🔥

Basınçlı Kaplar

İş Sağlığı ve Güvenliği – Periyodik Kontroller ve Mevzuat

📌 Yönetmelik Uyumlu

📐 Basınçlı Ekipman Tanımları

📊

Basınç

Vakumun bir negatif değer olarak belirtildiği, gösterge basıncı gibi atmosfer basıncına göre basıncı ifade eder.

📌 Gösterge basıncı = Atmosfer basıncına göre

🔩

Basınçlı Aksesuarlar

İşlevsel fonksiyona ve basınç taşıyıcı hazneye sahip cihazları ifade eder.

📌 Örnek: Vana, basınç düşürücü, emniyet ventili

🛢️

Basınçlı Ekipman

Kaplar, borular, güvenlik ve basınç aksesuarları, uygulaması varsa basınçlı ekipmanın basınç içeren kısımlarına bağlı flanş, nozul, kaplin, destekler, kaldırma kulpları ve benzeri elemanları kapsar.

📌 Tüm basınçlı ekipman unsurları

⚖️

İzin Verilen Maksimum Basınç (PS)

Koruyucu ve/veya sınırlama cihazının bağlantı noktasında veya ekipmanın en üstünde, bu yerlerin uygun olmaması halinde imalatçı tarafından belirlenen herhangi bir uygun noktada tanımlanmış olan, imalatçı tarafından belirlenen ve ekipmanın tasarlandığı maksimum basıncı ifade eder.

📌 Ekipmanın dayanabileceği maksimum basınç

🌡️

İzin Verilen Maksimum/Minimum Sıcaklık

İmalatçı tarafından belirlenen ekipmanın tasarlandığı maksimum/minimum sıcaklık derecesini ifade eder.

📌 Tasarım sıcaklık aralığı

❄️

Asgari Çalışma Sıcaklığı (T_min)

Kabın etinin normal kullanım koşullarında erişebileceği en düşük sabit sıcaklıktır.

📌 En düşük çalışma sıcaklığı

📐

Tasarım Basıncı (P)

İmalatçı tarafından seçilen ve kabın basınçlı parçalarının kalınlığını belirlemek amacıyla kullanılan gösterge basıncıdır.

📌 Tasarımda kullanılan basınç değeri

💧

Hidrostatik Test

Su Basınç Deneyi

🛡️ Amaç: Dayanım ve sızdırmazlık kontrolü

✅ Dayanım doğrulamak
✅ Sızdırmazlık kontrolü
✅ Kaynak hatalarını bulmak
✅ İmalat kusurlarını tespit
✅ Çatlak/deformasyon bulmak
✅ Onarım sonrası doğrulama
✅ Periyodik kontrollerde kullanılabilirlik

⚙️ Test Basıncı: Tasarım basıncının 1,5 katı (Ph)

📌 Onaylanmış kuruluş tarafından her kaba uygulanır. Partiden rastgele 5 kaba test yapılır.

🌀

Pnömatik Test

Hava / Gaz Basınç Deneyi

🛡️ Amaç: Özellikle sızdırmazlık kontrolü

✅ Sızdırmazlık kontrolü
✅ Boru bağlantı kaçakları
✅ Vanaların sızdırmazlığı
✅ Onarım sonrası test
✅ Su kullanılamayan sistemler

⚙️ Test Basıncı: Tasarım basıncının 1,5 katı (eşdeğer etki)

📌 Üye ülke onayı gereklidir. Güvenlik prosedürleri kabul edilmelidir.

⚖️

Hidrostatik Test vs Pnömatik Test Karşılaştırması

Özellik	💧 Hidrostatik Test	🌀 Pnömatik Test
Test ortamı	💧 Su	💨 Hava veya inert gaz
Güvenlik	🟢 Çok yüksektir	🟡 Daha düşüktür
Patlama enerjisi	🟢 Düşük	🔴 Çok yüksek
Sızdırmazlık kontrolü	🟡 İyi	🟢 Çok hassas
Korozyon riski	🔴 Vardır	🟢 Yoktur
Kurutma gerekir	✅ Evet	❌ Hayır
Kullanım sıklığı	⭐ Öncelikli yöntem	🔹 Zorunlu özel durumlarda

🏭 Üretimde Hidrostatik Test

✅ Onaylanmış kuruluş, teknik dosyaya uygun imalatı kontrol eder.
✅ Her kaba Ph = Tasarım basıncı × 1,5 uygulanır.
✅ Her gruptan rastgele 5 kap test edilir.
✅ Başarılı olan partiler piyasaya arz edilir.

🔧 Pnömatik Test Uygulaması

✅ Tasarım basıncının 1,5 katı test basıncı uygulanır.
✅ Üye ülke mutabakatı şarttır.
✅ İmalat personelinden bağımsız kalifiye personel yapar.
✅ Test raporu hazırlanır ve saklanır.

📌 Kaynak: Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği – Ek II / TS EN 1968 / İSG Mevzuatı

📅 2019 Aralık B 🔵 Orta 📌 Test

Bir basınçlı ekipmanda, belirlenen bir emniyet payı ile izin verilebilir maksimum basınçta, malzemede kayda değer bir sızdırma veya belirlenen bir aralığı aşan deformasyon olmadığını tespit etmek amacıyla gerçekleştirilen test aşağıdakilerden hangisidir?

A) Korozyon testi

B) Yük tekrarlama testi

C) Darbe dayanımı testi

D) Basınç dayanımı testi

E) Isıl test

📅 2024 Aralık A 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'ne göre bir partideki her bir kap üzerinde kabın gücünü kontrol etmek amacıyla tasarım basıncının kaç katına eşit bir basınçta hidrostatik test gerçekleştirilir?

A) 1

B) 1,5

C) 2

D) 2,5

E) 3

📅 2025 Aralık C 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki bir kap üzerinde görülen PS değeri aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

A) Akma dayanımı

B) Tasarım basıncı

C) Azami çalışma basıncı

D) Asgari çalışma sıcaklığı

E) Zorlama mukavemeti

📅 2018 Mayıs B 🟢 Orta 📌 Fizik

Sabit sıcaklıkta belirli bir miktar ideal gazın hacmi, uygulanan basınçla ters orantılı olarak değişmektedir. 100 kPa basınç altında hacmi 1 m³ olan gaz, sıcaklık değişmeden 500 kPa'a çıkarıldığında hacmi kaç m³ olur?

A) 5

B) 4

C) 0,25

D) 0,2

E) 0,1

📅 2022 Aralık B 🔴 Orta 📌 İSG

Kaynak işlerinde kullanılan basınçlı gaz tüplerinin taşınma şekillerinden hangileri güvenlik açısından tehlike oluşturur?

I. Düz zeminde yuvarlanarak
II. Valf ve tabanından tutularak
III. Dik ve sabitlenmiş arabayla

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar

📊

Basınç Aralığı

Kaynaklı, 0,5 bar'dan daha yüksek 30 bar'dan az iç basınca tabi tutulması amaçlanan, hava ve azot gazı içeren ve yakma amacı dışında kullanılan kaplar.

📌 0,5 bar < P < 30 bar

⚖️

Basınç × Kapasite (PS × V)

Kabın azami çalışma basıncı 30 bar'dan fazla ve bu basınç ile kabın kapasitesi (PS × V çarpımı) 10.000 bar × litre'den fazla olmayan kaplar.

📌 PS × V ≤ 10.000 bar·L

🌡️

Sıcaklık Sınırları

Asgari çalışma sıcaklığı –50°C'den düşük; azami çalışma sıcaklığı ise çelik için 300°C'den, alüminyum veya alüminyum alaşımlı kaplar için 100°C'den fazla olmayan kaplar.

📌 Tmin ≥ -50°C | Tmax ≤ 300°C (çelik) / 100°C (alüminyum)

📅 2026 Mayıs C 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Basit basınçlı kaplar, azami çalışma sıcaklığı çelik için .... °C'den, alüminyum veya alüminyum alaşımlı kaplar için .... °C'den fazla olmayan kaplardır. Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'ne göre boşluklara sırasıyla ne gelmelidir?

A) 100 - 300

B) 150 - 100

C) 150 - 300

D) 300 - 100

E) 300 - 150

📅 2023 Aralık A 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

X kabı: Çelikten yapılmıştır ve azami çalışma sıcaklığı 350 °C'dir.
Y kabı: Alüminyumdan yapılmıştır ve azami çalışma sıcaklığı 150 °C'dir.
Z kabı: Alüminyum alaşımlı malzemeden yapılmıştır ve azami çalışma sıcaklığı 80 °C'dir.
Bu bilgilere göre verilen kaplardan hangileri Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamında değerlendirilemez?

A) Yalnız X

B) Yalnız Z

C) X ve Y

D) Y ve Z

E) X, Y ve Z

📅 2015 Mayıs B 🟠 Orta 📌 Yönetmelik

Basit basınçlı kapların azami çalışma sıcaklığı çelik için kaç °C'den yüksek olamaz?

A) -50

B) 0

C) 100

D) 273

E) 300

📅 2021 Aralık B 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

Alüminyum malzemeden imal edilmiş basınçlı kaplardan, azami çalışma sıcaklığı kaç °C'den fazla olmayanlar Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği hükümleri kapsamındadır?

A) 50

B) 100

C) 150

D) 200

E) 300

🚫 Basit Basınçlı Kaplar - Kapsam Dışı

☢️

Nükleer Amaçlı

Arıza durumunda radyoaktif yayılıma neden olabilecek, özellikle nükleer amaçlı kullanım için tasarlanmış basınçlı kaplar.

📌 Radyoaktif tehlike

✈️

Gemi ve Uçak Amaçlı

Özellikle gemi ve uçakların çalıştırılması veya içine yerleştirilmesi amacına yönelik basınçlı kaplar.

📌 Deniz/hava araçları

🧯

Yangın Söndürücüler

Yangın söndürücüler (Basit basınçlı kap kapsamı dışındadır).

📌 Taşınabilir yangın söndürücüler

📅 2026 Mayıs A 🟣 Zor 📌 Yönetmelik

Seri olarak imal edilen aşağıdaki kaplardan hangileri, Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamında değildir?

I. Arıza durumunda radyoaktif yayılıma neden olabilecek, özellikle nükleer amaçlı kullanım için tasarlanmış basınçlı kaplar
II. Özellikle gemi ve uçakların çalıştırılması veya içine yerleştirilmesi amacına yönelik basınçlı kaplar
III. Dışa doğru bombeleşerek kapatılmış, dairesel kesitli ve/veya düz uçları silindirik olan kısımla aynı eksen etrafında dönen silindirik bölümden yapılan kaplar

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2022 Aralık A 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

I. Alaşımsız çelikten yapılmış, basınç altında kabın direncine katkıda bulunan parçalar ve donanımlar
II. Özellikle gemi ve uçakların çalıştırılması amacına yönelik basınçlı kaplar
III. Yangın söndürücüler

Yukarıdakilerden hangileri Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamında yer alır?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2019 Mayıs C 🟠 Orta 📌 Yönetmelik

I. Özellikle nükleer amaçlı kullanım için tasarlanmış basınçlı kaplar
II. Yangın söndürücüler
III. Kaynaklı, 0,5 bar'dan daha yüksek iç basınca tabi tutulması amaçlanan, hava ve azot gazı içeren ve yakma amacı dışında kullanılan kaplar

Yukarıdakilerden hangileri seri olarak imal edilmesine rağmen Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği hükümlerine tabi değildir?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

⚙️ Temel Gereklilikler

📋

PS × V > 50 bar·L

PS × V çarpımı 50 bar × litre'yi geçen kaplar, Ek-I'de belirtilen temel güvenlik gerekliliklerini yerine getirir.

📌 Ek-I güvenlik gereklilikleri uygulanır

✅

PS × V ≤ 50 bar·L

PS × V çarpımı 50 bar × litre veya daha az olan kaplar, genel kabul görmüş mühendislik ilkelerine uygun olarak tasarımlanır ve imal edilir.

📌 Mühendislik ilkeleri yeterlidir

📋 Basınçlı Ekipmanlar - Kapsam

✅

Kapsam

PS basıncı 0,5 bar'dan daha büyük olan basınçlı ekipmanların ve donanımlarını kapsar.

🚫 Kapsam Dışı

🚰

Boru Hatları

Boru hatları ve ilgili ekipmanlar (son izolasyon cihazı dahil)

💧

Su Şebekeleri

Su tedarik, dağıtım, boşaltım şebekeleri ve hidroelektrik tesisler

🛢️

Basit Basınçlı Kaplar

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki kaplar

💨

Aerosol Kaplar

Aerosol Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki kaplar

🚗

Araç Ekipmanları

Motorlu araçlar, tarım araçları, motosikletler tip onayı kapsamındakiler

⚙️

Kategori I Ekipmanlar

Makine, asansör, elektrik, tıbbi cihaz, gaz yakıcı, patlayıcı ortam yönetmelikleri kapsamındakiler

🔫

Silah ve Mühimmat

Silahlar, mühimmat ve harp malzemeleri

☢️

Nükleer Ekipmanlar

Nükleer amaçlı, radyoaktif salınım riski olan ekipmanlar

⛽

Kuyu Kontrol Ekipmanı

Petrol, gaz, jeotermal keşif ve sondaj kuyu kontrol ekipmanları

🏭

Türbin ve Motorlar

Türbin, içten yanmalı motor, kompresör, pompa vb. makineler

🔥

Fırın ve Ocaklar

Yüksek fırınlar, eritme ocakları, döküm tepsileri, soğutma sistemleri

⚡

Yüksek Gerilim Mahfazaları

Şalt tesisi, transformatör, dönen makineler için mahfazalar

📡

Kablo Boruları

Elektrik ve telefon kabloları için basınçlı borular

✈️

Gemi/Uçak Ekipmanları

Gemiler, uçaklar, roketler ve deniz araçları üzerindeki ekipmanlar

🎈

Esnek Muhafazalar

Lastik, hava yastığı, şişme bot ve benzeri esnek muhafazalar

📅 2019 Mayıs B 🟢 Orta 📌 Yönetmelik

Aşağıdakilerden hangisi Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamında değerlendirilebilir?

