🔧

Bakım ve Onarım İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği

Tehlikeler, güvenli çalışma esasları, yasal mevzuat ve çıkmış sınav sorularıyla kapsamlı eğitim

“Önlemek, tedaviden ucuz ve insancıldır.”

📘 01 Temel Tanımlar
  • 🔧 Bakım: İş ekipmanı ve bileşenlerinde yapılan revizyon, tamir, değişim, ayar, arıza giderme, temizlik ve kalibrasyon işlemlerinden biri veya birkaçının uygulanması.
  • ⏳ Periyodik Kontrol: İş ekipmanlarının, yönetmelikte öngörülen aralıklarda ve belirtilen yöntemlere uygun olarak yetkili kişilerce yapılan muayene ve/veya test faaliyetleri.
  • 🔄 Bakım-Onarım İşleri: Makine, tezgah ve tesislerin daha uzun süre arızasız çalışması ve beklenmedik arızalardan doğacak tehlikeleri önlemek için yapılan planlı, düzenli çalışmadır.

Kaynak: Makine Emniyeti Yönetmeliği · İş Ekipmanları Yönetmeliği

⚖️ 01 İlgili Yasal Mevzuat
  • 📜 Makine Emniyeti Yönetmeliği
  • 🛠️ İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
  • 🛡️ Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik
  • 🏢 İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Yönetmeliği
  • 👨‍🏫 İş Güvenliği Uzmanlarının Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Yönetmeliği
  • 🏛️ İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında Yönetmelik
🔧 01 Nelere Bakım Yapılır?
  • ⚙️ İş ekipmanlarına
  • 🦺 Kişisel koruyucu donanımlara
  • 🏗️ Binalara
  • ⚠️ Güvenlik işaretleri ve sinyallere
🔄 01 Bakım-Onarım Çeşitleri
  • 🚨 Arıza ortaya çıktıkça yapılan bakım
  • 🛡️
    Problem çıkmadan yapılan (önleyici) bakım:
    • Parça değişikliği yapmadan
    • Ömrü bitmiş parçalar değiştirilerek
👨‍🔧 01 Bakımı Kim Yapar?
  • 🏭 İmalatçı tarafından yetkilendirilmiş servisler
  • 👷 İşyeri tarafından görevlendirilmiş kişiler
  • 🔒 Özel risk taşıyan ekipmanlarda: özel görevlendirilmiş kişiler

📝 Çıkmış Sorular — Konu 1

ÇIKMIŞ SORU

İş ekipmanlarının bakımları (günlük, haftalık, aylık, üç aylık, altı aylık vb.) ilgili standartlarda belirlenen veya imalatçının belirlediği şekilde aşağıdakilerden hangileri tarafından yapılabilir?

I. İmalatçı tarafından yetkilendirilmiş servisler
II. İşyeri tarafından görevlendirilmiş kişiler
III. İSG Müdürlüğünce akredite edilmiş komisyonlar
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: C) I ve II

📖 Açıklama: Bakımlar, imalatçının yetkilendirdiği servislerce veya işyerince görevlendirilen yeterli kişilerce yapılabilir. Rutin bakımlar için İSG Müdürlüğü akreditasyonu veya komisyon zorunluluğu yoktur. Periyodik kontroller, rutin bakımlardan farklı usul ve yetkililere tabidir.

2024 MAYIS A

İş Ekipmanları Yönetmeliği'ne göre aşağıdakilerden hangileri iş ekipmanında gerçekleştirilen önemli bakım ve onarım kapsamında değerlendirilir?

I. Kaldırma-iletme ekipmanlarının yük kolunda taşlama yapılması
II. Basınçlı ekipmanların kapak kısmında kaynak yapılması
III. Halat, zincir ve benzeri askı tertibatı değişikliği
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: C) I ve II

📖 Açıklama: Yük kolunda taşlama (I) ve basınçlı ekipman kapağında kaynak (II) önemli bakım/onarımdır. Askı tertibatı değişikliği (III) bu kapsamda değerlendirilmez.

⏳ 02 Periyodik Kontrol Esasları
<
  • 📏 Aralık ve kriterler: İlgili ulusal/uluslararası standartlarda belirlenen aralık ve kriterlerde, imalatçı verileri ile fen ve tekniğin gerekliliklerine göre yapılır.
  • 👨‍🔧 Kim yapar? İmalatçının yetkilendirdiği servislerce veya işyerince görevlendirilen kişilerce yapılır.
  • 📋 Günlük muayene: Test ve tahribatsız muayeneler dışında ekipman günlük muayeneden geçirilir; her çalışmadan önce operatörünce kontrol edilir.
  • 🔍 Gözle muayene: Kullanımda çatlak, gevşemiş bağlantı, deformasyon, aşınma ve korozyon yönünden gözle muayene edilir ve fonksiyonları denenir.
📋 02 Önemli Hatırlatmalar
  • ⚠️ Periyodik kontroller, rutin bakımlardan farklı usul ve yetkililere tabidir.
  • 🏷️ Akreditasyon zorunluluğu olan ekipmanlar için akredite muayene kuruluşlarında yetkili kişilerce yapılır.
  • ✍️ Periyodik kontrol sonuçları ıslak imzalı kayıt altına alınır ve saklanır.
  • 💻 Elektronik imza ile imzalanmış kayıtlar da geçerlidir.
🏷️ 02 Akreditasyon Zorunluluğu

