🔥

Basınçlı Kaplar

İş Sağlığı ve Güvenliği – Periyodik Kontroller ve Mevzuat

📌 Yönetmelik Uyumlu

📐 Basınçlı Ekipman Tanımları

📊

Basınç

Vakumun bir negatif değer olarak belirtildiği, gösterge basıncı gibi atmosfer basıncına göre basıncı ifade eder.

📌 Gösterge basıncı = Atmosfer basıncına göre
🔩

Basınçlı Aksesuarlar

İşlevsel fonksiyona ve basınç taşıyıcı hazneye sahip cihazları ifade eder.

📌 Örnek: Vana, basınç düşürücü, emniyet ventili
🛢️

Basınçlı Ekipman

Kaplar, borular, güvenlik ve basınç aksesuarları, uygulaması varsa basınçlı ekipmanın basınç içeren kısımlarına bağlı flanş, nozul, kaplin, destekler, kaldırma kulpları ve benzeri elemanları kapsar.

📌 Tüm basınçlı ekipman unsurları
⚖️

İzin Verilen Maksimum Basınç (PS)

Koruyucu ve/veya sınırlama cihazının bağlantı noktasında veya ekipmanın en üstünde, bu yerlerin uygun olmaması halinde imalatçı tarafından belirlenen herhangi bir uygun noktada tanımlanmış olan, imalatçı tarafından belirlenen ve ekipmanın tasarlandığı maksimum basıncı ifade eder.

📌 Ekipmanın dayanabileceği maksimum basınç
🌡️

İzin Verilen Maksimum/Minimum Sıcaklık

İmalatçı tarafından belirlenen ekipmanın tasarlandığı maksimum/minimum sıcaklık derecesini ifade eder.

📌 Tasarım sıcaklık aralığı
❄️

Asgari Çalışma Sıcaklığı (Tmin)

Kabın etinin normal kullanım koşullarında erişebileceği en düşük sabit sıcaklıktır.

📌 En düşük çalışma sıcaklığı
📐

Tasarım Basıncı (P)

İmalatçı tarafından seçilen ve kabın basınçlı parçalarının kalınlığını belirlemek amacıyla kullanılan gösterge basıncıdır.

📌 Tasarımda kullanılan basınç değeri

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar

📊

Basınç Aralığı

Kaynaklı, 0,5 bar'dan daha yüksek 30 bar'dan az iç basınca tabi tutulması amaçlanan, hava ve azot gazı içeren ve yakma amacı dışında kullanılan kaplar.

📌 0,5 bar < P < 30 bar
⚖️

Basınç × Kapasite (PS × V)

Kabın azami çalışma basıncı 30 bar'dan fazla ve bu basınç ile kabın kapasitesi (PS × V çarpımı) 10.000 bar × litre'den fazla olmayan kaplar.

📌 PS × V ≤ 10.000 bar·L
🌡️

Sıcaklık Sınırları

Asgari çalışma sıcaklığı –50°C'den düşük; azami çalışma sıcaklığı ise çelik için 300°C'den, alüminyum veya alüminyum alaşımlı kaplar için 100°C'den fazla olmayan kaplar.

📌 Tmin ≥ -50°C | Tmax ≤ 300°C (çelik) / 100°C (alüminyum)

🚫 Basit Basınçlı Kaplar - Kapsam Dışı

☢️

Nükleer Amaçlı

Arıza durumunda radyoaktif yayılıma neden olabilecek, özellikle nükleer amaçlı kullanım için tasarlanmış basınçlı kaplar.

📌 Radyoaktif tehlike
✈️

Gemi ve Uçak Amaçlı

Özellikle gemi ve uçakların çalıştırılması veya içine yerleştirilmesi amacına yönelik basınçlı kaplar.

📌 Deniz/hava araçları
🧯

Yangın Söndürücüler

Yangın söndürücüler (Basit basınçlı kap kapsamı dışındadır).

📌 Taşınabilir yangın söndürücüler

⚙️ Temel Gereklilikler

📋

PS × V > 50 bar·L

PS × V çarpımı 50 bar × litre'yi geçen kaplar, Ek-I'de belirtilen temel güvenlik gerekliliklerini yerine getirir.

📌 Ek-I güvenlik gereklilikleri uygulanır

PS × V ≤ 50 bar·L

PS × V çarpımı 50 bar × litre veya daha az olan kaplar, genel kabul görmüş mühendislik ilkelerine uygun olarak tasarımlanır ve imal edilir.

📌 Mühendislik ilkeleri yeterlidir

📋 Basınçlı Ekipmanlar - Kapsam

Kapsam

PS basıncı 0,5 bar'dan daha büyük olan basınçlı ekipmanların ve donanımlarını kapsar.

🚫 Kapsam Dışı

🚰
Boru Hatları

Boru hatları ve ilgili ekipmanlar (son izolasyon cihazı dahil)

💧
Su Şebekeleri

Su tedarik, dağıtım, boşaltım şebekeleri ve hidroelektrik tesisler

🛢️
Basit Basınçlı Kaplar

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki kaplar

💨
Aerosol Kaplar

Aerosol Kaplar Yönetmeliği kapsamındaki kaplar

🚗
Araç Ekipmanları

Motorlu araçlar, tarım araçları, motosikletler tip onayı kapsamındakiler

⚙️
Kategori I Ekipmanlar

Makine, asansör, elektrik, tıbbi cihaz, gaz yakıcı, patlayıcı ortam yönetmelikleri kapsamındakiler

🔫
Silah ve Mühimmat

Silahlar, mühimmat ve harp malzemeleri

☢️
Nükleer Ekipmanlar

Nükleer amaçlı, radyoaktif salınım riski olan ekipmanlar

Kuyu Kontrol Ekipmanı

Petrol, gaz, jeotermal keşif ve sondaj kuyu kontrol ekipmanları

🏭
Türbin ve Motorlar

Türbin, içten yanmalı motor, kompresör, pompa vb. makineler

🔥
Fırın ve Ocaklar

Yüksek fırınlar, eritme ocakları, döküm tepsileri, soğutma sistemleri

Yüksek Gerilim Mahfazaları

Şalt tesisi, transformatör, dönen makineler için mahfazalar

📡
Kablo Boruları

Elektrik ve telefon kabloları için basınçlı borular

✈️
Gemi/Uçak Ekipmanları

Gemiler, uçaklar, roketler ve deniz araçları üzerindeki ekipmanlar

🎈
Esnek Muhafazalar

Lastik, hava yastığı, şişme bot ve benzeri esnek muhafazalar

⚙️

Basınçlı Ekipmanlar ⚙️

İş Sağlığı ve Güvenliği – Basınçlı Ekipman Grupları

🔇
Susturucular

Egzoz ve emme susturucuları

🥤
İçecek Kapları

Karbonatlı içecek şişe ve kutuları (son tüketim)

🧃
Dağıtım Kapları

İçecek dağıtım/nakliye kapları (PS×V≤500, PS≤7 bar)

🚛
Tehlikeli Madde Taşımacılığı

ADR, IMDG, ICAO ve TPED kapsamındaki ekipmanlar

🔥
Isıtma Sistemleri

Sıcak su ısıtma sistemindeki radyatör ve borular

🪣
Sıvı Depolama Kapları

Gaz basıncı 0,5 bar'dan fazla olmayan sıvı depolama kapları

📋 Sınıflandırma

⚠️

Birinci Grup

Tehlikeli akışkanlar olup aşağıdaki maddeleri kapsar:

💥 Patlayıcı
🔥 Kolay Alevlenir
🔥 Çok Kolay Alevlenir
🔥 Alevlenir
☠️ Çok Toksik
☠️ Toksik
🧪 Oksitleyici
📌 Yüksek riskli maddeler
📦

İkinci Grup

Birinci grupta yer almayan diğer madde ve müstahzarları kapsar.