A) Maksimum izin verilebilen PS basıncı 0,5 bar'dan büyük olan ve basınç düşürme istasyonlarında bulunan standart basınçlı ekipmanlar

B) Şalter kontrol ünitesi, transformatör ve dönen makineler gibi yüksek gerilim ekipmanları için mahfazalar

C) Egzoz ve emme susturucuları

D) Sıcak su ısıtma sistemindeki radyatör ve borular

E) Sıvının üzerindeki gaz basıncı 0,5 bar'dan fazla olmayan sıvıları depolamak için tasarlanmış kaplar

⚙️

Basınçlı Ekipmanlar ⚙️

İş Sağlığı ve Güvenliği – Basınçlı Ekipman Grupları

🔇

Susturucular

Egzoz ve emme susturucuları

🥤

İçecek Kapları

Karbonatlı içecek şişe ve kutuları (son tüketim)

🧃

Dağıtım Kapları

İçecek dağıtım/nakliye kapları (PS×V≤500, PS≤7 bar)

🚛

Tehlikeli Madde Taşımacılığı

ADR, IMDG, ICAO ve TPED kapsamındaki ekipmanlar

🔥

Isıtma Sistemleri

Sıcak su ısıtma sistemindeki radyatör ve borular

🪣

Sıvı Depolama Kapları

Gaz basıncı 0,5 bar'dan fazla olmayan sıvı depolama kapları

📋 Sınıflandırma

⚠️

Birinci Grup

Tehlikeli akışkanlar olup aşağıdaki maddeleri kapsar:

💥 Patlayıcı

🔥 Kolay Alevlenir

🔥 Çok Kolay Alevlenir

🔥 Alevlenir

☠️ Çok Toksik

☠️ Toksik

🧪 Oksitleyici

📌 Yüksek riskli maddeler

📦

İkinci Grup

Birinci grupta yer almayan diğer madde ve müstahzarları kapsar.

🧪

Daha az tehlikeli veya tehlikesiz maddeler

Örnek: İnert gazlar, su buharı, hava, basit kimyasallar

📌 Daha düşük riskli maddeler

🔑

Özet: Birinci Grup tehlikeli akışkanlar (patlayıcı, alevlenir, toksik, oksitleyici), İkinci Grup ise diğer madde ve müstahzarlardır.

📅 2026 Mayıs B 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği'nin basınçlı ekipmanların sınıflandırılması başlıklı hükmüne göre, birkaç hazneden oluşan bir kap, beher haznelerde geçerli ...... sınıflandırılır. Boşluğa ne gelmelidir?

A) En düşük kategoride

B) En yüksek kategoride

C) Ortalama kategoride

D) Toplam hacimde

E) Test basıncında

📅 2023 Aralık B 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği'ne göre basınçlı ekipmanların sınıflandırılmasında hangi ifadeler doğrudur?

I. Yanıcı katı maddeler ve yanıcı sıvılar Grup 1 içinde yer alır.

II. Bir kabın birden çok haznesi varsa her bir hazne için uygulanabilir kategorilerden en yüksek olanı ile sınıflandırılır.

III. Bir haznede birden çok akışkan varsa en düşük kategorideki akışkanın sıvı seviyesi esas alınarak sınıflandırma yapılır.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) I ve III

E) II ve III

📋 Basınçlı Kaplar ve Emniyet Donanımları

Basınçlı Kap	Tanımı	Kullanım Alanı	Emniyet Donanımları	Manometre	Termometre	Seviye Göstergesi	Diğer Önemli Donanımlar
Buhar Kazanı	Suyu buhara dönüştüren ve basınçlı buhar üreten kaplardır.	Sanayi tesisleri, enerji üretimi, proses sistemleri	Emniyet ventili, presostat, düşük su seviye emniyeti	En az 1 adet	En az 1 adet	En az 1 adet su seviye göstergesi (uygulamada çoğunlukla 2 adet)	Besi suyu sistemi, blöf sistemi
Kalorifer Kazanı	Isıtma amacıyla sıcak su üreten kazanlardır.	Binalar, siteler, hastaneler	Emniyet ventili, limit termostat, genleşme tankı	En az 1 adet	En az 1 adet	Gerekmez	Sirkülasyon pompası
Kızgın Yağ Kazanı	Yüksek sıcaklıklarda ısı transfer yağı ile çalışan sistemlerdir.	Tekstil, kimya, gıda sanayi	Emniyet ventili, yüksek sıcaklık limitörü	En az 1 adet	En az 2 adet (gidiş-dönüş hattı)	Gerekmez	Yağ seviye kontrolü, akış kontrolü
Hava Tankı	Kompresörlerden gelen basınçlı havayı depolar.	Atölyeler, üretim tesisleri	Emniyet ventili, kondens tahliyesi	En az 1 adet	Genellikle gerekmez	Gerekmez	Otomatik drenaj sistemi
Hidrofor	Su basıncını artırmak için kullanılan basınçlı sistemdir.	Binalar, fabrikalar	Emniyet ventili, basınç şalteri	En az 1 adet	Genellikle gerekmez	Gerekmez	Basınç şalteri, çekvalf
Genleşme Tankı	Isınan suyun hacim artışını karşılayan tanktır.	Isıtma sistemleri	Emniyet ventili	En az 1 adet	Gerekmez	Gerekmez	Membran kontrolü
Otoklav	Basınçlı buhar kullanarak sterilizasyon yapan ekipmandır.	Hastaneler, laboratuvarlar	Emniyet ventili, kapak emniyet kilidi	En az 1 adet	En az 1 adet	Gerekmez	Kapak kilit sistemi
LPG Tankı	Sıvılaştırılmış petrol gazını depolayan tanktır.	Sanayi tesisleri, akaryakıt tesisleri	Emniyet ventili, aşırı dolum önleme sistemi	En az 1 adet	Genellikle 1 adet tavsiye edilir	En az 1 adet seviye göstergesi	Topraklama, uzaktan kapatma vanası
Kriyojenik Tank	Çok düşük sıcaklıklarda sıvılaştırılmış gazları depolar.	Hastaneler, sanayi gaz tesisleri	Emniyet ventili, patlama diski	En az 1 adet	En az 1 adet	En az 1 adet	Vakum izolasyonu, basınç tahliye sistemi

📅 2025 Aralık A 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Aşağıdakilerden hangisi Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamında basınç düzeltme / sınırlama amacına yönelik güvenlik aksesuarlarından biri değildir?

A) Akışkan seviyesi anahtarları

B) Bel verme çubukları

C) Patlama diski güvenlik aletleri

D) Egzoz ve emme susturucuları

E) Sıcaklık anahtarları

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar

🔬

1.1. Basınçlı Parçalar - Malzeme Özellikleri

a Kaynak yapılabilir

Kapların basınçlı parçalarını imal etmek için kullanılan malzemeler kaynak yapılabilir olmalıdır.

b Süneklik ve tokluk

Asgari çalışma sıcaklığındaki kopmanın parça parça veya kırılgan tip kırılmaya yol açmaması için şekil verilebilir süneklikte ve toklukta olur.

c Yaşlanma etkisi

Malzemeler yaşlanmadan olumsuz şekilde etkilenmez.

📌 Kaynak yapılabilir, sünek, tok ve yaşlanmadan etkilenmez

🏷️

Muayene Etiketi

Malzemelerin imalatçısı tarafından hazırlanan aşağıdaki bilgileri içeren muayene etiketi eklenir:

Tasarım

Tasarım basıncı

Azami Çalışma

Asgari Sıcaklık

T_min

Azami Sıcaklık

T_max

Akma Dayanımı

R_eT

📌 Akma Dayanımı Detayları

i) Üst akma noktası: R_eH (hem alt hem üst akma noktası olan malzemelerde)

ii) Zorlama mukavemeti %0,2: R_p0,2

iii) Alaşımsız alüminyumda %1,0: R_p1,0

📌 R_eT, R_eH, R_p0,2, R_p1,0

📅 2023 Mayıs B 🟠 Orta 📌 Yönetmelik

Bir çalışan, iş yerinde bulunan ve Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamına giren bir kabın kullanım talimatlarını ve kabın veri plakasındaki bazı teknik parametreleri incelemektedir.

Bu çalışanın veri plakası üzerinde okuduğu ve ReT sembolü ile gösterilen değer, kaba ait hangi bilgiyi verir?

A) Tasarım basıncı

B) Bükme kopma enerjisi

C) Azami çalışma sıcaklığındaki akma mukavemeti

D) Hidrostatik veya pnömatik test basıncı

E) Azami gerilme mukavemeti

📅 2022 Aralık C 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'ne göre, basınçlı parçaların üretiminde kullanılan malzemelerin sahip olması gereken özellikler hangileridir?

I. Kaynak yapılabilmelidir.
II. Asgari çalışma sıcaklığında şekil verilebilmelidir.
III. Yaşlanmadan olumsuz şekilde etkilenmelidir.

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar - Malzeme Özellikleri

🔩

1.1.1. Çelik Kaplar

Karbon çeliği

🧪 Kimyasal Sınırlar

Karbon (C) % 0,25 <

Kükürt (S) % 0,05 <

Fosfor (P) % 0,05 <

📊 Azami Çekme Mukavemeti

R_m,max < 580 N/mm²

(Malzemenin kopmadan evvel dayanabildiği en büyük kuvvetin değeridir.)

📏 Kopmadan Sonraki Uzama (A)

↗️ Haddeleme Yönüne Paralel

Kalınlık ≥ 3 mm A ≥ % 22

Kalınlık < 3 mm A ≥ % 17

↘️ Haddeleme Yönüne Dik

Kalınlık ≥ 3 mm A ≥ % 20

Kalınlık < 3 mm A ≥ % 15

📌 Karbon %0,25'ten az | Kükürt & Fosfor %0,05'ten az | R_m,max < 580 N/mm²

🔶

1.1.2. Alüminyum Kaplar

Saf alüminyum

🧪 Kimyasal Sınırlar

Alüminyum (Al) ≥ % 99,5 saf

Tavlama Durumu Tavlanmış durumda temin edilir

📊 Azami Gerilme Direnci

R_m,max ≤ 350 N/mm²

(Kırılma noktasına kadar uygulanan çekme hareketine karşı gösterilen direnç.)

📏 Kırılmadan Sonraki Uzama (A)

↗️ Haddeleme Yönüne Paralel

Tüm kalınlıklar A ≥ % 16

↘️ Haddeleme Yönüne Dik

Tüm kalınlıklar A ≥ % 14

📌 Alüminyum ≥ %99,5 | Tavlanmış | R_m,max ≤ 350 N/mm²

📅 2019 Aralık A 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki alaşımsız vasıflı çelikten yapılmış bir kabın azami çekme mukavemeti kaç N/mm²'den az olmalıdır?

A) 935

B) 770

C) 690

D) 650

E) 580

📅 2016 Nisan B 🟠 Orta 📌 Yönetmelik

Alaşımsız vasıflı çeliklerden imal edilen basınçlı kaplarda emniyet için azami çekme mukavemeti kaç N/mm²'den az olmalıdır?

A) 580

B) 620

C) 680

D) 780

E) 850

📅 2020 Aralık A 🟡 Zor 📌 Yönetmelik

Bir işyerinde meydana gelen ve basınçlı kabın sebep olduğu bir iş kazası sonrası, iş kazasının oluştuğu çalışma alanının yanı sıra bu işyerinin deposunda yedek olarak tutulan üç adet basınçlı kap bilirkişi heyetince incelenmiştir. Bu üç adet kap için elde edilen teknik inceleme sonuçlarından bazıları aşağıdaki gibidir.

K1 kabı: Kütlece %0,35 oranında karbon içeren alaşımsız vasıflı çelikten yapılmıştır.
K2 kabı: Kütlece %99,1 alüminyum içeren alaşımsız alüminyumdan yapılmıştır.
K3 kabı: Alaşımlı alüminyumdan yapılmış olup silindirik bölümün ve uçların gerçek et kalınlığı 2,5 mm'dir.

Her üç kabın da Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği hükümlerine tabi olduğu göz önüne alınırsa bu kaplardan hangilerinin Yönetmelik'te belirtilen temel güvenlik gerekliliklerini karşılamadığı söylenebilir?

A) Yalnız K1

B) Yalnız K2

C) K1 ve K3

D) K2 ve K3

E) K1, K2 ve K3

✅ Doğru Cevap: E) K1, K2 ve K3

K1 ❌ KARŞILAMAZ

Malzeme: Alaşımsız çelik
Karbon oranı: %0,35

❌ SORUN: Çelik için karbon oranı ≤ %0,25 olmalıdır. %0,35 sınırı aşar.

K2 ❌ KARŞILAMAZ

Malzeme: Alaşımsız alüminyum
Alüminyum oranı: %99,1

❌ SORUN: Saf alüminyum kullanılamaz. Alüminyum alaşımı zorunludur.

