, d2
|
A1fl A2fl
Bfl Cfl
Dfl Efl
Ffl
s1 s2
|
📌
Sınıflandırma Özeti:
A1, A2 (Hiç/Zor Yanmaz)
B, C (Zor Alevlenici)
D, E (Normal Alevlenici)
F (Kolay Alevlenici)
Duman oluşumu: s1 (düşük), s2 (orta), s3 (yüksek) · Damlacık: d0 (yok), d1 (az), d2 (çok)