🧪

Daha az tehlikeli veya tehlikesiz maddeler

Örnek: İnert gazlar, su buharı, hava, basit kimyasallar

📌 Daha düşük riskli maddeler
🔑
Özet: Birinci Grup tehlikeli akışkanlar (patlayıcı, alevlenir, toksik, oksitleyici), İkinci Grup ise diğer madde ve müstahzarlardır.

📋 Basınçlı Kaplar ve Emniyet Donanımları

Basınçlı Kap Tanımı Kullanım Alanı Emniyet Donanımları Manometre Termometre Seviye Göstergesi Diğer Önemli Donanımlar
Buhar Kazanı Suyu buhara dönüştüren ve basınçlı buhar üreten kaplardır. Sanayi tesisleri, enerji üretimi, proses sistemleri Emniyet ventili, presostat, düşük su seviye emniyeti En az 1 adet En az 1 adet En az 1 adet su seviye göstergesi (uygulamada çoğunlukla 2 adet) Besi suyu sistemi, blöf sistemi
Kalorifer Kazanı Isıtma amacıyla sıcak su üreten kazanlardır. Binalar, siteler, hastaneler Emniyet ventili, limit termostat, genleşme tankı En az 1 adet En az 1 adet Gerekmez Sirkülasyon pompası
Kızgın Yağ Kazanı Yüksek sıcaklıklarda ısı transfer yağı ile çalışan sistemlerdir. Tekstil, kimya, gıda sanayi Emniyet ventili, yüksek sıcaklık limitörü En az 1 adet En az 2 adet (gidiş-dönüş hattı) Gerekmez Yağ seviye kontrolü, akış kontrolü
Hava Tankı Kompresörlerden gelen basınçlı havayı depolar. Atölyeler, üretim tesisleri Emniyet ventili, kondens tahliyesi En az 1 adet Genellikle gerekmez Gerekmez Otomatik drenaj sistemi
Hidrofor Su basıncını artırmak için kullanılan basınçlı sistemdir. Binalar, fabrikalar Emniyet ventili, basınç şalteri En az 1 adet Genellikle gerekmez Gerekmez Basınç şalteri, çekvalf
Genleşme Tankı Isınan suyun hacim artışını karşılayan tanktır. Isıtma sistemleri Emniyet ventili En az 1 adet Gerekmez Gerekmez Membran kontrolü
Otoklav Basınçlı buhar kullanarak sterilizasyon yapan ekipmandır. Hastaneler, laboratuvarlar Emniyet ventili, kapak emniyet kilidi En az 1 adet En az 1 adet Gerekmez Kapak kilit sistemi
LPG Tankı Sıvılaştırılmış petrol gazını depolayan tanktır. Sanayi tesisleri, akaryakıt tesisleri Emniyet ventili, aşırı dolum önleme sistemi En az 1 adet Genellikle 1 adet tavsiye edilir En az 1 adet seviye göstergesi Topraklama, uzaktan kapatma vanası
Kriyojenik Tank Çok düşük sıcaklıklarda sıvılaştırılmış gazları depolar. Hastaneler, sanayi gaz tesisleri Emniyet ventili, patlama diski En az 1 adet En az 1 adet En az 1 adet Vakum izolasyonu, basınç tahliye sistemi

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar

🔬

1.1. Basınçlı Parçalar - Malzeme Özellikleri

a Kaynak yapılabilir

Kapların basınçlı parçalarını imal etmek için kullanılan malzemeler kaynak yapılabilir olmalıdır.

b Süneklik ve tokluk

Asgari çalışma sıcaklığındaki kopmanın parça parça veya kırılgan tip kırılmaya yol açmaması için şekil verilebilir süneklikte ve toklukta olur.

c Yaşlanma etkisi

Malzemeler yaşlanmadan olumsuz şekilde etkilenmez.

📌 Kaynak yapılabilir, sünek, tok ve yaşlanmadan etkilenmez
🏷️

Muayene Etiketi

Malzemelerin imalatçısı tarafından hazırlanan aşağıdaki bilgileri içeren muayene etiketi eklenir:

Tasarım
Tasarım basıncı
Azami Çalışma
PS
Asgari Sıcaklık
Tmin
Azami Sıcaklık
Tmax
Akma Dayanımı
ReT
📌 Akma Dayanımı Detayları
i) Üst akma noktası: ReH (hem alt hem üst akma noktası olan malzemelerde)
ii) Zorlama mukavemeti %0,2: Rp0,2
iii) Alaşımsız alüminyumda %1,0: Rp1,0
📌 ReT, ReH, Rp0,2, Rp1,0

🛢️ Basit Basınçlı Kaplar - Malzeme Özellikleri

🔩

1.1.1. Çelik Kaplar

Karbon çeliği

🧪 Kimyasal Sınırlar
Karbon (C) % 0,25 <
Kükürt (S) % 0,05 <
Fosfor (P) % 0,05 <
📊 Azami Çekme Mukavemeti
Rm,max < 580 N/mm2

(Malzemenin kopmadan evvel dayanabildiği en büyük kuvvetin değeridir.)

📏 Kopmadan Sonraki Uzama (A)
↗️ Haddeleme Yönüne Paralel
Kalınlık ≥ 3 mm A ≥ % 22
Kalınlık < 3 mm A ≥ % 17
↘️ Haddeleme Yönüne Dik
Kalınlık ≥ 3 mm A ≥ % 20
Kalınlık < 3 mm A ≥ % 15
📌 Karbon %0,25'ten az | Kükürt & Fosfor %0,05'ten az | Rm,max < 580 N/mm²
🔶

1.1.2. Alüminyum Kaplar

Saf alüminyum

🧪 Kimyasal Sınırlar
Alüminyum (Al) ≥ % 99,5 saf
Tavlama Durumu Tavlanmış durumda temin edilir
📊 Azami Gerilme Direnci
Rm,max ≤ 350 N/mm2

(Kırılma noktasına kadar uygulanan çekme hareketine karşı gösterilen direnç.)