K3 ❌ KARŞILAMAZ

Malzeme: Alaşımlı alüminyum
Et kalınlığı: 2,5 mm

❌ SORUN: Alüminyum için min. et kalınlığı 3 mm olmalıdır. 2,5 mm yetersiz.

Kap	Malzeme	Ölçülen Değer	Yönetmelik Sınırı	Durum
K1	Çelik	%0,35 C	≤ %0,25 C	❌ YETERSİZ
K2	Alüminyum	%99,1 Al	Alaşım zorunlu	❌ YETERSİZ
K3	Alaşımlı Al	2,5 mm	≥ 3 mm	❌ YETERSİZ

📌 Sonuç: Her üç kap da temel güvenlik gerekliliklerini karşılamamaktadır. Doğru cevap E) K1, K2 ve K3

📌 Kaynak: Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği – Ek I / Temel Güvenlik Gereklilikleri

📐 EK-I Basit Basınçlı Kaplar - Kap Tasarımı

📋

a) Tasarım Esasları

Tasarım esnasında kabın kullanım amacı ve aşağıdaki hususlar belirlenir:

❄️

i) T_min – Asgari çalışma sıcaklığı

🌡️

ii) T_max – Azami çalışma sıcaklığı

📊

iii) PS – Azami çalışma basıncı

📌 T_min · T_max · PS

🏗️

b) İmalat Hükümleri

İmalatçı, aşağıdaki hükümleri dikkate alır:

🔍

i) İç kısmın muayenesi mümkün olmalıdır.

🪣

ii) Boşaltılması mümkün olmalıdır.

⚙️

iii) Mekanik özellikler kullanım süresi boyunca muhafaza edilir.

🛡️

iv) Korozyona karşı yeterince korunur.

📊

v) Çekme dayanımı, yorulma dayanımı, zamana bağlı dayanım

📌 Muayene · Boşaltma · Mekanik · Korozyon · Çekme · Yorulma · Zamana Bağlı

⚙️

c) Kullanım Koşulları

İmalatçı kullanım koşulları çerçevesinde aşağıdaki hükümleri dikkate alır:

⚠️

i) Kullanım güvenliğini bozabilecek gerilmelere maruz bırakılmaz.

📈

ii) İç basınç, PS'yi sürekli olarak geçmemelidir.

🔸

İstisna: Çalışma basıncı çok kısa sürelerle % 10 oranında aşılabilir.

📌 Gerilme yok · PS sınırı · %10 kısa süreli aşım

📅 2025 Aralık B 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği'ne göre basıncı sınırlandıran cihazlar basıncın sürekli olarak izin verilebilen değeri aşmasını engeller ancak gerektiğinde kısa süreli basınç dalgalanmasına izin verilebilir. Bu anlık basınç dalgalanması, maksimum izin verilebilir basıncın yüzde kaçında tutulmalıdır?

A) 5

B) 10

C) 15

D) 20

E) 50

📅 2025 Mayıs A 🔵 Kolay 📌 Yönetmelik

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği'ne göre, imalatçının kabı tasarlarken dikkate alması gereken hususlar aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

I. Asgari çalışma sıcaklığını T_min

II. Azami çalışma sıcaklığını T_max

III. Azami çalışma basıncını PS

A) Yalnız II

B) I ve II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2023 Mayıs A 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

Basit basınçlı kapların tasarımıyla ilgili öngörülen kullanım koşulları çerçevesinde, hangi hususlar imalatçı tarafından dikkate alınır?

I. Kaplar, kullanım güvenliğini muhtemel olarak bozabilecek gerilmelere maruz bırakılmaz.

II. İç basınç, azami çalışma basıncını sürekli olarak geçmemelidir.

III. Çalışma basıncı çok kısa sürelerle %30 oranında aşılabilir.

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

📐 Basit Basınçlı Kaplar - Tasarım Kuralları

🧮

Hesaplama Basıncı

PS × V ≤ 3000 bar × litre

Dikkate alınacak hesaplama basıncı, seçilen azami çalışma basıncından az olmaz.

📌 P_hesap ≥ PS

⚙️

Et Kalınlığı

PS × V > 3000 bar × litre veya T_max > 100 °C

Et kalınlığı, kapların ortam sıcaklığında, azami çalışma basıncının en az beş katı basınca dayanabilecek şekilde öngörülerek tayin edilir.

📌 t → 5 × PS × emniyet

📏

Minimum Et Kalınlığı

🔩

Çelik Kaplar

≥ 2 mm

🔶

Alüminyum / Alaşımlı Alüminyum

≥ 3 mm

📌 Çelik ≥ 2mm | Alüminyum ≥ 3mm

⚙️ 2.2.1. Yeterli Dayanım için Tasarım

Basınçlı ekipman, amaçlanan kullanımına uygun yüklemelere ve öngörülebilen çalışma koşullarına uygun olarak tasarlanır. Özellikle aşağıdaki etkenler hesaba katılır:

📊

Basınç ve Sıcaklık

💨 İç/dış basınç

🌡️ Çevre ve işletme sıcaklığı

⚖️ Statik basınç ve içeriğin kütlesi (işletme ve test koşullarında)

📌 P · T · Statik yükler

🏗️

Mekanik Yükler

🚛 Trafik, rüzgar ve deprem yükü

🔗 Karşı kuvvetler ve momentler (taşıma, bağlantılar, boru donanımı vb.)

📌 Rüzgar · Deprem · Karşı kuvvetler

🧪

Zamanla Oluşan Etkiler

🦺 Korozyon ve aşınma, yorulma ve benzeri

⚠️ Kararsız akışkanların bileşiminin bozulması

📌 Korozyon · Yorulma · Kararsız akışkanlar

🔸

Önemli: Aynı zamanda oluşabilecek çeşitli yükler, eş zamanlı oluşma ihtimalleri göz önünde bulundurularak dikkate alınır.

📅 2016 Nisan C 🟠 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı ekipmanın amaçlanan kullanımına uygun yüklemelere ve öngörülebilen çalışma koşullarına uygun olarak tasarlanmasında aşağıdaki etkenlerden hangisinin hesaba katılması şart değildir?

A) Ekipman iç basıncı

B) Çevre ve işletme sıcaklığı

C) Çalışma süresi

D) Korozyon ve aşınma

E) Dış basınç

📅 2021 Aralık C 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

Maksimum izin verilebilen basıncı 0,5 bar'dan daha büyük olan basınçlı ekipmanlar, amaçlanan kullanımına uygun yüklemelere ve öngörülebilen çalışma koşullarına uygun olarak tasarlanırken hangi etkenler özellikle hesaba katılmalıdır?

I. Yorulma, korozyon ve aşınma
II. Rüzgâr ve deprem yükü
III. Kararsız olan akışkanların bileşiminin bozulması

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2021 Mayıs A 🟢 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamındaki bir hava tankının tasarımı için yapılacak dayanım hesaplamalarında malzemeye ait hangi karakteristikler göz önüne alınacak hususlar arasında yer alır?

I. Çekme dayanımı
II. Yorulma dayanımı
III. Zamana bağlı dayanım

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

🛡️ Basınçlı Ekipmanlar - Çalışma Metodu ve Risk Önleme

Basınç ekipmanı için belirlenmiş olan çalışma metodu, ekipmanın çalışmasında öngörülebilen makul riskleri engellemeye uygun olur.
Aşağıdakiler özel olarak dikkate alınır:

🚪

Fiziksel Erişim ve Güvenlik

🚪 Kapaklar ve delikler

⛔ Bir basınç veya vakum mevcutken fiziksel girişleri önleme cihazları

📌 Kapak, delik, giriş önleme

🌡️

Basınç ve Sıcaklık

💨 Basınç güvenlik valfinin tehlikeli basıncı boşaltımı

🔥 Yüzey sıcaklığı (tasarlanan kullanımı göz önünde bulunduran)

📌 Emniyet valfi · Yüzey sıcaklığı

🧪

Akışkan Kararsızlığı

⚠️ Kararsız olan akışkanların bileşiminin bozulması

📌 Kararsız akışkan · Bileşim bozulması

🔑

Önemli: Çalışma metodu, ekipmanın çalışmasında öngörülebilen makul riskleri engellemeye uygun olmalıdır.

📅 2018 Aralık B 🔴 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı kaplarda emniyetli kullanım ve çalışma sağlamak amacıyla basınç ekipmanı için belirlenmiş olan çalışma metodu, ekipmanın çalışmasında öngörülebilen makul riskleri engellemeye uygun olmalıdır. Bu amaçla aşağıdakilerden hangisi kabın tasarımında özel olarak dikkate alınması gereken hususlardan değildir?

A) Kapaklar ve delikler

B) Basınç emniyet valfinin tehlikeli basıncı boşaltımı

C) Kararsız akışkanların birleşiminin bozulması

D) Tasarlanan kullanımı göz önünde bulunduran yüzey sıcaklığı

E) Basınçlı tankın boş ağırlığı

🏷️ Basit Basınçlı Kaplar - İşaretleme ve Etiketleme

Kapta veya veri plakalarında en azından aşağıda belirtilen bilgiler yer alır:

📊

a) Azami Çalışma Basıncı

(bar cinsinden)

📌 Azami basınç

🌡️

b) Azami Çalışma Sıcaklığı

T_max

(°C cinsinden)

📌 Azami sıcaklık

❄️

c) Asgari Çalışma Sıcaklığı

T_min

(°C cinsinden)

📌 Asgari sıcaklık

📦

ç) Kapasite

(L cinsinden)

📌 Hacim

🏭

d) İmalatçı Bilgileri

Adı · Ticari Adı · Markası · Adresi

📌 İmalatçı kimliği

🔸

e) Tip ve Seri Bilgileri: Kabın tipi, seri veya parti kimlik bilgileri ve imal yılı da belirtilmelidir.
Ph hidrostatik test veya eşdeğer etkiye sahip pnömatik test

🏷️ Basit Basınçlı Kaplar - İşaretleme ve Etiketleme (Ek Bilgiler)

📋

a) Tüm basınçlı ekipmanlar için:

📅 İmal yılı

🔢 Tip, seri/parti tanımlaması ve seri numarası

⚖️ İzin verilebilen maksimum/minimum sınırları

📌 İmal yılı · Tip/Seri · Sınırlar

🔧

b) Basınçlı ekipmanın türüne bağlı olarak:

📦 V (L)

🔧 DN (Boru donanımı)

🧪 PT (Test basıncı, bar)

🛡️ Güvenlik aleti ayar basıncı (bar)

⚡ Çıkış gücü (kW)

🔌 Uygulanan gerilim (V)

🎯 Amaçlanan kullanım

📊 Dolum oranı (kg/L)

⚖️ Maksimum doldurma kütlesi (kg)

📦 Dara ağırlığı (kg)

📁 Ürün grubu

📅 Test tarihi

📌 V · DN · PT · Güvenlik · kW · V · Kullanım · Oran · Kütle · Dara · Grup

📝

Not: Sınavlarda birimleri kontrol ederek doğru cevaba ulaşabilirsiniz.

📅 2024 Aralık B/C 🔴 Orta 📌 Yönetmelik

Aşağıdakilerden hangisi Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki kapta veya veri plakalarında asgari bulunması gereken bilgilerden biri değildir?

A) Asgari çalışma sıcaklığı

B) Azami çalışma sıcaklığı

C) Asgari çalışma basıncı

D) Azami çalışma basıncı

E) Kabın kapasitesi

📅 2024 Mayıs C 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

Basit basınçlı kapların veri plakası üzerindeki Ph sembolü hangi değeri ifade eder?

A) Azami çalışma sıcaklığı

B) Pnömatik veya hidrostatik test basıncı

C) Azami çalışma basıncı

D) Azami gerilme mukavemeti

E) Tasarım basıncı

📅 2022 Mayıs C 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamında; basınçlı ekipmanın emniyetli kurulum, işletme veya kullanım, bakım ve periyodik muayenesi için kullanılan işaret ve etiketlemelerdeki bilgilerden hangileri doğrudur?

I. Basınçlı ekipmanın çıkış gücü kW (kilowatt)
II. Maksimum doldurma kütlesi kg (kilogram)
III. Uygulanan test basıncı V (volt)

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2015 Aralık C 🔴 Orta 📌 Yönetmelik

Basit basınçlı kapların kap veya tanıtım plakası üzerinde aşağıdaki bilgilerden hangisinin bulunması zorunlu değildir?

A) Azami çalışma basıncı

B) Azami çalışma sıcaklığı

C) Kabın kapasitesi

D) İmalatçının ismi veya markası

E) Kabın ağırlığı

📅 2017 Nisan C 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı ekipmanın türüne bağlı olarak emniyetli kurulum, işletme veya kullanım, bakım ve periyodik muayenesi için verilmesi gerekli olan bilgilerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

A) Emniyet aletinin ayar basıncı bar cinsinden verilir

B) Basınç ekipmanın çıkış gücü dyn cinsinden verilir

C) Uygulanan gerilim volt cinsinden verilir

D) Dolum oranı kg/l cinsinden verilir

E) Basınçlı ekipmanın hacmi litre cinsinden verilir

📅 2021 Mayıs C 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Basit basınçlı kapların kap veya tanıtım plakası aşağıdaki bilgilerden hangisini taşımak zorunda değildir?

A) Kabın tipi

B) Azami çalışma basıncı

C) Azami çalışma sıcaklığı

D) Asgari çalışma sıcaklığı

E) CE uygunluk işaretinin vurulduğu yılın ilk iki rakamı

📊 Basınç Tanımları

📌

Azami Basınç

Basınçlı kap ve tesisatın üreticisinin belirlediği ve ekipmanın etiketinde yer verdiği en yüksek çalışma basınç değerini ifade eder.