📏 Kırılmadan Sonraki Uzama (A)
↗️ Haddeleme Yönüne Paralel
Tüm kalınlıklar A ≥ % 16
↘️ Haddeleme Yönüne Dik
Tüm kalınlıklar A ≥ % 14
📌 Alüminyum ≥ %99,5 | Tavlanmış | Rm,max ≤ 350 N/mm²

📐 Basit Basınçlı Kaplar - Kap Tasarımı

📋

a) Tasarım Esasları

Tasarım esnasında kabın kullanım amacı ve aşağıdaki hususlar belirlenir:

❄️
i) Tmin – Asgari çalışma sıcaklığı
🌡️
ii) Tmax – Azami çalışma sıcaklığı
📊
iii) PS – Azami çalışma basıncı
📌 Tmin · Tmax · PS
🏗️

b) İmalat Hükümleri

İmalatçı, aşağıdaki hükümleri dikkate alır:

🔍
i) İç kısmın muayenesi mümkün olmalıdır.
🪣
ii) Boşaltılması mümkün olmalıdır.
⚙️
iii) Mekanik özellikler kullanım süresi boyunca muhafaza edilir.
🛡️
iv) Korozyona karşı yeterince korunur.
📌 Muayene · Boşaltma · Mekanik · Korozyon
⚙️

c) Kullanım Koşulları

İmalatçı kullanım koşulları çerçevesinde aşağıdaki hükümleri dikkate alır:

⚠️
i) Kullanım güvenliğini bozabilecek gerilmelere maruz bırakılmaz.
📈
ii) İç basınç, PS'yi sürekli olarak geçmemelidir.
🔸
İstisna: Çalışma basıncı çok kısa sürelerle % 10 oranında aşılabilir.
📌 Gerilme yok · PS sınırı · %10 kısa süreli aşım

📐 Basit Basınçlı Kaplar - Tasarım Kuralları

🧮

Hesaplama Basıncı

PS × V 3000 bar × litre

Dikkate alınacak hesaplama basıncı, seçilen azami çalışma basıncından az olmaz.

📌 P_hesap ≥ PS
⚙️

Et Kalınlığı

PS × V > 3000 bar × litre veya Tmax > 100 °C

Et kalınlığı, kapların ortam sıcaklığında, azami çalışma basıncının en az beş katı basınca dayanabilecek şekilde öngörülerek tayin edilir.

📌 t → 5 × PS × emniyet
📏

Minimum Et Kalınlığı

🔩
Çelik Kaplar
≥ 2 mm
🔶
Alüminyum / Alaşımlı Alüminyum
≥ 3 mm
📌 Çelik ≥ 2mm | Alüminyum ≥ 3mm

⚙️ 2.2.1. Yeterli Dayanım için Tasarım

Basınçlı ekipman, amaçlanan kullanımına uygun yüklemelere ve öngörülebilen çalışma koşullarına uygun olarak tasarlanır. Özellikle aşağıdaki etkenler hesaba katılır:

📊

Basınç ve Sıcaklık

💨 İç/dış basınç
🌡️ Çevre ve işletme sıcaklığı
⚖️ Statik basınç ve içeriğin kütlesi (işletme ve test koşullarında)
📌 P · T · Statik yükler
🏗️

Mekanik Yükler

🚛 Trafik, rüzgar ve deprem yükü
🔗 Karşı kuvvetler ve momentler (taşıma, bağlantılar, boru donanımı vb.)
📌 Rüzgar · Deprem · Karşı kuvvetler
🧪

Zamanla Oluşan Etkiler

🦺 Korozyon ve aşınma, yorulma ve benzeri
⚠️ Kararsız akışkanların bileşiminin bozulması
📌 Korozyon · Yorulma · Kararsız akışkanlar
🔸
Önemli: Aynı zamanda oluşabilecek çeşitli yükler, eş zamanlı oluşma ihtimalleri göz önünde bulundurularak dikkate alınır.

🛡️ Basınçlı Ekipmanlar - Çalışma Metodu ve Risk Önleme

Basınç ekipmanı için belirlenmiş olan çalışma metodu, ekipmanın çalışmasında öngörülebilen makul riskleri engellemeye uygun olur.
Aşağıdakiler özel olarak dikkate alınır:

🚪

Fiziksel Erişim ve Güvenlik

🚪 Kapaklar ve delikler
Bir basınç veya vakum mevcutken fiziksel girişleri önleme cihazları
📌 Kapak, delik, giriş önleme
🌡️

Basınç ve Sıcaklık

💨 Basınç güvenlik valfinin tehlikeli basıncı boşaltımı
🔥 Yüzey sıcaklığı (tasarlanan kullanımı göz önünde bulunduran)
📌 Emniyet valfi · Yüzey sıcaklığı
🧪

Akışkan Kararsızlığı

⚠️ Kararsız olan akışkanların bileşiminin bozulması
📌 Kararsız akışkan · Bileşim bozulması
🔑
Önemli: Çalışma metodu, ekipmanın çalışmasında öngörülebilen makul riskleri engellemeye uygun olmalıdır.

🏷️ Basit Basınçlı Kaplar - İşaretleme ve Etiketleme

Kapta veya veri plakalarında en azından aşağıda belirtilen bilgiler yer alır:

📊

a) Azami Çalışma Basıncı

PS
(bar cinsinden)
📌 Azami basınç
🌡️

b) Azami Çalışma Sıcaklığı

Tmax
(°C cinsinden)
📌 Azami sıcaklık
❄️

c) Asgari Çalışma Sıcaklığı

Tmin
(°C cinsinden)
📌 Asgari sıcaklık
📦

ç) Kapasite

V
(L cinsinden)
📌 Hacim
🏭

d) İmalatçı Bilgileri

Adı · Ticari Adı · Markası · Adresi
📌 İmalatçı kimliği
🔸
e) Tip ve Seri Bilgileri: Kabın tipi, seri veya parti kimlik bilgileri ve imal yılı da belirtilmelidir.
Ph hidrostatik test veya eşdeğer etkiye sahip pnömatik test

🏷️ Basit Basınçlı Kaplar - İşaretleme ve Etiketleme (Ek Bilgiler)

📋

a) Tüm basınçlı ekipmanlar için:

📅 İmal yılı
🔢 Tip, seri/parti tanımlaması ve seri numarası
⚖️ İzin verilebilen maksimum/minimum sınırları
📌 İmal yılı · Tip/Seri · Sınırlar
🔧

b) Basınçlı ekipmanın türüne bağlı olarak:

📦 V (L)
🔧 DN (Boru donanımı)
🧪 PT (Test basıncı, bar)
🛡️ Güvenlik aleti ayar basıncı (bar)
Çıkış gücü (kW)
🔌 Uygulanan gerilim (V)
🎯 Amaçlanan kullanım
📊 Dolum oranı (kg/L)
⚖️ Maksimum doldurma kütlesi (kg)
📦 Dara ağırlığı (kg)
📁 Ürün grubu
📅 Test tarihi
📌 V · DN · PT · Güvenlik · kW · V · Kullanım · Oran · Kütle · Dara · Grup
📝
Not: Sınavlarda birimleri kontrol ederek doğru cevaba ulaşabilirsiniz.