📌 Üretici tarafından belirlenir · Etikette yazar

⚙️

İşletme Basıncı

Azami basınç değerinden daha düşük olmak kaydıyla işletme tarafından ekipmanın kullanıldığı maksimum basınç değerini ifade eder.

📌 İşletme tarafından belirlenir · Azami basınçtan düşüktür

🔑

İlişki: İşletme Basıncı ≤ Azami Basınç

🔧 Basınçlı Kap ve Tesisatların Periyodik Kontrolleri

Standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene gerçekleştirilir ve testler ise aşağıdaki koşullara göre uygulanır:

📅

Azami Yılda 1 Kez

🧪 Hidrostatik Test

✅ İşletme basıncı belirlendi ise:

İşletme Basıncı

✅ İşletme basıncı belirlenmedi ise:

Azami Basınç

📌 Yıllık test · İşletme veya azami basınçla

🔄

Azami 3 Yılda 1 Kez veya önemli bakım/onarım sonrası

🧪 Hidrostatik Test

✅ Üretim standardında belirtilen test basıncı varsa:

Standart Test Basıncı

✅ Bu değer yoksa:

Azami Basınç × 1,5

📌 3 yıllık test · Standart test basıncı veya 1,5× azami

🛡️

Güvenlik Donanımları

⚠️ Emniyet valfi ve benzeri güvenlik donanımları:

✅ İşletme basıncı belirlenen ekipmanlar:

İşletme Basıncına Uygun

✅ İşletme basıncı belirlenmeyen ekipmanlar:

Etiketteki Azami Basınca Uygun

📌 Emniyet valfi ayarı · İşletme veya azami basınca göre

⚠️

DİKKAT!

İşletme Basıncı Belirlenen ekipmanlarda emniyet valfi ve benzeri güvenlik donanımları belirlenen işletme basıncı değerine, İşletme Basıncı Belirlenmeyen ekipmanlarda ise ekipmanın etiketinde yer alan azami basınç değerine uygun olur.

📝

Örnek-1: Kompresör Hidrostatik Test Değerleri

İşletme Basıncı: Belirlenmemiş İnteraktif

Ekipman: Kompresör Azami Basınç: 10 bar İşletme Basıncı: Belirlenmemiş ❌

📌 Her yıl için hidrostatik test değerini (bar) giriniz:

1. Yıl

2. Yıl

3. Yıl

4. Yıl

5. Yıl

6. Yıl

📖 Kural: İşletme Basıncı Belirlenmemiş → Yıllık testlerde Azami Basınç (10 bar) kullanılır.
3. ve 6. yıllarda → 3 yıllık test periyodu nedeniyle Azami Basınç × 1,5 (10 × 1,5 = 15 bar) uygulanır.

✅ Doğru Cevap: 10, 10, 15, 10, 10, 15 (bar)

📌 1. ve 2. yıl: Yıllık test → Azami basınç (10 bar) · 3. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)
📌 4. ve 5. yıl: Yıllık test → Azami basınç (10 bar) · 6. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)

📝

Örnek-2: Kompresör Hidrostatik Test Değerleri

İşletme Basıncı: 8 bar İnteraktif

Ekipman: Kompresör Azami Basınç: 10 bar İşletme Basıncı: 8 bar (Belirlenmiş ✅)

📌 Her yıl için hidrostatik test değerini (bar) giriniz:

1. Yıl

2. Yıl

3. Yıl

4. Yıl

5. Yıl

6. Yıl

📖 Kural: İşletme Basıncı Belirlendi (8 bar) → Yıllık testlerde İşletme Basıncı (8 bar) kullanılır.
3. ve 6. yıllarda → 3 yıllık test periyodu nedeniyle Azami Basınç × 1,5 (10 × 1,5 = 15 bar) uygulanır.

✅ Doğru Cevap: 8, 8, 15, 8, 8, 15 (bar)

📌 1. ve 2. yıl: Yıllık test → İşletme basıncı (8 bar) · 3. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)
📌 4. ve 5. yıl: Yıllık test → İşletme basıncı (8 bar) · 6. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)

🔧 Basınçlı Kaplar ve Tesisatlar - Periyodik Kontrol

Hidrostatik test, su ile yapılabileceği gibi ürünün standardında belirtilen veya üreticisi tarafından kullanım kılavuzunda uygun görülen sıvılarla da yapılabilir.

💧

Hidrostatik Test

Su ile yapılabileceği gibi ürünün standardında belirtilen veya üreticisi tarafından kullanım kılavuzunda uygun görülen sıvılar ile de yapılabilir.

📌 Su veya uygun sıvı

🔍

Tahribatsız Muayene

İş ekipmanının özelliği ve proses'ten kaynaklanan zorunlu şartlardan dolayı hidrostatik test yerine tahribatsız muayene yöntemleri de uygulanabilir.

📌 Proses zorunluluğu ile

📋

Raporlama

Düzenlenecek periyodik kontrol raporlarında gerekçesi ile birlikte belirtilir.

Tahribatsız muayenelere ait raporlar periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.

📌 Gerekçe belirtilir · Ekte saklanır

⏳

Muayene Süreleri

Muayene süreleri değişmez.

İş ekipmanının veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz.

📌 Süreler sabit · Durdurmama gerekçe değil

🚫

Önemli!

İş ekipmanının veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz. Muayene süreleri değişmez.

🛡️ Periyodik Kontrolleri Yapmaya Yetkililer

Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri, aşağıda belirtilen yetkili kişiler tarafından yapılır:

⚙️

Makine Mühendisleri

Makine mühendisliği lisans mezunları, basınçlı ekipman tasarım ve muayene konularında yetkin.

📌 Tasarım · Muayene

🔬

Metalürji ve Malzeme Müh.

Malzeme bilimi, korozyon, tahribatsız muayene (NDT) konularında uzman mühendisler.

📌 Korozyon · NDT

🤖

Mekatronik Mühendisleri

Kontrol sistemleri, otomasyon ve basınçlı ekipmanların elektronik kontrollerinde uzman.

📌 Otomasyon · Kontrol

🧪

Kimya Mühendisleri

Proses güvenliği, kimyasal reaksiyonlar ve basınçlı sistemlerin işletilmesinde yetkin.

📌 Proses · Reaktör

🏭

İmalat Mühendisleri

Üretim süreçleri, kaynak teknolojileri ve basınçlı ekipman imalatında uzman.

📌 Üretim · Kaynak

✈️

Uçak Mühendisleri

Havacılık standartları, hafif ve yüksek dayanımlı malzeme bilgisine sahip.

📌 Havacılık · Kompozit

🎓

Makine/Metal Teknik Öğretmenler

Makine veya metal eğitimi bölümü mezunu, mesleki eğitim ve saha deneyimine sahip.

📌 Eğitim · Saha

🛠️

Makine Tekniker/Yüksek Tek.

Ön lisans düzeyinde makine veya metal teknolojisi mezunu, uygulama deneyimi olan.

📌 Uygulama · Saha

📅 2025 Mayıs A 🔴 Orta 📌 Yönetmelik

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre, aşağıdakilerden hangisi basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapmaya yetkili kişilerden biri değildir?

A) Elektrik Mühendisi

B) Makine Teknikeri

C) Makine Mühendisi

D) Metal eğitimi bölümü mezunu teknik öğretmenler

E) Metalürji ve malzeme mühendisleri

📅 İSG Mevzuat 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre, aşağıdakilerden hangileri basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrollerini yapmaya yetkili kişiler arasında yer alır?

I. Elektrik teknikerleri
II. Makine teknikerleri
III. Metalurji ve malzeme mühendisleri

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

⏳ Basınçlı Kap ve Tesisatların Periyodik Kontrol Süreleri

Aşağıda belirtilen süreler, standartlarda aksi belirtilmedikçe geçerlidir.

🔥

Buhar ve Kızgın Su Kazanları

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Emniyet valfi testi ⁽¹⁾

🌡️

Isıtma (Kalorifer, sıcak su ve benzeri) kazanları

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Kalorifer · Sıcak su

🛢️

Kızgın Yağ Kazanları

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Isı transfer yağı

💨

Sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri) (yeraltı-yerüstü) ⁽¹⁾

Yazılı planda⁽⁴⁾

verilen sürede

(yalnızca muayene)

10 yılın sonunda yeniden değerlendirme

📌 Yeraltı · Yerüstü

💨

Basınçlı Hava ve Gaz Tankları ⁽²⁾

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Sabit · Seyyar kompresör

🔄

Kapalı Genleşme Tankları

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Isıtma sistemleri

🛀

Boyler ve Akümülasyon Tankları

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Sıcak su depolama

🎨

Boyama Makinaları (Kazanları)

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Boya prosesleri

❄️

Kriyojenik Tanklar ⁽¹⁾

TS EN ISO 21009-2
TS EN 14197-3

standartlarında belirtilen sürelerde

📌 Sıvılaştırılmış gaz

🍲

Buharlı Pişirme Kazanları

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Gıda sektörü

🏥

Otoklav

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

📌 Sterilizasyon

⚠️

Tehlikeli Sıvı Depolama Tankı ⁽³⁾

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

Atmosferik · Bombeli · Yatay/Dikey · Silindirik

📌 Çelik · Termoplastik · Açık/Kapalı

⛽

Atmosferik Dik Çelik Tanklar ⛽

İş Sağlığı ve Güvenliği – Tehlikeli Sıvı Depolama Tankları

⛽

Atmosferik Dik Çelik Tehlikeli Sıvı Depolama Tankları ⁽³⁾

Yıl

Standartlarda süre belirtilmemişse

Kaynaklı · Yerüstü · Açık/Kapalı tavan

📌 Dik · Silindirik · Çelik kaynaklı

📌

Dipnotlar

(1)

LPG tankları, buhar kazanları, kızgın su kazanları, kriyojenik tanklar gibi standartlarında emniyet valf testleri bulunan ekipmanlar için emniyet valfleri, standartlarda belirtilen azami süreler içerisinde teste tabi tutulur.

(2)

Seyyar veya sabit kompresör hava tankları ile basınçlı hava ihtiva eden her türlü kap ve bunların sabit donanımı.

(3)

Tehlikeli sıvılar: aşındırıcı veya sağlığa zararlı sıvılardır.

(4)

Yazılı plan, işveren tarafından periyodik kontrollere yönelik ilgili standartlara göre hazırlanan dokümandır.

🔑

Genel Kural: Standartlarda süre belirtilmemişse süre 1 yıl olarak uygulanır. İstisnalar: LPG tankları (yazılı plan), Kriyojenik tanklar (standart süre), Tehlikeli sıvı depolama (10 yıl).

📅 2019 Mayıs A 🟣 Orta 📌 Yönetmelik

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre tüplerinin kontrol periyoduna ilişkin azami süre, standartlarda belirtilmemişse aşağıdakilerden hangisidir?

A) 6 ay

B) 1 yıl

C) 2 yıl

D) 3 yıl

E) 5 yıl

📅 2018 Aralık C 🔵 Orta 📌 Mevzuat

Standartlarda süre belirtilmemişse seyyar veya sabit kompresör hava tankları ile basınçlı hava ihtiva eden her türlü kap ve bunların sabit donanımlarında, kontrol periyodunun azami süresi kaç yıldır?

A) 1

B) 2

C) 3

D) 5

E) 10

📅 2020 Aralık B 🔵 Orta 📌 Mevzuat

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre ilgili standardın öngördüğü süreler saklı kalmak ve emniyet valfleri hariç olmak üzere, yer üstü sıvılaştırılmış gaz tanklarının kontrol periyoduna ilişkin azami süre ne kadardır?

A) 6 ay

B) 1 yıl

C) 3 yıl

D) 5 yıl

E) 10 yıl

📅 2020 Aralık B 🟠 Orta 📌 Mevzuat

İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği'ne göre basınçlı kaplarda temel prensip olarak yapılması esas olan hidrostatik test, standartlarda aksi belirtilmedikçe en geç ne kadar sürede bir gerçekleştirilir?

A) 3 ay

B) 6 ay

C) 1 yıl

D) 2 yıl

E) 3 yıl

🔍 Hidrostatik Test Yerine Tahribatsız Muayene

İş ekipmanının özelliği ve prosesten kaynaklanan zorunlu şartlar gereğince hidrostatik test yapma imkânı olmayan basınçlı kaplarda ve tesisatlarda aşağıdaki kurallar uygulanır:

🔬

Uygulama

Hidrostatik test yerine tahribatsız muayene yöntemleri uygulanabilir:

Ekipmanın standardında alternatif olarak belirtilmişse,
Ekipmanın standardı yoksa üretici kullanım kılavuzu/talimatı alternatif belirtmişse.

📌 Standart veya üretici izni şart

📋

Raporlama ve Saklama

Periyodik kontrol raporlarında bu husus gerekçesi ile birlikte belirtilir.

Tahribatsız muayenelere ait raporlar, periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.

📌 Gerekçe belirtilir · Ekte saklanır

⏳

Azami Süreler

İş ekipmanında tahribatsız muayene ile periyodik kontrol gerçekleştirilse dahi azami sürelere riayet edilir.

📌 Süreler değişmez

🚫

Önemli!

İş ekipmanının veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz. Tahribatsız muayene uygulansa bile azami sürelere mutlaka uyulmalıdır.

🔬 Zorlayıcı Olmayan Test Teknikleri (Non Deformatif)

Tanım: Basınçlı kabın hassas yerlerinin özel yöntemlerle incelenmesidir. Basınçlı kaba zorlayıcı test tekniklerinin uygulanmasında sakınca görülmesi halinde uygulanırlar.