📊 Basınç Tanımları

📌

Azami Basınç

Basınçlı kap ve tesisatın üreticisinin belirlediği ve ekipmanın etiketinde yer verdiği en yüksek çalışma basınç değerini ifade eder.

📌 Üretici tarafından belirlenir · Etikette yazar
⚙️

İşletme Basıncı

Azami basınç değerinden daha düşük olmak kaydıyla işletme tarafından ekipmanın kullanıldığı maksimum basınç değerini ifade eder.

📌 İşletme tarafından belirlenir · Azami basınçtan düşüktür
🔑
İlişki: İşletme Basıncı Azami Basınç

🔧 Basınçlı Kap ve Tesisatların Periyodik Kontrolleri

Standartlarda aksi belirtilmedikçe her periyodik kontrolde muayene gerçekleştirilir ve testler ise aşağıdaki koşullara göre uygulanır:

📅

Azami Yılda 1 Kez

🧪 Hidrostatik Test
✅ İşletme basıncı belirlendi ise:
İşletme Basıncı
✅ İşletme basıncı belirlenmedi ise:
Azami Basınç
📌 Yıllık test · İşletme veya azami basınçla
🔄

Azami 3 Yılda 1 Kez veya önemli bakım/onarım sonrası

🧪 Hidrostatik Test
✅ Üretim standardında belirtilen test basıncı varsa:
Standart Test Basıncı
✅ Bu değer yoksa:
Azami Basınç × 1,5
📌 3 yıllık test · Standart test basıncı veya 1,5× azami
🛡️

Güvenlik Donanımları

⚠️ Emniyet valfi ve benzeri güvenlik donanımları:
✅ İşletme basıncı belirlenen ekipmanlar:
İşletme Basıncına Uygun
✅ İşletme basıncı belirlenmeyen ekipmanlar:
Etiketteki Azami Basınca Uygun
📌 Emniyet valfi ayarı · İşletme veya azami basınca göre
⚠️
DİKKAT!
İşletme Basıncı Belirlenen ekipmanlarda emniyet valfi ve benzeri güvenlik donanımları belirlenen işletme basıncı değerine, İşletme Basıncı Belirlenmeyen ekipmanlarda ise ekipmanın etiketinde yer alan azami basınç değerine uygun olur.
📝

Örnek-1: Kompresör Hidrostatik Test Değerleri

İşletme Basıncı: Belirlenmemiş İnteraktif
Ekipman: Kompresör Azami Basınç: 10 bar İşletme Basıncı: Belirlenmemiş ❌
📌 Her yıl için hidrostatik test değerini (bar) giriniz:
📖 Kural: İşletme Basıncı Belirlenmemiş → Yıllık testlerde Azami Basınç (10 bar) kullanılır.
3. ve 6. yıllarda → 3 yıllık test periyodu nedeniyle Azami Basınç × 1,5 (10 × 1,5 = 15 bar) uygulanır.
✅ Doğru Cevap: 10, 10, 15, 10, 10, 15 (bar)
📌 1. ve 2. yıl: Yıllık test → Azami basınç (10 bar) · 3. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)
📌 4. ve 5. yıl: Yıllık test → Azami basınç (10 bar) · 6. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)

📝

Örnek-2: Kompresör Hidrostatik Test Değerleri

İşletme Basıncı: 8 bar İnteraktif
Ekipman: Kompresör Azami Basınç: 10 bar İşletme Basıncı: 8 bar (Belirlenmiş ✅)
📌 Her yıl için hidrostatik test değerini (bar) giriniz:
📖 Kural: İşletme Basıncı Belirlendi (8 bar) → Yıllık testlerde İşletme Basıncı (8 bar) kullanılır.
3. ve 6. yıllarda → 3 yıllık test periyodu nedeniyle Azami Basınç × 1,5 (10 × 1,5 = 15 bar) uygulanır.
✅ Doğru Cevap: 8, 8, 15, 8, 8, 15 (bar)
📌 1. ve 2. yıl: Yıllık test → İşletme basıncı (8 bar) · 3. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)
📌 4. ve 5. yıl: Yıllık test → İşletme basıncı (8 bar) · 6. yıl: 3 yıllık test → Azami × 1,5 (15 bar)

🔧 Basınçlı Kaplar ve Tesisatlar - Periyodik Kontrol

Hidrostatik test, su ile yapılabileceği gibi ürünün standardında belirtilen veya üreticisi tarafından kullanım kılavuzunda uygun görülen sıvılarla da yapılabilir.

💧

Hidrostatik Test

Su ile yapılabileceği gibi ürünün standardında belirtilen veya üreticisi tarafından kullanım kılavuzunda uygun görülen sıvılar ile de yapılabilir.

📌 Su veya uygun sıvı
🔍

Tahribatsız Muayene

İş ekipmanının özelliği ve proses'ten kaynaklanan zorunlu şartlardan dolayı hidrostatik test yerine tahribatsız muayene yöntemleri de uygulanabilir.

📌 Proses zorunluluğu ile
📋

Raporlama

Düzenlenecek periyodik kontrol raporlarında gerekçesi ile birlikte belirtilir.

Tahribatsız muayenelere ait raporlar periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.

📌 Gerekçe belirtilir · Ekte saklanır

Muayene Süreleri

Muayene süreleri değişmez.

İş ekipmanının veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz.

📌 Süreler sabit · Durdurmama gerekçe değil
🚫
Önemli!
İş ekipmanının veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz. Muayene süreleri değişmez.

🛡️ Periyodik Kontrolleri Yapmaya Yetkililer

Basınçlı kap ve tesisatların periyodik kontrolleri, aşağıda belirtilen yetkili kişiler tarafından yapılır:

⚙️

Makine Mühendisleri

Makine mühendisliği lisans mezunları, basınçlı ekipman tasarım ve muayene konularında yetkin.

📌 Tasarım · Muayene
🔬

Metalürji ve Malzeme Müh.

Malzeme bilimi, korozyon, tahribatsız muayene (NDT) konularında uzman mühendisler.

📌 Korozyon · NDT
🤖

Mekatronik Mühendisleri

Kontrol sistemleri, otomasyon ve basınçlı ekipmanların elektronik kontrollerinde uzman.

📌 Otomasyon · Kontrol
🧪

Kimya Mühendisleri

Proses güvenliği, kimyasal reaksiyonlar ve basınçlı sistemlerin işletilmesinde yetkin.

📌 Proses · Reaktör
🏭

İmalat Mühendisleri

Üretim süreçleri, kaynak teknolojileri ve basınçlı ekipman imalatında uzman.

📌 Üretim · Kaynak
✈️

Uçak Mühendisleri

Havacılık standartları, hafif ve yüksek dayanımlı malzeme bilgisine sahip.

📌 Havacılık · Kompozit
🎓

Makine/Metal Teknik Öğretmenler

Makine veya metal eğitimi bölümü mezunu, mesleki eğitim ve saha deneyimine sahip.