Test Yöntemi	Açıklama	Uygulama Alanı	Avantajları	Sınırlamaları
👁️ Gözle Muayene Testi	Gözle veya basit optik cihazlar (büyüteç, endoskop) kullanılarak yapılan yüzey muayenesi.	Yüzey çatlakları, korozyon, erozyon, deformasyon, kaynak hataları.	Hızlı, ucuz, her yerde uygulanabilir, özel ekipman gerektirmez.	Yalnızca yüzey hatalarını tespit eder, gözle görülemeyen hataları bulamaz.
💧 Sıvı Sızdırma Testi (Penetrasyon)	Yüzeye nüfuz eden özel bir sıvı (penetrant) uygulanarak yüzey açık çatlaklarının tespiti.	Yüzey çatlakları, gözenekler, kaynak dikişleri, dövme ve döküm parçalar.	Basit, ekonomik, yüksek hassasiyet, renkli veya floresan yöntemlerle uygulanabilir.	Yalnızca yüzeye açık hatalar, temizlik hassasiyeti, gözenekli malzemelerde zor.
🧲 Manyetik Partikül Testi	Ferromanyetik malzemeye manyetik alan uygulanarak, yüzey altındaki süreksizliklerin manyetik partiküllerle tespiti.	Demir ve çelik gibi ferromanyetik malzemeler, kaynak dikişleri, yüzey ve yüzey altı çatlakları.	Hızlı, yüzey altı hataları da tespit eder, taşınabilir, ucuz.	Yalnızca ferromanyetik malzemeler, yüzeye paralel hataları tespit edemez.
🔦 Islak Floor Işığı Testi	Floresan penetrant veya manyetik partiküllerin UV ışığı altında incelenmesi.	Hassas yüzey çatlakları, ince kılcal çatlaklar, kaynak dikişleri.	Yüksek hassasiyet, karanlık ortamda parlak görüntü, küçük hatalar bile görülür.	Karanlık oda gerektirir, UV lambası ve özel boyalar gerekir.
📷 Radyografi Testi (Gamma / X-Ray)	X-ışını veya gama ışını ile malzemenin iç yapısının film veya dijital algılayıcı ile görüntülenmesi.	Kaynak dikişleri, döküm kusurları, iç boşluklar, gözenekler, kalınlık değişimleri.	İç hataları tespit eder, kalıcı görüntü kaydı sağlar, detaylı inceleme imkânı.	Pahalı, radyasyon güvenliği gerektirir, uzun süre alır, kalın malzemelerde sınırlı.
📡 Ultrasonik Test	Yüksek frekanslı ses dalgaları gönderilerek malzeme içindeki süreksizliklerin yankı prensibiyle tespiti.	Kalınlık ölçümü, kaynak muayenesi, iç çatlaklar, boşluklar, korozyon.	Derinlik ve konum bilgisi verir, taşınabilir, radyasyon yok, kalın malzemelerde etkili.	Uzmanlık gerektirir, yüzey hazırlığı önemli, pürüzlü yüzeylerde zor.

📌

Özet: Zorlayıcı olmayan test teknikleri, basınçlı kaplara zarar vermeden yüzey ve iç yapıda oluşan hataları tespit etmek için kullanılır. Hidrostatik test yapılamadığında veya zorlayıcı testte sakınca görüldüğünde tercih edilir.

🏷️ Üretici Etiketi ve İşletme Basıncı

Üretici etiketinde belirtilen azami basıncın altında kullanılan basınçlı kap ve tesisatlarda aşağıdaki kurallar uygulanır:

📌

İşletme Basıncı İşaretleme

Üretici etiketinde belirtilen azami basıncın altında kullanılan basınçlı kap ve tesisatlarda, işletme basıncı görünecek şekilde işaretlenir.

📌 İşletme basıncı etikette belirtilmeli

⚠️

İşletme Basıncı Üstü Uygulama

İşletme basıncının üstünde bir basıncın uygulanması söz konusu olduğu durumlarda, basınçlı kap ve tesisat, uygulanacak basınç miktarı esas alınarak belirtilen kriterler çerçevesinde teste tabi tutulmadan kullanılamaz.

📌 Test yapılmadan kullanım yasak

🛡️ Basınçlı Ekipmanlarda Kullanılan Güvenlik Cihazları ve Sistemleri

⬇️

Basıncı Düşüren Cihazlar

Cihaz / Sistem	Açıklama / Görev
🔧 Emniyet Valfi	Limit aşıldığında açılarak basıncı tahliye eder, tekrar kapanır.
💥 Patlama Diski ve Kapağı	Belirli basınçta patlayarak basıncı anında boşaltır, tekrar kullanılamaz.
📏 Bel Verme Çubukları	Aşırı basınçta şekil değiştirerek basıncı sınırlar, plastik deformasyon gösterir.
⚖️ Kontrollü Basınç Düşürme Sistemleri	Basıncı kademeli olarak düşürerek sistemin güvenli seviyede kalmasını sağlar.

📌 İzin verilen limit aşıldığında devreye girerek basıncı tamamen veya limit içinde kalacak şekilde düşürür.

⏹️

Sistemi Kapatan / Durduran Sistemler

Cihaz / Sistem	Açıklama / Görev
📊 Basınç Şalteri	Ayarlanan basınç aşıldığında sistemi durdurur veya uyarı verir.
🌡️ Sıcaklık Şalteri	Limit sıcaklık aşıldığında devreye girerek sistemi kapatır.
💧 Akışkan Seviye Switchleri	Sıvı seviyesi kritik seviyeye ulaştığında sistemi durdurur veya uyarı verir.
📋 Emniyetle İlgili Ölçme, Kontrol ve Düzenleme Cihazları	Basınç, sıcaklık, seviye gibi parametreleri izleyerek güvenlik sınırlarında sistem müdahalesi yapar.

📌 Ayarlanan limit aşıldığında devreye girerek hata düzeltme imkanlarını faaliyete geçirir, tesisi kısmen veya tamamen kapatan ya da durdurur.

🛡️ Basınçlı Kaplarda Kullanılan Emniyet Cihazları ve Görevleri

Basınçlı kaplarda ve tesisatlarda kullanılan emniyet cihazları, sistemin güvenli çalışmasını sağlamak ve olası tehlikeleri önlemek amacıyla tasarlanmıştır.

Sıra	Cinsi	Adı	Görevi
1	Basınç göstergesi	Manometre / Presostat	Kabın içindeki çalışma basıncını gösterir. Presostat, basınç belirli bir değeri aştığında veya altına düştüğünde alarm verir veya sistemi durdurur.
2	Sıcaklık göstergesi	Termometre / Termokupl	Kabın içindeki çalışma sıcaklığını gösterir. Termokupl, sıcaklık değişimlerini elektrik sinyaline dönüştürerek kontrol sistemine iletir.
3	Besi pompası / Seviye göstergesi	Tağıdiye cihazı	Kazandaki su seviyesini gösterir. Su seviyesi kritik seviyenin altına düştüğünde besi suyu takviyesi yapar veya yakıt beslemesini keser.
4	Basınç emniyeti	Emniyet valfi (ağırlıklı / yaylı)	Kabın iç basıncı ayarlanan değerin üzerine çıktığında otomatik olarak açılır ve fazla basıncı dışarı tahliye eder. Basınç normal seviyeye düştüğünde kapanır.
5	Boşaltma sistemi	Tahliye vanası	Kazan veya tankın bakım, onarım veya acil durum hallerinde içindeki sıvı veya basıncın güvenli şekilde boşaltılmasını sağlar.
6	Blöf donanımı	Blöf valfi	Kazan içinde biriken tortu, kireç ve pisliklerin periyodik olarak dışarı atılmasını sağlar. Bu sayede kazanın verimliliği artar ve ömrü uzar.
7	Gaz yakıt yangın emniyeti	Sulu emniyet kabı	Gaz yakıt hatlarında, alevin geri tepmesini (flashback) önler. Sulu emniyet kabı içindeki su, gaz akışını keser ve yangının brülöre ulaşmasını engeller.
8	Gaz patlama emniyeti	Patlama kapağı	Gaz patlaması durumunda ani basınç artışını dışarı atarak kazanın parçalanmasını engeller. Tek kullanımlıktır, patlama sonrası yeniden değiştirilmesi gerekir.
9	Su ısıl genleşme emniyeti	Nefeslik / Genleşme valfi	Isınan suyun hacim artışını (genleşme) karşılar. Fazla basıncı tahliye ederek sistemin emniyetli çalışmasını sağlar. Kapalı sistemlerde genleşme tankına yönlendirme yapar.

📌

Özet: Bu emniyet cihazları, basınçlı kaplarda basınç, sıcaklık, seviye ve yangın/patlama gibi risklere karşı koruma sağlar. Her bir cihaz, sistemin güvenli çalışması için kritik öneme sahiptir.

📅 2022 Mayıs B-C 🟢 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı Ekipmanlar Yönetmeliği kapsamına giren kaplarla ilgili, aksesuarlarından hangileri basınçlı ekipmanı korumak amacıyla kullanılan doğrudan basınç sınırlandırma aletleri arasında yer alır?

I. Bel verme çubukları
II. Patlama diskli güvenlik aletleri
III. Güvenlik vanası

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

🔥

Basınçlı Kaplarda Kaza Sebepleri – Eksiksiz Liste

Tüm kategorilerde detaylı sebep-sonuç-önlem tabloları

📋 Genel Kaza Sebepleri

Kaza Sebebi	Detaylı Açıklama	Muhtemel Sonuçlar	Alınması Gereken Önlemler
1. Aşırı Basınç	Kabın tasarım basıncının üzerine çıkılmasıdır. Emniyet ventili çalışmazsa basınç hızla yükselir.	Patlama, parçalanma, ölüm	Emniyet ventili kullanılmalı, periyodik test edilmeli, basınç göstergeleri sürekli izlenmeli.
2. Emniyet Ventilinin Çalışmaması	Ventilin paslanması, kirlenmesi, yanlış ayarlanması veya iptal edilmesi sonucu basınç tahliye edilemez.	Kazan patlaması	Emniyet ventili yılda en az bir kez test edilmeli, mühür bozulmamalıdır.
3. Basınç Göstergesinin Arızalı Olması	Operatör gerçek basıncı göremez. Yanlış değer gösterir.	Aşırı basınç oluşur	Manometre kalibrasyonu yapılmalı, kırmızı çalışma sınırı işaretlenmelidir.
4. Korozyon	Kimyasal etki veya nem nedeniyle metal incelir. Et kalınlığı azalır.	Delinme, patlama	İç ve dış yüzey düzenli kontrol edilmeli, ultrasonik et kalınlığı ölçülmelidir.
5. Yorulma (Metal Fatigue)	Sürekli basınç değişimleri metalde mikroskobik çatlak oluşturur.	Ani kırılma	Yorulma ömrü hesaplanmalı, periyodik NDT uygulanmalıdır.
6. Kaynak Hataları	Kaynak gözenekleri, eksik nüfuziyet, çatlaklar	Kaynak bölgesinden patlama	Sertifikalı kaynakçı kullanılmalı, radyografik ve ultrasonik muayene yapılmalıdır.
7. İmalat Hataları	Yanlış malzeme seçimi veya standart dışı üretim	Erken hasar	TS/EN standartlarına uygun üretim yapılmalıdır.
8. Düşük Kaliteli Malzeme	Malzeme mukavemeti tasarım değerlerini karşılamaz.	Gövde yırtılması	Sertifikalı malzeme kullanılmalıdır.
9. Yanlış Basınç Ayarı	Basınç şalterinin yanlış ayarlanması	Sürekli yüksek basınç	Ayarlar yetkili kişilerce yapılmalıdır.
10. Periyodik Kontrollerin Yapılmaması	Kap uzun süre kontrol edilmeden çalıştırılır.	Gizli kusurlar büyür	Yönetmelikte belirtilen sürelerde kontrol yapılmalıdır.