📌 Eğitim · Saha
🛠️

Makine Tekniker/Yüksek Tek.

Ön lisans düzeyinde makine veya metal teknolojisi mezunu, uygulama deneyimi olan.

📌 Uygulama · Saha

Basınçlı Kap ve Tesisatların Periyodik Kontrol Süreleri

Aşağıda belirtilen süreler, standartlarda aksi belirtilmedikçe geçerlidir.

🔥

Buhar ve Kızgın Su Kazanları

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Emniyet valfi testi (1)
🌡️

Isıtma (Kalorifer, sıcak su ve benzeri) kazanları

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Kalorifer · Sıcak su
🛢️

Kızgın Yağ Kazanları

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Isı transfer yağı
💨

Sıvılaştırılmış gaz tankları (LPG ve benzeri) (yeraltı-yerüstü) (1)

Yazılı planda(4)
verilen sürede
(yalnızca muayene)
10 yılın sonunda yeniden değerlendirme
📌 Yeraltı · Yerüstü
💨

Basınçlı Hava ve Gaz Tankları (2)

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Sabit · Seyyar kompresör
🔄

Kapalı Genleşme Tankları

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Isıtma sistemleri
🛀

Boyler ve Akümülasyon Tankları

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Sıcak su depolama
🎨

Boyama Makinaları (Kazanları)

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Boya prosesleri
❄️

Kriyojenik Tanklar (1)

TS EN ISO 21009-2
TS EN 14197-3
standartlarında belirtilen sürelerde
📌 Sıvılaştırılmış gaz
🍲

Buharlı Pişirme Kazanları

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Gıda sektörü
🏥

Otoklav

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
📌 Sterilizasyon
⚠️

Tehlikeli Sıvı Depolama Tankı (3)

1
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
Atmosferik · Bombeli · Yatay/Dikey · Silindirik
📌 Çelik · Termoplastik · Açık/Kapalı

Atmosferik Dik Çelik Tanklar

İş Sağlığı ve Güvenliği – Tehlikeli Sıvı Depolama Tankları

Atmosferik Dik Çelik Tehlikeli Sıvı Depolama Tankları (3)

10
Yıl
Standartlarda süre belirtilmemişse
Kaynaklı · Yerüstü · Açık/Kapalı tavan
📌 Dik · Silindirik · Çelik kaynaklı
📌

Dipnotlar

(1)

LPG tankları, buhar kazanları, kızgın su kazanları, kriyojenik tanklar gibi standartlarında emniyet valf testleri bulunan ekipmanlar için emniyet valfleri, standartlarda belirtilen azami süreler içerisinde teste tabi tutulur.

(2)

Seyyar veya sabit kompresör hava tankları ile basınçlı hava ihtiva eden her türlü kap ve bunların sabit donanımı.

(3)

Tehlikeli sıvılar: aşındırıcı veya sağlığa zararlı sıvılardır.

(4)

Yazılı plan, işveren tarafından periyodik kontrollere yönelik ilgili standartlara göre hazırlanan dokümandır.

🔑
Genel Kural: Standartlarda süre belirtilmemişse süre 1 yıl olarak uygulanır. İstisnalar: LPG tankları (yazılı plan), Kriyojenik tanklar (standart süre), Tehlikeli sıvı depolama (10 yıl).

🔍 Hidrostatik Test Yerine Tahribatsız Muayene

İş ekipmanının özelliği ve prosesten kaynaklanan zorunlu şartlar gereğince hidrostatik test yapma imkânı olmayan basınçlı kaplarda ve tesisatlarda aşağıdaki kurallar uygulanır:

🔬

Uygulama

Hidrostatik test yerine tahribatsız muayene yöntemleri uygulanabilir:

  • Ekipmanın standardında alternatif olarak belirtilmişse,
  • Ekipmanın standardı yoksa üretici kullanım kılavuzu/talimatı alternatif belirtmişse.
📌 Standart veya üretici izni şart
📋

Raporlama ve Saklama

Periyodik kontrol raporlarında bu husus gerekçesi ile birlikte belirtilir.

Tahribatsız muayenelere ait raporlar, periyodik kontrol raporunun ekinde saklanır.

📌 Gerekçe belirtilir · Ekte saklanır

Azami Süreler

İş ekipmanında tahribatsız muayene ile periyodik kontrol gerçekleştirilse dahi azami sürelere riayet edilir.

📌 Süreler değişmez
🚫
Önemli!
İş ekipmanının veya prosesin durdurulamaması gerekçe olamaz. Tahribatsız muayene uygulansa bile azami sürelere mutlaka uyulmalıdır.

🔬 Zorlayıcı Olmayan Test Teknikleri (Non Deformatif)

Tanım: Basınçlı kabın hassas yerlerinin özel yöntemlerle incelenmesidir. Basınçlı kaba zorlayıcı test tekniklerinin uygulanmasında sakınca görülmesi halinde uygulanırlar.

Test Yöntemi Açıklama Uygulama Alanı Avantajları Sınırlamaları
👁️ Gözle Muayene Testi Gözle veya basit optik cihazlar (büyüteç, endoskop) kullanılarak yapılan yüzey muayenesi. Yüzey çatlakları, korozyon, erozyon, deformasyon, kaynak hataları. Hızlı, ucuz, her yerde uygulanabilir, özel ekipman gerektirmez. Yalnızca yüzey hatalarını tespit eder, gözle görülemeyen hataları bulamaz.
💧 Sıvı Sızdırma Testi (Penetrasyon) Yüzeye nüfuz eden özel bir sıvı (penetrant) uygulanarak yüzey açık çatlaklarının tespiti. Yüzey çatlakları, gözenekler, kaynak dikişleri, dövme ve döküm parçalar. Basit, ekonomik, yüksek hassasiyet, renkli veya floresan yöntemlerle uygulanabilir. Yalnızca yüzeye açık hatalar, temizlik hassasiyeti, gözenekli malzemelerde zor.
🧲 Manyetik Partikül Testi Ferromanyetik malzemeye manyetik alan uygulanarak, yüzey altındaki süreksizliklerin manyetik partiküllerle tespiti. Demir ve çelik gibi ferromanyetik malzemeler, kaynak dikişleri, yüzey ve yüzey altı çatlakları. Hızlı, yüzey altı hataları da tespit eder, taşınabilir, ucuz. Yalnızca ferromanyetik malzemeler, yüzeye paralel hataları tespit edemez.
🔦 Islak Floor Işığı Testi Floresan penetrant veya manyetik partiküllerin UV ışığı altında incelenmesi. Hassas yüzey çatlakları, ince kılcal çatlaklar, kaynak dikişleri. Yüksek hassasiyet, karanlık ortamda parlak görüntü, küçük hatalar bile görülür. Karanlık oda gerektirir, UV lambası ve özel boyalar gerekir.
📷 Radyografi Testi (Gamma / X-Ray) X-ışını veya gama ışını ile malzemenin iç yapısının film veya dijital algılayıcı ile görüntülenmesi. Kaynak dikişleri, döküm kusurları, iç boşluklar, gözenekler, kalınlık değişimleri. İç hataları tespit eder, kalıcı görüntü kaydı sağlar, detaylı inceleme imkânı. Pahalı, radyasyon güvenliği gerektirir, uzun süre alır, kalın malzemelerde sınırlı.
📡 Ultrasonik Test Yüksek frekanslı ses dalgaları gönderilerek malzeme içindeki süreksizliklerin yankı prensibiyle tespiti. Kalınlık ölçümü, kaynak muayenesi, iç çatlaklar, boşluklar, korozyon. Derinlik ve konum bilgisi verir, taşınabilir, radyasyon yok, kalın malzemelerde etkili. Uzmanlık gerektirir, yüzey hazırlığı önemli, pürüzlü yüzeylerde zor.
📌
Özet: Zorlayıcı olmayan test teknikleri, basınçlı kaplara zarar vermeden yüzey ve iç yapıda oluşan hataları tespit etmek için kullanılır. Hidrostatik test yapılamadığında veya zorlayıcı testte sakınca görüldüğünde tercih edilir.

🏷️ Üretici Etiketi ve İşletme Basıncı

Üretici etiketinde belirtilen azami basıncın altında kullanılan basınçlı kap ve tesisatlarda aşağıdaki kurallar uygulanır:

📌

İşletme Basıncı İşaretleme

Üretici etiketinde belirtilen azami basıncın altında kullanılan basınçlı kap ve tesisatlarda, işletme basıncı görünecek şekilde işaretlenir.

📌 İşletme basıncı etikette belirtilmeli
⚠️

İşletme Basıncı Üstü Uygulama

İşletme basıncının üstünde bir basıncın uygulanması söz konusu olduğu durumlarda, basınçlı kap ve tesisat, uygulanacak basınç miktarı esas alınarak belirtilen kriterler çerçevesinde teste tabi tutulmadan kullanılamaz.

📌 Test yapılmadan kullanım yasak

🛡️ Basınçlı Ekipmanlarda Kullanılan Güvenlik Cihazları ve Sistemleri

⬇️

Basıncı Düşüren Cihazlar

Cihaz / Sistem Açıklama / Görev
🔧 Emniyet Valfi Limit aşıldığında açılarak basıncı tahliye eder, tekrar kapanır.
💥 Patlama Diski ve Kapağı Belirli basınçta patlayarak basıncı anında boşaltır, tekrar kullanılamaz.
📏 Bel Verme Çubukları Aşırı basınçta şekil değiştirerek basıncı sınırlar, plastik deformasyon gösterir.
⚖️ Kontrollü Basınç Düşürme Sistemleri Basıncı kademeli olarak düşürerek sistemin güvenli seviyede kalmasını sağlar.
📌 İzin verilen limit aşıldığında devreye girerek basıncı tamamen veya limit içinde kalacak şekilde düşürür.
⏹️

Sistemi Kapatan / Durduran Sistemler

Cihaz / Sistem Açıklama / Görev
📊 Basınç Şalteri Ayarlanan basınç aşıldığında sistemi durdurur veya uyarı verir.
🌡️ Sıcaklık Şalteri Limit sıcaklık aşıldığında devreye girerek sistemi kapatır.
💧 Akışkan Seviye Switchleri Sıvı seviyesi kritik seviyeye ulaştığında sistemi durdurur veya uyarı verir.
📋 Emniyetle İlgili Ölçme, Kontrol ve Düzenleme Cihazları Basınç, sıcaklık, seviye gibi parametreleri izleyerek güvenlik sınırlarında sistem müdahalesi yapar.
📌 Ayarlanan limit aşıldığında devreye girerek hata düzeltme imkanlarını faaliyete geçirir, tesisi kısmen veya tamamen kapatan ya da durdurur.

🛡️ Basınçlı Kaplarda Kullanılan Emniyet Cihazları ve Görevleri

Basınçlı kaplarda ve tesisatlarda kullanılan emniyet cihazları, sistemin güvenli çalışmasını sağlamak ve olası tehlikeleri önlemek amacıyla tasarlanmıştır.

Sıra Cinsi Adı Görevi
1 Basınç göstergesi Manometre / Presostat Kabın içindeki çalışma basıncını gösterir. Presostat, basınç belirli bir değeri aştığında veya altına düştüğünde alarm verir veya sistemi durdurur.
2 Sıcaklık göstergesi Termometre / Termokupl Kabın içindeki çalışma sıcaklığını gösterir. Termokupl, sıcaklık değişimlerini elektrik sinyaline dönüştürerek kontrol sistemine iletir.
3 Besi pompası / Seviye göstergesi Tağıdiye cihazı Kazandaki su seviyesini gösterir. Su seviyesi kritik seviyenin altına düştüğünde besi suyu takviyesi yapar veya yakıt beslemesini keser.
4 Basınç emniyeti Emniyet valfi (ağırlıklı / yaylı) Kabın iç basıncı ayarlanan değerin üzerine çıktığında otomatik olarak açılır ve fazla basıncı dışarı tahliye eder. Basınç normal seviyeye düştüğünde kapanır.
5 Boşaltma sistemi Tahliye vanası Kazan veya tankın bakım, onarım veya acil durum hallerinde içindeki sıvı veya basıncın güvenli şekilde boşaltılmasını sağlar.
6 Blöf donanımı Blöf valfi Kazan içinde biriken tortu, kireç ve pisliklerin periyodik olarak dışarı atılmasını sağlar. Bu sayede kazanın verimliliği artar ve ömrü uzar.
7 Gaz yakıt yangın emniyeti Sulu emniyet kabı Gaz yakıt hatlarında, alevin geri tepmesini (flashback) önler. Sulu emniyet kabı içindeki su, gaz akışını keser ve yangının brülöre ulaşmasını engeller.
8 Gaz patlama emniyeti Patlama kapağı Gaz patlaması durumunda ani basınç artışını dışarı atarak kazanın parçalanmasını engeller. Tek kullanımlıktır, patlama sonrası yeniden değiştirilmesi gerekir.
9 Su ısıl genleşme emniyeti Nefeslik / Genleşme valfi Isınan suyun hacim artışını (genleşme) karşılar. Fazla basıncı tahliye ederek sistemin emniyetli çalışmasını sağlar. Kapalı sistemlerde genleşme tankına yönlendirme yapar.
📌
Özet: Bu emniyet cihazları, basınçlı kaplarda basınç, sıcaklık, seviye ve yangın/patlama gibi risklere karşı koruma sağlar. Her bir cihaz, sistemin güvenli çalışması için kritik öneme sahiptir.

🧯 Oksijen ve Asetilen Tüpleri

Oksi-gaz kaynağında yakıcı gaz olarak oksijen, yanıcı gaz olarak ise asetilen kullanılır. Bu iki gazın depolanma ve kullanım özellikleri birbirinden tamamen farklıdır.