🔧 Mekanik Hasarlar

Sebep	Açıklama	Önlem
Darbe	Forklift çarpması, düşme	Koruyucu bariyerler kurulmalı
Ezik	Metalin dayanımı azalır	Hasarlı kap kullanılmamalıdır
Çatlak	Basınç altında hızla büyür	Tahribatsız muayene yapılmalıdır
Eğilme	Dengesiz yükleme	Doğru montaj yapılmalıdır
Delinme	Korozyon veya darbe	Düzenli görsel kontrol yapılmalıdır

⚙️ İşletme Hataları

Sebep	Açıklama	Önlem
Eğitimsiz personel	Sistemi yanlış kullanır	Operatör eğitimi verilmelidir
Vanaların yanlış açılması	Ani basınç yükselmesi	İşletme prosedürü hazırlanmalıdır
Yanlış bakım	Arızalı ekipman çalıştırılır	Bakımlar kayıt altına alınmalıdır
Emniyet sistemini iptal etme	Ventil körlenebilir	Emniyet sistemleri devre dışı bırakılmamalıdır
Talimatlara uymama	İşletme riski artar	Yazılı prosedür uygulanmalıdır

👤 İnsan Kaynaklı Hatalar

Sebep	Açıklama	Önlem
Eğitim eksikliği	Yanlış kullanım	Düzenli eğitim verilmelidir
Dikkatsizlik	İşletme hataları	Çalışma talimatları uygulanmalıdır
Acele çalışma	Güvenlik adımlarının atlanması	İş disiplini sağlanmalıdır
Yetkisiz müdahale	Emniyet sistemleri zarar görebilir	Yetkilendirme sistemi uygulanmalıdır
KKD kullanmama	Yaralanma riski artar	Uygun KKD kullanılmalıdır

🔥 Kazanlara Özel Kaza Sebepleri

Sebep	Önlem
Susuz çalıştırma	Su seviye göstergesi sürekli kontrol edilmeli
Düşük su seviyesi	Düşük seviye alarmı bulunmalı
Besi suyu kalitesizliği	Su şartlandırması yapılmalı
Kireçlenme	Düzenli kimyasal temizlik yapılmalı
Aşırı ısınma	Sıcaklık kontrolü yapılmalı

🛢️ Kompresör Hava Tankları

Sebep	Önlem
Su birikmesi	Kondens günlük boşaltılmalı
Emniyet ventili çalışmaması	Düzenli test yapılmalı
Basınç şalteri arızası	Basınç şalteri kontrol edilmeli
Aşırı sıcak çalışma	Havalandırma sağlanmalı
Yağ buharı patlaması	Uygun yağ kullanılmalı, sıcaklık izlenmeli

🔥 LPG ve Gaz Tankları

Sebep	Önlem
Gaz kaçağı	Kaçak kontrolü yapılmalı
Statik elektrik	Topraklama yapılmalı
Yangın	Yangın koruma sistemi kurulmalı
Güneş altında aşırı ısınma	Gölgelendirme ve uygun konumlandırma
Darbe	Çarpma bariyerleri kullanılmalı

🧪 Basınçlı Gaz Tüpleri

Sebep	Önlem
Tüpün devrilmesi	Zincirle sabitlenmeli
Yanlış regülatör	Uygun regülatör kullanılmalı
Yağ-gres bulaşması (O₂)	Yağ ve gres kesinlikle kullanılmamalı
Valf koruyucusunun çıkarılması	Koruyucu başlık kullanılmalı
Yanlış depolama	Dik konumda ve uygun koşullarda depolanmalı

📅 Periyodik Kontrollerin İhmal Edilmesi

İhmal Edilen İşlem	Oluşabilecek Sonuç	Önlem
Hidrostatik test yapılmaması	Dayanım kaybı fark edilmez	Periyodik test uygulanmalıdır
Ultrasonik et kalınlığı ölçümü yapılmaması	İncelme tespit edilemez	Düzenli UT ölçümü yapılmalıdır
Emniyet ventili testi yapılmaması	Aşırı basınç tahliye edilemez	Fonksiyon testleri gerçekleştirilmelidir
Manometre kalibrasyonu yapılmaması	Yanlış basınç bilgisi	Kalibrasyon planına uyulmalıdır
Görsel muayene yapılmaması	Çatlak ve deformasyonlar gözden kaçar	Düzenli dış ve iç muayene yapılmalıdır

⭐ Basınçlı Kap Kazalarını Önlemek İçin Altın Kurallar

1. Tasarım basıncı aşılmamalıdır.

Ekipman sadece izin verilen basınçta çalıştırılmalıdır.

2. Emniyet ventili asla devre dışı bırakılmamalıdır.

Basınç tahliyesi hayati öneme sahiptir.

3. Manometre ve diğer göstergeler düzenli kalibre edilmelidir.

Doğru ölçüm güvenli işletmenin temelidir.

4. Periyodik kontroller yetkili kişilerce zamanında yapılmalıdır.

Gizli kusurlar erken tespit edilir.

5. Korozyon ve et kalınlığı takip edilmelidir.

Taşıma kapasitesi korunur.

6. Operatörler eğitimli ve yetkilendirilmiş olmalıdır.

İnsan kaynaklı hatalar azaltılır.

7. Basınçlı kaplar darbelerden korunmalıdır.

Mekanik hasar riski önlenir.

8. Basınçlı gaz tüpleri dik konumda sabitlenmelidir.

Devrilme ve valf kırılması engellenir.

9. İşletme talimatlarına ve bakım planına uyulmalıdır.

Güvenli çalışma sürekliliği sağlanır.

10. Tüm emniyet donanımları sürekli çalışır durumda tutulmalıdır.

Patlama ve ciddi kazaların önüne geçilir.

📅 2023 Mayıs C 🟢 Orta 📌 Yönetmelik

Aşağıdakilerden hangisi basınçlı kaplarda kazalara sebep olmaz?

A) Sistemin izin verilen maksimum çalışma ve test basınçlarının üzerinde bir basınçta çalıştırılması

B) Uygun ebat ve basınç ayarlarında koruyucu tahliye sistemlerinin kullanılması

C) Basınçlı kabın bulunduğu çevre ortamlarının uygun olmaması

D) Sisteme gerekli veya doğru bakımın yapılmaması

E) Çalışması güvenli olmayan bir sistemin kullanılması

📅 2016 Nisan B ve C 🔴 Orta 📌 İSG

Oksi-gaz kaynağı yapılan bir atölyede ısı kaynağına yakınlığı nedeni ile ısınan asetilen tüpünün patlama riskinin önlenmesi için aşağıdaki işlemlerden hangisinin yapılması gereklidir?

A) Tüpün valfi kapatılıp gaz manometresi çıkarıldıktan sonra, tüp açık havaya alınıp duş şeklinde su ile soğutulmalıdır.

B) Tüp kendi yerinde bırakılarak yeterli derecede soğuma oluncaya kadar atölye terk edilmelidir.

C) Tüp olduğu yerde bırakılmalı, valfi açılarak içerisindeki gazın çıkması sağlanmalı ve atölye kapı ve pencereleri açık tutulmalıdır.

D) Tüpün valfi kapatılmadan olduğu yerde yangın söndürme cihazı ile soğutulmalıdır.

E) Tüpün ısınmasının herhangi bir risk oluşturmayacağı düşünülerek işe devam edilmelidir.

🧯 Oksijen ve Asetilen Tüpleri

Oksi-gaz kaynağında yakıcı gaz olarak oksijen, yanıcı gaz olarak ise asetilen kullanılır. Bu iki gazın depolanma ve kullanım özellikleri birbirinden tamamen farklıdır.

🟦

Oksijen Tüpü

YAKICI GAZ Renk: MAVİ

📌 Temel Özellikler

Gaz Durumu: Sıkıştırılmış Gaz Depolama Basıncı: 150-200 atm Tüp Rengi: MAVİ Üretim Yöntemi: Kaynaksız (dikişsiz) Malzeme: Yüksek dayanımlı çelik

📌 İlgili Standartlar

• TS EN ISO 9809
• TS EN ISO 10297

📌 Kullanım Alanları

• Kaynak ve kesme
• Tıbbi solunum
• Endüstriyel oksidasyon

🚫

ÖNEMLİ UYARI!

Oksijen tüpleri, vanaları ve bağlantı parçaları asla yağ veya gres ile temas ettirilmemelidir. Oksijen + yağ = YANGIN!

🟨

Asetilen Tüpü

YANICI GAZ Renk: SARI

📌 Temel Özellikler

Gaz Durumu: Çözünmüş Gaz (aseton içinde) Depolama Basıncı: Azami 20 atm Tüp Rengi: SARI Üretim Yöntemi: Kaynaklı İç Dolgu: Gözenekli madde + Aseton

📌 İlgili Standartlar

• TS EN ISO 3807
• TS EN 1800
• TS EN ISO 18119

📌 Kullanım Alanları

• Kaynak ve kesme
• Alev sıcaklığı ~3500°C

🧪

Aseton bilgisi: Tüpün 1/3'ü kadar aseton doldurulur. Asetilen, aseton içinde çözünerek 20 atm'e kadar güvenle sıkıştırılabilir. Serbest asetilen 2,5 atm'in üzerinde sıkıştırılamaz!

⚠️

ÖNEMLİ UYARI!

Asetilen, bakır ve bakır alaşımları ile temas ettiğinde asetilid oluşturur. Bu bileşik patlayıcıdır! Bakır malzeme kullanmayın!

📊

Özet Karşılaştırma

🟦 Oksijen

Yakıcı gaz
Kaynaksız (dikişsiz) üretim
Yüksek dayanımlı çelik
150-200 atm basınç
Renk: MAVİ
Yağ/gres ile temas YASAK

🟨 Asetilen

Yanıcı gaz
Kaynaklı üretim
İçinde aseton + gözenekli madde
Azami 20 atm basınç
Renk: SARI
Bakır ile temas YASAK

📋 İlgili Mevzuat ve Periyodik Muayene

📄 SGM-2015/2 Tebliği

Basınçlı gaz tüplerinin dolum ve periyodik muayene usul ve esaslarını belirler.

⚖️ 2014/68/AB Yönetmeliği

Basınçlı ekipmanlarda CE işareti ve temel güvenlik gerekliliklerini tanımlar.

🔄 Periyodik Muayene

Oksijen: TS EN ISO 9809
Asetilen: TS EN ISO 18119
Yetkili kuruluşlarca yapılması zorunludur.

📅 2019 Mayıs A ve B 🟡 Orta 📌 Standart

Asetilen gazının depolanması ve taşınmasında kullanılan asetilen tüpleri ile ilgili hangi ifadeler doğrudur?

I. Dikişli veya dikişsiz olarak üretilir.
II. Asetilen gazı yanıcı özelliğinden dolayı tek başına tüplere doldurulmaz.
III. Asetilen gazı sıkıştırma basıncı 4,5 bar'dan düşük olmamalıdır.

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2021 Mayıs C 🔴 Zor 📌 İSG

İş sağlığı ve güvenliği açısından asetilen üretim cihazlarının kullanımıyla ilgili ifadelerden hangileri yanlıştır?

I. Asetilen taşıyan ekipmanlar ve valfler, asetilen gazına uyumlu basınç testi uygulanmış malzemelerden yapılmalıdır.
II. Cihazın parçalarını sökerken dikkatli ve tedbirli davranmalı, kıvılcım oluşturulmamalıdır.
III. Kışın donan cihazları çözündürmek için pürmüz alevinden yararlanılmalıdır.
IV. Uzun durma araları ve geceleri, kazan ile sulu güvenlik arasındaki gaz musluğu açık bırakılmalıdır.

A) Yalnız I

B) I ve II

C) II ve III

D) III ve IV

E) I, II ve IV

🏗️ Taşınabilir Gaz Tüplerinin Depolanması

Taşınabilir gaz tüplerinin depolanmasında aşağıdaki güvenlik kurallarına uyulması zorunludur:

🛡️

a) Koruma

Dolu tüplerin sıcaklık değişmelerine, güneş ışınlarına, radyasyon ısısına ve neme karşı korunması bakımından ilgili standard hükümlerine uyulur.

📌 Isı · Güneş · Nem koruması

🏠

b) Depolama Koşulları

Dolu tüpler, işyerlerinde tehlike yaratmayacak miktarda depolanır. Yangına en az 120 dakika dayanıklı ayrı binalarda veya bölmelerde, radyatör ve benzeri ısı kaynaklarından uzakta bulundurulur ve tüplerin devrilmemesi veya yuvarlanmaması için gerekli tedbirler alınır.

📌 120 dk yangın dayanımı · Devrilmeye karşı önlem

📁

c) Sınıflandırma

Tüpler, içinde bulunan gazın özelliğine göre sınıflanarak depolanır ve boş tüpler ayrı bir yerde toplanır.

📌 Gaz türüne göre sınıflama · Boş tüpler ayrı

💨

ç) Havalandırma

Tüplerin depolandığı yerlerin, uygun havalandırma tertibatının ve yeteri kadar kapısının bulunması gerekir.

📌 Havalandırma · Yeterli kapı

🚫

d) Ateş Yasağı

Yanıcı basınçlı gaz ihtiva eden tüplerin depolandığı yerlerde ateş ve ateşli maddeler kullanma yasağı uygulanır.

📌 Ateş ve ateşli madde yasağı

⚠️

e) İkaz Levhaları

Tüplerin depolandığı yerlere ikaz levhaları konulur. Levhalar, görünür ve okunaklı olmalıdır.

📌

Özet: Taşınabilir gaz tüpleri depolanırken ısı ve nemden korunmalı, yangına dayanıklı alanlarda, gaz türüne göre sınıflanarak, havalandırmalı ve ateşten uzak tutulmalıdır.

🏗️ LPG Tüplerinin Depolanması

LPG ( %30 Propan + %70 Bütan ) tüplerinin depolanmasında aşağıdaki güvenlik kurallarına uyulması zorunludur:

🏠

a) Müstakil ve Tek Katlı

LPG depolama binaları müstakil ve tek katlı olmalıdır.

🧱

b) Yangına Dayanıklı Malzeme

Döşeme, tavan ve duvarlar yangına en az 120 dakika dayanıklı malzeme ile yapılır.

🏗️

c) Hafif Çatı Malzemesi

Çatısında hafif malzemeler kullanılmalıdır.

🪟

ç) Kırılmaz Cam Boşluk

Her 3 m³ depo hacmi için en az 0.2 m² kırılmaz cam veya hafif malzeme boşluğu.

🚪

d) Yangına Dayanıklı Kapı

Depo kapıları yangına en az 90 dakika dayanıklı malzemeden yapılır.

⬆️

2) Dik Konumda Depolama

Tüpler dik olarak depolanır. Emniyet valfleri LPG sıvı fazından yukarıda olmalıdır.

🚫

3) Açık Alev Yasak

Isıtma ve aydınlatma için açık alevli cihazlar kullanılamaz.

💨

4) Havalandırma Menfezleri

Döşeme hizasında ve bölme duvarlarının tabanında açılıp kapanabilir menfezler bulundurulur.