🟦

Oksijen Tüpü

YAKICI GAZ Renk: MAVİ
📌 Temel Özellikler
Gaz Durumu: Sıkıştırılmış Gaz Depolama Basıncı: 150-200 atm Tüp Rengi: MAVİ Üretim Yöntemi: Kaynaksız (dikişsiz) Malzeme: Yüksek dayanımlı çelik
📌 İlgili Standartlar
• TS EN ISO 9809
• TS EN ISO 10297
📌 Kullanım Alanları
• Kaynak ve kesme
• Tıbbi solunum
• Endüstriyel oksidasyon
🚫
ÖNEMLİ UYARI!
Oksijen tüpleri, vanaları ve bağlantı parçaları asla yağ veya gres ile temas ettirilmemelidir. Oksijen + yağ = YANGIN!
🟨

Asetilen Tüpü

YANICI GAZ Renk: SARI
📌 Temel Özellikler
Gaz Durumu: Çözünmüş Gaz (aseton içinde) Depolama Basıncı: Azami 20 atm Tüp Rengi: SARI Üretim Yöntemi: Kaynaklı İç Dolgu: Gözenekli madde + Aseton
📌 İlgili Standartlar
• TS EN ISO 3807
• TS EN 1800
• TS EN ISO 18119
📌 Kullanım Alanları
• Kaynak ve kesme
• Alev sıcaklığı ~3500°C
🧪
Aseton bilgisi: Tüpün 1/3'ü kadar aseton doldurulur. Asetilen, aseton içinde çözünerek 20 atm'e kadar güvenle sıkıştırılabilir. Serbest asetilen 2,5 atm'in üzerinde sıkıştırılamaz!
⚠️
ÖNEMLİ UYARI!
Asetilen, bakır ve bakır alaşımları ile temas ettiğinde asetilid oluşturur. Bu bileşik patlayıcıdır! Bakır malzeme kullanmayın!
📊

Özet Karşılaştırma

🟦 Oksijen
  • Yakıcı gaz
  • Kaynaksız (dikişsiz) üretim
  • Yüksek dayanımlı çelik
  • 150-200 atm basınç
  • Renk: MAVİ
  • Yağ/gres ile temas YASAK
🟨 Asetilen
  • Yanıcı gaz
  • Kaynaklı üretim
  • İçinde aseton + gözenekli madde
  • Azami 20 atm basınç
  • Renk: SARI
  • Bakır ile temas YASAK

📋 İlgili Mevzuat ve Periyodik Muayene

📄 SGM-2015/2 Tebliği

Basınçlı gaz tüplerinin dolum ve periyodik muayene usul ve esaslarını belirler.

⚖️ 2014/68/AB Yönetmeliği

Basınçlı ekipmanlarda CE işareti ve temel güvenlik gerekliliklerini tanımlar.

🔄 Periyodik Muayene

Oksijen: TS EN ISO 9809
Asetilen: TS EN ISO 18119
Yetkili kuruluşlarca yapılması zorunludur.

🏗️ Taşınabilir Gaz Tüplerinin Depolanması

Taşınabilir gaz tüplerinin depolanmasında aşağıdaki güvenlik kurallarına uyulması zorunludur:

🛡️

a) Koruma

Dolu tüplerin sıcaklık değişmelerine, güneş ışınlarına, radyasyon ısısına ve neme karşı korunması bakımından ilgili standard hükümlerine uyulur.

📌 Isı · Güneş · Nem koruması
🏠

b) Depolama Koşulları

Dolu tüpler, işyerlerinde tehlike yaratmayacak miktarda depolanır. Yangına en az 120 dakika dayanıklı ayrı binalarda veya bölmelerde, radyatör ve benzeri ısı kaynaklarından uzakta bulundurulur ve tüplerin devrilmemesi veya yuvarlanmaması için gerekli tedbirler alınır.

📌 120 dk yangın dayanımı · Devrilmeye karşı önlem
📁

c) Sınıflandırma

Tüpler, içinde bulunan gazın özelliğine göre sınıflanarak depolanır ve boş tüpler ayrı bir yerde toplanır.

📌 Gaz türüne göre sınıflama · Boş tüpler ayrı
💨

ç) Havalandırma

Tüplerin depolandığı yerlerin, uygun havalandırma tertibatının ve yeteri kadar kapısının bulunması gerekir.

📌 Havalandırma · Yeterli kapı
🚫

d) Ateş Yasağı

Yanıcı basınçlı gaz ihtiva eden tüplerin depolandığı yerlerde ateş ve ateşli maddeler kullanma yasağı uygulanır.

📌 Ateş ve ateşli madde yasağı
⚠️
e) İkaz Levhaları
Tüplerin depolandığı yerlere ikaz levhaları konulur. Levhalar, görünür ve okunaklı olmalıdır.
📌
Özet: Taşınabilir gaz tüpleri depolanırken ısı ve nemden korunmalı, yangına dayanıklı alanlarda, gaz türüne göre sınıflanarak, havalandırmalı ve ateşten uzak tutulmalıdır.

🏗️ LPG Tüplerinin Depolanması

LPG ( %30 Propan + %70 Bütan ) tüplerinin depolanmasında aşağıdaki güvenlik kurallarına uyulması zorunludur:

🏠

a) Müstakil ve Tek Katlı

LPG depolama binaları müstakil ve tek katlı olmalıdır.

🧱

b) Yangına Dayanıklı Malzeme

Döşeme, tavan ve duvarlar yangına en az 120 dakika dayanıklı malzeme ile yapılır.

🏗️

c) Hafif Çatı Malzemesi

Çatısında hafif malzemeler kullanılmalıdır.

🪟

ç) Kırılmaz Cam Boşluk

Her 3 m³ depo hacmi için en az 0.2 m² kırılmaz cam veya hafif malzeme boşluğu.

🚪

d) Yangına Dayanıklı Kapı

Depo kapıları yangına en az 90 dakika dayanıklı malzemeden yapılır.

⬆️

2) Dik Konumda Depolama

Tüpler dik olarak depolanır. Emniyet valfleri LPG sıvı fazından yukarıda olmalıdır.

🚫

3) Açık Alev Yasak

Isıtma ve aydınlatma için açık alevli cihazlar kullanılamaz.

💨

4) Havalandırma Menfezleri

Döşeme hizasında ve bölme duvarlarının tabanında açılıp kapanabilir menfezler bulundurulur.

📏

5) Doğal Havalandırma

Her 600 cm dış duvar için 1 menfez (≥140 cm²). Toplam alan: 65 cm²/m² döşeme.

🌀

6) Fanlı Havalandırma

Ex-proof malzeme, debi 0.3 m³/dak/m², çıkış 3 m uzaklıkta.

📐

7) Döşeme Seviyesi

Döşemeler tabii zeminden aşağıda olamaz. Doldurulmuş ve havalandırılmış olmalıdır.

🚶

8) Kaçış Yolları

Tüpler, çıkış kapıları ve merdiven boşlukları yakınına konulamaz, kaçış yollarını engellemez.

🔒

9) Emniyet Tıpası ve Kullanım Kapağı

Emniyet tıpası takılı · Dolu tüplerde ilk kullanım kapağı takılı.

🔄

10) Boş Tüpler

Boş tüpler tercihen açıkta depolanır. Bina içinde ise dolu tüp gibi kabul edilir.

11-12) Elektrik ve Isıtma

Elektrik: Ankastre, kıvılcım güvenlikli, anahtar 2 m yüksekte.
Isıtma: Merkezi, ısı merkezi dışarıda, radyatörden 2 m uzak.

📦

13) Miktar ve Mesafe

En çok 10.000 kg gaz. Kamu binalarına 25 m, diğerlerine 15 m uzaklık.

🚧

14) Emniyet Şeridi

Bina dışı depolama mahallinde asgari emniyet uzaklıklarına uyulur.

🛡️

15) Güvenlik Sahası

Özel tüp depolarının güvenlik sahası tel çit veya duvar ile çevrilir, ikaz levhaları konulur.

⚠️

16) Giriş İkaz Levhası

Tüp depolarının girişine ikaz levhaları konulur.

📌
Özet: LPG ( %30 Propan + %70 Bütan ) tüpleri depolanırken yangın dayanımı, dik konum, havalandırma, emniyet mesafeleri ve ikaz levhalarına dikkat edilmelidir.

🔬 TS EN 1803 - Taşınabilir Gaz Tüpleri Muayene ve Deney

Taşınabilir gaz tüplerinin periyodik muayene ve deneyleri, aşağıda belirtilen üç aşamalı prosedür ile gerçekleştirilir:

👁️

Gözle Dış Muayene

🔍 a) Ezik, yarık, oyuk, şişlik, çatlak, katmanlaşma veya aşırı taban aşınması
🔥 b) Isı hasarı, hamlaç veya elektrik ark yanması
🧪 c) Korozyon. Su tutulabilen alanlara özellikle dikkat edilmelidir.
d) Kaynaklar. Bütün kaynaklar ve bitişiğindeki alanlar muayene edilmelidir.
🏷️ e) Okunaksız veya yetkisiz mühür işaretlemeleri, yetkisiz ilâveler
🔧 f) Bütün kalıcı parçaların bütünlüğü
📐 g) Dikey denge
📌 7 farklı kusur kontrolü
🔦

Gözle İç Muayene

Kontrol: Her bir tüpün içi, ezik, yarık, oyuk, şişlik, çatlak, katmanlaşma, korozyon veya aşırı taban aşınması gibi kusurları belirlemek için aydınlatma kullanılarak muayene edilmelidir.

Temizlik: Yabancı madde veya korozyon belirtisi gösteren tüpler; kum püskürtme, su jeti, sallama, buhar jeti, perdahlama, sıcak su jeti, kimyasal temizleme veya uygun metotlarla temizlenmelidir. Tüpe zarar vermemeye dikkat edilmelidir.

Yeniden Muayene: Temizleme gerekliyse, tüp temizlendikten sonra yeniden muayene edilmelidir.

⚠️ Aydınlatma metodunun deney işlemini uygulayan kişiye zarar vermemesi için tedbirler alınmalıdır.

📌 Aydınlatma · Temizlik · Yeniden muayene
💪

Basınç Deneyi

Uygulama: Her bir tüp hidrolik veya pnömatik basınç deneyine tâbi tutulmalıdır.

Deney Basıncı ve Süresi: Tüpteki basınç, deney basıncına ulaşıncaya kadar azar azar artırılmalıdır. Tüp deney basıncı, basınç kaynağının tüple bağlantısı kesilerek, en az 30 s aynı tutulmalıdır.

Kontrol: Bu sırada ulaşılan basınçta herhangi bir düşme olmamalı veya herhangi bir sızıntı belirtisi görülmemelidir.

Sonuç: Tüp yüzeyinin hiçbir yerinde, görünür bir sızıntı veya görülebilir kalıcı şekil bozukluğu oluşmamalıdır.

🔥 Kurutma: Hidrolik basınç deneyinden hemen sonra, 300 °C'u geçmeyen sıcaklıkta, su kalıntısı kalmayacak şekilde eksiksiz kurutulmalıdır.

⚠️ Deney sırasında emniyet tedbirleri alınmalıdır.

📌 Hidrolik/Pnömatik · 30 s · Sızıntı yok
📌
Özet: TS EN 1803 standardına göre periyodik muayene Gözle Dış Muayene, Gözle İç Muayene ve Basınç Deneyi olmak üzere üç aşamada gerçekleştirilir.

⚠️ Basınçlı Gaz Tüpleri - Tehlikeler ve Taşıma Kuralları

🔥

Tehlikeler

💥 Tüplerin patlaması veya basınçlı gazın ani boşalması
🧨 Tüplerin patlaması sonucu parça fırlaması
☣️ Yayılan gaz veya sıvıyla temas (ör: klor)
🔥 LPG gibi yanıcı gaz veya sıvı kaçağı sonucu oluşan yangın
📦 Basınçlı gaz tüplerinin düşmesi veya devrilmesi
📌 5 temel tehlike
🚛

Taşıma Kuralları - 1

Mümkünse açık araçlar veya römorklarla taşıyın.
Kapalı araçlarda havalandırmayı sağlayın.
Yükleme bölümünü sürücüden izole etmeden zehirli gaz tüplerini taşımayın.
Tüpleri manyetik tutucular ile kaldırmayın.
Taşıma aracında sigara içmeyin.
Tüplerin içeriğini gösteren etiketlerin bulunmasına dikkat edin.
📌 Yapılması gerekenler & yasaklar
🔧

Taşıma Kuralları - 2

Tüpleri araçta devrilmeyecek, birbirine çarpmayacak ve dışına taşmayacak şekilde sabitleyin, dik olarak taşıyın.
Uygun koruyucu vana başlıkları ve kapları kullanın.
Hortum ve regülatör bağlantılarını tüplerden ayırın.
Taşımadan önce valf koruyucu başlıkların takılı olduğundan emin olun.
Propan tüplerini dik taşıyın, yanıcı ve zehirli gaz tüplerini beraber taşımayın.
📌 Sabitleme · Koruyucu başlık · Ayrım
🚨

Acil Durum

Tüpleri araçtan derhal indirin ve iyi havalandırılmış bir alanda depolayın.
Sızıntı şüphesinde aracı durdurup problemi tespit edin ve üreticiyle bağlantı kurun.
Kaza sonrası acil durum ekiplerine, hangi gaz türü taşındığını bildirin.
📌 Acil durum prosedürü
📌
Özet: Basınçlı gaz tüpleriyle çalışırken patlama, yangın, zehirlenme riskleri vardır. Taşımada dik konum, sabitleme, havalandırma kurallarına uyulmalı, acil durumda hızlı müdahale ve yetkililere bilgi verilmelidir.