📏

5) Doğal Havalandırma

Her 600 cm dış duvar için 1 menfez (≥140 cm²). Toplam alan: 65 cm²/m² döşeme.

🌀

6) Fanlı Havalandırma

Ex-proof malzeme, debi 0.3 m³/dak/m², çıkış 3 m uzaklıkta.

📐

7) Döşeme Seviyesi

Döşemeler tabii zeminden aşağıda olamaz. Doldurulmuş ve havalandırılmış olmalıdır.

🚶

8) Kaçış Yolları

Tüpler, çıkış kapıları ve merdiven boşlukları yakınına konulamaz, kaçış yollarını engellemez.

🔒

9) Emniyet Tıpası ve Kullanım Kapağı

Emniyet tıpası takılı · Dolu tüplerde ilk kullanım kapağı takılı.

🔄

10) Boş Tüpler

Boş tüpler tercihen açıkta depolanır. Bina içinde ise dolu tüp gibi kabul edilir.

⚡

11-12) Elektrik ve Isıtma

Elektrik: Ankastre, kıvılcım güvenlikli, anahtar 2 m yüksekte.
Isıtma: Merkezi, ısı merkezi dışarıda, radyatörden 2 m uzak.

📦

13) Miktar ve Mesafe

En çok 10.000 kg gaz. Kamu binalarına 25 m, diğerlerine 15 m uzaklık.

🚧

14) Emniyet Şeridi

Bina dışı depolama mahallinde asgari emniyet uzaklıklarına uyulur.

🛡️

15) Güvenlik Sahası

Özel tüp depolarının güvenlik sahası tel çit veya duvar ile çevrilir, ikaz levhaları konulur.

⚠️

16) Giriş İkaz Levhası

Tüp depolarının girişine ikaz levhaları konulur.

📌

Özet: LPG ( %30 Propan + %70 Bütan ) tüpleri depolanırken yangın dayanımı, dik konum, havalandırma, emniyet mesafeleri ve ikaz levhalarına dikkat edilmelidir.

📅 2025 Aralık A-B-C 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

LPG tüplerinin depolanmasıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

A) LPG depolanacak binalar müstakil ve tek katlı olmalıdır.

B) LPG depolanacak binaların çatısında hafif malzemeler kullanılmış olmalıdır.

C) LPG depolanacak binaların depo kapıları yangına en az 90 dakika dayanıklı malzemeden yapılmış olmalıdır.

D) Havalandırma fan ile yapılıyorsa patlama ve kıvılcım güvenlikli (ex-proof) malzeme kullanılmalıdır.

E) Depoların döşemeleri tabii veya tesviye zemin seviyesinden aşağıda olmalıdır.

📅 2023 Aralık A 🔵 Orta 📌 Yönetmelik

Basınçlı gaz tüplerinin depolanmasıyla ilgili hangisi yanlıştır?

A) H₂ gazı içeren tüpler oksitleyicilerden uzakta depolanmalıdır.

B) O₂ gazı içeren tüpler tutuşabilen gazlardan uzakta depolanmalıdır.

C) Tüpler çarpma, düşmeden korunmalıdır.

D) Tüpler doğrudan gün ışığı alan yerlerde depolanmamalıdır.

E) Dolu ve boş tüpler bir arada depolanmalıdır.

📅 2022 Mayıs B 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

Aşağıdakilerden hangisi parlayıcı ve patlayıcı gaz içeren basınçlı gaz tüplerinin depolanmasında uyulması gereken şartlardan biri değildir?

A) Dolu tüpler, iş yerlerinde tehlike yaratmayacak miktarda depolanmalıdır.

B) Dolu tüplerin; sıcaklık değişmelerine, güneş ışınlarına, radyasyon ısısına ve neme karşı korunması bakımından ilgili standart hükümlerine uyulmalıdır.

C) Tüplerin depolandığı yerlere ikaz levhaları konulmalıdır.

D) Tüpler, içerdikleri gazın özelliğine bakılmaksızın boş tüplerle aynı yerde depolanmalıdır.

E) Tüpler, yangına en az 120 dakika dayanıklı ayrı binalarda veya bölmelerde depolanmalıdır.

📅 2022 Mayıs C 🟡 Orta 📌 Yönetmelik

LPG tüplerinin depolanmasıyla ilgili hangi ifadeler doğrudur?

I. Binanın bodrum katında depolanmalıdır.
II. Depo duvarları yangına en az 60 dakika dayanıklı malzemeden yapılmalıdır.
III. Depolarda ısıtma ve aydınlatma amacıyla açık alevli cihazlar kullanılmamalıdır.

A) Yalnız II

B) Yalnız III

C) I ve II

D) I ve III

E) II ve III

📅 2015 Aralık C 🟢 Orta 📌 Kimya

Günlük hayatta oldukça fazla kullanılan LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı), aşağıdakilerden hangilerini en yüksek oranda içerir?

A) Metan ve bütan

B) Propan ve bütan

C) Heptan ve propan

D) Heptan ve oktan

E) Metan ve oktan

📅 2017 Aralık C 🟣 Orta 📌 İSG

Kaynak işlerinde basınçlı oksijen tüplerinin kullanımı ile ilgili, iş sağlığı ve güvenliği açısından aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Yuvarlayarak taşımak

B) Üzerinde kaynak yapmak

C) Zemine paralel bağlamak

D) Zemine dik bağlamak

E) Ateşe direkt tutmak

📅 İSG Mevzuatı 🔵 Orta 📌 Güvenlik

İçi dolu ve kullanıma hazır basınçlı gaz tüpleriyle ilgili hangi ifadeler doğrudur?

I. Düşmeye karşı sabitlenmelidir.
II. Boş tüpler ile aynı yerde depolanmamalıdır.
III. Kaldırma ve taşıma işleri elektromıknatısla yapılmalıdır.

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

🔬 TS EN 1803 - Dikişli Taşınabilir Gaz Tüpleri Muayene ve Deney

Taşınabilir gaz tüplerinin periyodik muayene ve deneyleri, aşağıda belirtilen üç aşamalı prosedür ile gerçekleştirilir:

👁️

Gözle Dış Muayene

🔍 a) Ezik, yarık, oyuk, şişlik, çatlak, katmanlaşma veya aşırı taban aşınması

🔥 b) Isı hasarı, hamlaç veya elektrik ark yanması

🧪 c) Korozyon. Su tutulabilen alanlara özellikle dikkat edilmelidir.

⚡ d) Kaynaklar. Bütün kaynaklar ve bitişiğindeki alanlar muayene edilmelidir.

🏷️ e) Okunaksız veya yetkisiz mühür işaretlemeleri, yetkisiz ilâveler

🔧 f) Bütün kalıcı parçaların bütünlüğü

📐 g) Dikey denge

📌 7 farklı kusur kontrolü

🔦

Gözle İç Muayene

Kontrol: Her bir tüpün içi, ezik, yarık, oyuk, şişlik, çatlak, katmanlaşma, korozyon veya aşırı taban aşınması gibi kusurları belirlemek için aydınlatma kullanılarak muayene edilmelidir.

Temizlik: Yabancı madde veya korozyon belirtisi gösteren tüpler; kum püskürtme, su jeti, sallama, buhar jeti, perdahlama, sıcak su jeti, kimyasal temizleme veya uygun metotlarla temizlenmelidir. Tüpe zarar vermemeye dikkat edilmelidir.

Yeniden Muayene: Temizleme gerekliyse, tüp temizlendikten sonra yeniden muayene edilmelidir.

⚠️ Aydınlatma metodunun deney işlemini uygulayan kişiye zarar vermemesi için tedbirler alınmalıdır.

📌 Aydınlatma · Temizlik · Yeniden muayene

💪

Basınç Deneyi

Uygulama: Her bir tüp hidrolik veya pnömatik basınç deneyine tâbi tutulmalıdır.

Deney Basıncı ve Süresi: Tüpteki basınç, deney basıncına ulaşıncaya kadar azar azar artırılmalıdır. Tüp deney basıncı, basınç kaynağının tüple bağlantısı kesilerek, en az 30 s aynı tutulmalıdır.

Kontrol: Bu sırada ulaşılan basınçta herhangi bir düşme olmamalı veya herhangi bir sızıntı belirtisi görülmemelidir.

Sonuç: Tüp yüzeyinin hiçbir yerinde, görünür bir sızıntı veya görülebilir kalıcı şekil bozukluğu oluşmamalıdır.

🔥 Kurutma: Hidrolik basınç deneyinden hemen sonra, 300 °C'u geçmeyen sıcaklıkta, su kalıntısı kalmayacak şekilde eksiksiz kurutulmalıdır.

⚠️ Deney sırasında emniyet tedbirleri alınmalıdır.

📌 Hidrolik/Pnömatik · 30 s · Sızıntı yok

📌

Özet: TS EN 1803 standardına göre periyodik muayene Gözle Dış Muayene, Gözle İç Muayene ve Basınç Deneyi olmak üzere üç aşamada gerçekleştirilir.

📅 2019 Mayıs A/B 🟠 Orta 📌 Standart

TS EN 1803 Taşınabilir Gaz Tüpleri - Dikişli - Karbon Çeliğinden Gaz Tüpleri için Periyodik Muayene ve Deney Standardı'na göre, her bir tüpün dış yüzeyi gözle muayene edilirken aşağıdakilerden hangisinin dikkate alınmasına gerek yoktur?

A) Ezik, yarık ve oyuk

B) Isı hasarı, hamlaç veya elektrik ark yanması

C) Korozyon

D) Bütün kalıcı parçaların bütünlüğü

E) Yatay denge

📅 2017 Aralık C 🔵 Orta 📌 Standart

TS EN 1803 standardına uygun, dikişli karbon çeliğinden imal edilmiş taşınabilir gaz tüplerine yapılan sızdırmazlık basınç deneyinde, deney basıncına ulaşıldığında, tüpler pompadan ayrıldıktan sonra bu basınçta en az kaç saniye süreyle tutulmalıdır?

A) 10

B) 15

C) 20

D) 25

E) 30

📅 2017 Aralık C 🟣 Orta 📌 Standart

Alüminyum alaşımlı bir basınçlı gaz tüpünün iç kısmında bulunan yağ ve gres kirinin temizlenmesinde hangi işlemler uygulanır?

I. Uygun çözücü ile kirden arındırma, buharla temizleme ve havayla kurutma
II. Sabun ve su ile temizleme
III. Mazotla temizleme

A) Yalnız I

B) Yalnız II

C) I ve III

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2019 Mayıs B/C 🔴 Orta 📌 Standart

Aşağıdaki fiziksel ve malzeme kusurlarından hangisi basınçlı gaz tüpü üzerinde tespit edildiğinde, tüp kullanım dışı bırakılır?

A) Boyada çizikler

B) Boyada dalgalanma

C) Tüp çapının %0,5'inden az ezilmeler

D) Gövdede çatlaklar

E) Yapışkan etiketin sökülmüş olması

📅 2017 Nisan B 🔵 Orta 📌 Standart

Bir işyerinde çıkan yangın sonrasında yapılan inceleme sonucunda işyerinde bulunan taşınabilir basınçlı argon gazı tüplerinin gözle görülür şekilde şişkinliği tespit edilmiştir. Bu durumda, hangi yargılar doğrudur?

I. Kullanım dışına alınır.
II. Mümkünse tamir edilir.
III. Muayene ve/veya deneyden sonra kullanmaya devam edilir.

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

🧪

TS EN 1968

Dikişsiz Çelik Oksijen Gaz Tüplerinin Periyodik Muayenesi

Su hacmi 0,5 L – 150 L arası taşınabilir tüpler | Periyodik muayene ve deney esasları

📘 Genel Bilgiler

🔹 Dikişsiz çelik gaz tüpleri; oksijen, azot, argon, helyum, hidrojen, karbondioksit ve benzeri sıkıştırılmış veya sıvılaştırılmış gazların güvenli şekilde depolanması ve taşınması amacıyla kullanılan yüksek basınca dayanıklı basınçlı kaplardır.

⚠️ Zamanla; mekanik darbelere, korozyona, yorulmaya, aşırı basınca ve hatalı kullanıma maruz kalabilir.

✅ TS EN 1968 standardı, su hacmi 0,5 L ile 150 L arasındaki dikişsiz çelik taşınabilir gaz tüplerinin periyodik muayene ve deney esaslarını kapsar.

🎯 Standardın Amacı

✅ Tüpün yapısal bütünlüğünü doğrulamak
✅ Güvenli kullanım ömrünü belirlemek
✅ Çatlak veya deformasyonları tespit etmek
✅ Patlama riskini ortadan kaldırmak
✅ Uygun bulunan tüpleri tekrar hizmete almak

🆔 1. Kimlik Kontrolü

🔹 Seri numarası
🔹 Üretici firma
🔹 İmalat tarihi
🔹 Deney basıncı
🔹 Çalışma basıncı
🔹 Su hacmi
🔹 Gaz cinsi
🔹 Önceki periyodik muayene tarihi

⚠️ Kimlik bilgileri okunamayan tüpler değerlendirmeye alınmaz.

🔎 2. Dış Görsel Muayene

🔸 Ezik
🔸 Şişme
🔸 Eğrilik
🔸 Çatlak
🔸 Kesik ve çizikler
🔸 Ark yanığı
🔸 Korozyon (genel ve çukurlaşmış)
🔸 Yangın veya yüksek sıcaklık etkisi
🔸 Mekanik darbelerden kaynaklanan hasarlar
🔸 Dikey denge (stability) kontrolü
🔸 Taban halkası (foot ring) durumu
🔸 Koruyucu başlık hasarları
🔸 Kaynak izi veya yetkisiz onarım (yasaktır)

❌ Önemli deformasyon bulunan tüpler hurdaya ayrılır.

🔦 3. İç Görsel Muayene

🔹 Paslanma
🔹 Çukurlaşma
🔹 İç korozyon
🔹 Nem
🔹 Yağ kalıntısı (özellikle oksijen tüplerinde çok tehlikeli)
🔹 Yabancı madde

⚠️ Oksijen tüplerinde yağ bulunması büyük risk oluşturur.

🔩 4. Boyun (Neck) Kontrolü

🔹 Diş aşınmaları
🔹 Diş kırıkları
🔹 Çatlak
🔹 Ovalleşme
🔹 Diş deformasyonu

❌ Hasarlı boyun bölgesi tüpün kullanım dışı bırakılmasına neden olur.

💧 5. Basınç Deneyi (Hidrostatik)

✅ Tüp su ile doldurulur
✅ Deney basıncı uygulanır
✅ Kalıcı hacim artışı ölçülür

✅ Sızıntı olmamalı, kalıcı deformasyon oluşmamalı, çatlama görülmemelidir.

📌 Ultrasonik muayene de alternatif olarak kullanılabilir.

🚰 6. Valf Kontrolü

🔹 Dişler
🔹 Conta
🔹 Açma-kapama mekanizması
🔹 Kaçak
🔹 Hasar

🔄 Gerekirse valf yenisiyle değiştirilir.

✅ 7. Son İşlemler

✅ İç kurutma
✅ Uygun gaz etiketi takılması
✅ Muayene damgası vurulması
✅ Kayıt altına alınması

🚫 Reddedilme Sebepleri

❌ Çatlak
❌ Şiddetli korozyon
❌ Derin ezik
❌ Şişme
❌ Yangın hasarı
❌ Diş hasarı
❌ Kalıcı deformasyon
❌ Hidrostatik testi geçememe
❌ Kimlik bilgilerinin okunamaması

📡 Ultrasonik Muayene (Alternatif Yöntem)

🔹 Bazı ülkelerde ve uygun koşullarda, hidrostatik test yerine ultrasonik muayene (UT) yöntemi kullanılabilir.

🔹 Ultrasonik muayene, tüp duvar kalınlığını ve iç yüzey kusurlarını tahribatsız olarak tespit eder.

🔹 Hidrostatik teste göre avantajları:

✅ Su ile doldurma ve kurutma işlemine gerek yoktur
✅ Tüpün içine bakmadan duvar kalınlığı ölçülebilir
✅ Korozyon, erozyon ve çatlaklar tespit edilebilir

🔹 Ancak, ultrasonik muayene sadece uygun ekipman ve yetkin personel ile yapılabilir ve her zaman hidrostatik testin yerine geçmez.

📌 Ultrasonik muayene, hidrostatik teste alternatif olarak kabul edilir ancak standardın izin verdiği koşullarda uygulanmalıdır.

📅 2023 Aralık B 🔵 Orta 📌 Standart

Dikişsiz Çelik oksijen gaz tüplerinin muayenesi için hangi yöntemler kullanılır?

I. Gözle dış muayene

II. Sızdırmazlık basınç deneyi

III. Vikers sertlik deneyi

IV. Ultrasonik muayene

A) I ve II

B) II ve III

C) I, II ve IV

D) I, III ve IV

E) II, III ve IV

⚠️ Basınçlı Gaz Tüpleri - Tehlikeler ve Taşıma Kuralları

🔥

Tehlikeler

💥 Tüplerin patlaması veya basınçlı gazın ani boşalması

🧨 Tüplerin patlaması sonucu parça fırlaması

☣️ Yayılan gaz veya sıvıyla temas (ör: klor)

🔥 LPG gibi yanıcı gaz veya sıvı kaçağı sonucu oluşan yangın

📦 Basınçlı gaz tüplerinin düşmesi veya devrilmesi

📌 5 temel tehlike

🚛

Taşıma Kuralları - 1

✅ Mümkünse açık araçlar veya römorklarla taşıyın.

✅ Kapalı araçlarda havalandırmayı sağlayın.

❌ Yükleme bölümünü sürücüden izole etmeden zehirli gaz tüplerini taşımayın.

❌ Tüpleri manyetik tutucular ile kaldırmayın.

❌ Taşıma aracında sigara içmeyin.

✅ Tüplerin içeriğini gösteren etiketlerin bulunmasına dikkat edin.

📌 Yapılması gerekenler & yasaklar

🔧

Taşıma Kuralları - 2

✅ Tüpleri araçta devrilmeyecek, birbirine çarpmayacak ve dışına taşmayacak şekilde sabitleyin, dik olarak taşıyın.

✅ Uygun koruyucu vana başlıkları ve kapları kullanın.

✅ Hortum ve regülatör bağlantılarını tüplerden ayırın.

✅ Taşımadan önce valf koruyucu başlıkların takılı olduğundan emin olun.

❌ Propan tüplerini dik taşıyın, yanıcı ve zehirli gaz tüplerini beraber taşımayın.

📌 Sabitleme · Koruyucu başlık · Ayrım

🚨

Acil Durum

✅ Tüpleri araçtan derhal indirin ve iyi havalandırılmış bir alanda depolayın.

✅ Sızıntı şüphesinde aracı durdurup problemi tespit edin ve üreticiyle bağlantı kurun.

✅ Kaza sonrası acil durum ekiplerine, hangi gaz türü taşındığını bildirin.

📌 Acil durum prosedürü

📌

Özet: Basınçlı gaz tüpleriyle çalışırken patlama, yangın, zehirlenme riskleri vardır. Taşımada dik konum, sabitleme, havalandırma kurallarına uyulmalı, acil durumda hızlı müdahale ve yetkililere bilgi verilmelidir.

📅 2022 Aralık B 🔴 Orta 📌 İSG

Kaynak işlerinde kullanılan basınçlı gaz tüplerinin taşınma şekillerinden hangileri güvenlik açısından tehlike oluşturur?

I. Düz bir zeminde yuvarlanarak
II. Valf ve tabanından tutularak
III. Dik ve sabitlenmiş bir şekilde arabayla

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

📅 2019 Aralık C 🔵 Orta 📌 İSG

Aşağıdakilerden hangisi dolu basınçlı gaz tüplerinin taşınması, kullanılması ve depolanmasında uyulması gereken kurallardan biri değildir?

A) Devrilmelerini önleyici önlemler alınmalıdır.

B) Vanalar pense kullanılarak açılmalıdır.

C) Zemin üzerinde yuvarlayarak taşınmamalıdır.

D) Vanalar ve güvenlik ekipmanları düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.

E) Üzerlerinde içindeki gazın cinsini belirten etiket bulunmalıdır.

📌 Tüplerin Dolum Usul ve Esaslar

(1) İlgili yönetmelik, tebliğ ve standartlarda belirtilen hükümlere uygun olmayan tüp ve/veya tüp demetlerine dolum yapılmaz.

(2) Üzerinde imalatçı bilgisi bulunmayan tüp ve/veya tüp demetlerine dolum yapılmaz.

(3) 1/7/2005 öncesi Pi/Epsilon işareti taşımayan tüplerin periyodik muayenesi Muayene Kurumu tarafından yapılır. Muayenesi yapılmayanlara dolum yapılmaz.

(4) Gözle muayenede kusur tespiti veya şüphe halinde dolum yapılmaz, mülkiyet sahibine iade edilir.

(5) 1980 ve daha eski imal tarihli tüplere dolum yapılamaz. Ancak Pi işareti iliştirilmiş olanlar hariç.

(6) Hurda statüsünde gelen, yurt içinde hurdaya ayrılan veya hurda gemi/tesislerden çıkan tüplere dolum yapılmaz.

(7) Gaz ithali amacıyla giren dolu tüpler, kullanım sonrası uygun değilse dolum yapılmaz, yurt dışına çıkarılır veya hurdaya ayrılır.

(8) Tüpe gaz cinsi ve güvenlik kurallarını belirten etiket yapıştırılır. Dolumcu bilgileri bulunmalıdır. Bu özelliklere haiz olmayanlara dolum yapılmaz.

(9) Dolu tüplerin gaz çıkış vanaları, dolumcunun adı/unvanı/markasını taşıyan bant/streç ile kapatılır ve vana koruma kapağı takılır.

(10) 1/7/2005 öncesi Pi işareti taşımayan tüp demetlerine 1/1/2024'ten itibaren dolum yapılmaz. Pi işareti olanlar hariç.

(11) 1/7/2005 sonrası piyasaya arz edilen ancak Epsilon veya Pi işareti olmayan tüplere dolum yapılmaz.

(12) Hurdaya ayırma işlemi, dolumcu ve/veya Muayene Kurumu tarafından mülkiyet sahibine bilgi verilerek yapılır ve Servis Sistemine girilir.

(13) Test ve muayene raporları, mülkiyet sahibi tarafından bir sonraki periyodik muayeneye kadar muhafaza edilir.

📌 Kaynak: Tüp ve Tüp Demetlerinin Dolum ve Periyodik Muayenelerinin Usul ve Esaslarına İlişkin Tebliğ (SGM-2018/7) – Madde 10

📅 2019 Mayıs C 🔴 Orta 📌 Tebliğ

I. Hurdaya ayrılan gemi veya tesislerden çıkan tüpler
II. Yurt dışından gaz ithali amacıyla yurda giren dolu tüplerin kullanımı sonrasında boşalan tüpler
III. Üzerinde mülkiyet sahibine dair gerekli bilgilerin bulunduğu basınçlı gaz tüpleri

Basınçlı Gaz Tüplerinin Dolum ve Periyodik Muayenelerinin Usul ve Esaslarına İlişkin Tebliğ kapsamındaki dolum yeterlilik belgesini haiz dolum tesislerinde yukarıdakilerden hangilerine kesinlikle dolum yapılamaz?

A) Yalnız I

B) Yalnız III

C) I ve II

D) II ve III

E) I, II ve III

Basınçlı Kaplar

📐 Basınçlı Ekipman Tanımları

Basınç

Basınçlı Aksesuarlar

Basınçlı Ekipman

İzin Verilen Maksimum Basınç (PS)

İzin Verilen Maksimum/Minimum Sıcaklık

Asgari Çalışma Sıcaklığı (Tmin)

Tasarım Basıncı (P)

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar

Basınç Aralığı

Basınç × Kapasite (PS × V)

Sıcaklık Sınırları

🚫 Basit Basınçlı Kaplar - Kapsam Dışı

Nükleer Amaçlı

Gemi ve Uçak Amaçlı

Yangın Söndürücüler

⚙️ Temel Gereklilikler

PS × V > 50 bar·L

PS × V ≤ 50 bar·L

📋 Basınçlı Ekipmanlar - Kapsam

Kapsam

🚫 Kapsam Dışı

Boru Hatları

Su Şebekeleri

Basit Basınçlı Kaplar

Aerosol Kaplar

Araç Ekipmanları

Kategori I Ekipmanlar

Silah ve Mühimmat

Nükleer Ekipmanlar

Kuyu Kontrol Ekipmanı

Türbin ve Motorlar

Fırın ve Ocaklar

Yüksek Gerilim Mahfazaları

Kablo Boruları

Gemi/Uçak Ekipmanları

Esnek Muhafazalar

Basınçlı Ekipmanlar ⚙️

Susturucular

İçecek Kapları

Dağıtım Kapları

Tehlikeli Madde Taşımacılığı

Isıtma Sistemleri

Sıvı Depolama Kapları

📋 Sınıflandırma

Birinci Grup

İkinci Grup

📋 Basınçlı Kaplar ve Emniyet Donanımları

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar

1.1. Basınçlı Parçalar - Malzeme Özellikleri

Muayene Etiketi

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar - Malzeme Özellikleri

1.1.1. Çelik Kaplar

1.1.2. Alüminyum Kaplar

📐 EK-I Basit Basınçlı Kaplar - Kap Tasarımı

a) Tasarım Esasları

b) İmalat Hükümleri

c) Kullanım Koşulları

📐 Basit Basınçlı Kaplar - Tasarım Kuralları

Hesaplama Basıncı

Et Kalınlığı

Minimum Et Kalınlığı

⚙️ 2.2.1. Yeterli Dayanım için Tasarım

Basınç ve Sıcaklık

Mekanik Yükler

Zamanla Oluşan Etkiler

🛡️ Basınçlı Ekipmanlar - Çalışma Metodu ve Risk Önleme

Fiziksel Erişim ve Güvenlik

Basınç ve Sıcaklık

Akışkan Kararsızlığı

🏷️ Basit Basınçlı Kaplar - İşaretleme ve Etiketleme

a) Azami Çalışma Basıncı

b) Azami Çalışma Sıcaklığı

c) Asgari Çalışma Sıcaklığı

ç) Kapasite

d) İmalatçı Bilgileri

🏷️ Basit Basınçlı Kaplar - İşaretleme ve Etiketleme (Ek Bilgiler)

a) Tüm basınçlı ekipmanlar için:

b) Basınçlı ekipmanın türüne bağlı olarak:

Asgari Çalışma Sıcaklığı (T_min)

Sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri) (yeraltı-yerüstü) ⁽¹⁾

Basınçlı Hava ve Gaz Tankları ⁽²⁾

Kriyojenik Tanklar ⁽¹⁾

Tehlikeli Sıvı Depolama Tankı ⁽³⁾

Atmosferik Dik Çelik Tehlikeli Sıvı Depolama Tankları ⁽³⁾