Aşağıdaki ekipmanlar akredite muayene kuruluşlarında yetkili kişilerce kontrol edilir:

✅ Zorunluluk Başladı
(a) Kule Krenler · (b) LPG Tank ve Tesisatları
(c) Yürüyen Merdivenler · (ç) Asılı Erişim Donanımları
📅 01.01.2027'den İtibaren
(d) Hareket Engelliler Platformu · (e) Buhar Kazanları
(f) Kablolu Taşıma Tesisatları · (g) Sütunlu Çalışma Platformları
📌 Not: Bu ekipmanların periyodik kontrolleri, akredite muayene kuruluşlarında çalışan periyodik kontrol yapmaya yetkili kişiler tarafından yapılır.
2024 ARALIK B/C

İş Ekipmanları Yönetmeliği'ne göre araç kaldırma liftlerinin kullanım, bakım, onarım ve periyodik kontrolü ile ilgili aşağıdakilerden hangileri doğrudur?

I. Periyodik kontrolün azami süresi 1 yıldır.
II. Azami üç yılda bir yük testi yapılır (işletme/kaldırma kapasitesiyle).
III. Yetkili kişilerce (makine müh., mekatronik müh., teknik öğretmen, tekniker) yapılır.
A) Yalnız I
B) Yalnız III
C) I ve II
D) II ve III
E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: E) I, II ve III

📖 Açıklama: Üç ifade de doğrudur. Periyodik kontrol azami 1 yıl, yük testi en geç 3 yılda bir, kontroller yetkili kişilerce yapılır.

🚨 03 Çok Rastlanan Kaza Türleri
🔴 ÖNCESİ

Bakım Onarım Öncesi

  • 📝 Yazılı çalışma izni sistemi kurulur (iş, denetleyen, tedbirler).
  • 🔒 Etiketleme–Kilitleme (LOTO) uygulanır.
  • ⚡ Kilitlenecek enerjiler: elektrik, hidrolik, havalı sistemler, yaylar, basınç vanaları, lazer, hareketli parçalar.
  • 🛡️ Alan güvenli hale getirilir, gaz ölçümü yapılır.
🟡 SIRASINDA

Bakım Onarım Sırasında

  • ⏸️ Ekipman kapalı, enerjisi kesik ve hareketsizken çalışılır.
  • 🚧 Mümkün değilse tehlike bölgesi dışında ve ek önlemlerle.
  • 💡 Uygun aydınlatma; rutubetli ortamda 12-24-42 V.
  • 📖 Bakım defterine işlemler günü gününe işlenir.
🟢 SONRASI

Bakım Onarım Sonrası

  • 🔧 Sökülen tüm koruyucular yerine düzgün takılır.
  • ✅ Gerekli kontroller yapılmadan makine çalıştırılmaz.
  • ⚠️ Koruyucusuz çalıştırma birçok kazanın sebebidir.
  • 📌 Uyarı levhaları kaldırılır, alan teslim edilir.
⚠️ 03 Kazaların Başlıca Sebepleri
  • ⏰ Çalışmaların aceleye getirilmesi, plansızlık
  • 🚫 Gerekli izinlerin alınmaması, tedbirlerin eksikliği
  • 👨‍🔧 Uzman kişi/ekibin bulunmaması veya eksik oluşu
  • 💡 Ortamın yetersiz aydınlatılması
  • 📋 İşe başlamadan önce tedbirlerin alınmaması
  • 🔧 Bitince sökülen emniyet tedbirlerinin takılmaması
  • 📢 Değişikliklerin operatöre anlatılmaması
✅ 03 Bu Kazaları Önlemek İçin
  • 📊 Kayıt sistemi kurulmalı; bakımlar uzman kişilerce yapılmalı
  • 🛡️ Personel ve koruyucular etkin denetlenmeli
  • 🔒 Koruyucu kaldırılınca güç kesilmeli, şalter kilitlenmeli
  • 📝 Her makine için bakım/onarım/kontrol talimatı hazırlanmalı
  • 💡 Uygun ve yeterli aydınlatma; rutubetli ortamda 12-24-42 V
  • 🧰 Uygun takım çantaları ve iyi malzeme kullanılmalı
  • 🧪 Zararlı gaz ortamında ölçüm, gözlemci ve KKD sağlanmalı
2021 MAYIS A

Vinçlerin bakımında alınacak güvenlik tedbirleri kapsamında aşağıdaki ifadelerden hangileri doğrudur?

I. Bütün bakım, onarım ve tadilatlar bakım defterine kaydedilmelidir.
II. Onarım/bakım yapıldığına dair uyarı levhaları konulmalıdır.
III. Onarımın bitiminde bütün koruyucular yerlerine takılmalıdır.
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: E) I, II ve III

📖 Açıklama: Üç ifade de doğrudur. Tüm bakım/onarım/tadilatlar deftere kaydedilir, uyarı levhaları asılır, bitiminde koruyucular yerine takılır.

⚡ 04 Alınacak Tedbirler
  • 🔒 Muayene/bakımda güç kesilir, şalter kilitlenir (LOTO).
  • 💡 Rutubetli, iletken ortamlarda 12-24-42 V aydınlatma kullanılır.
  • 🔦 Seyyar aydınlatma lambaları düşük gerilimli (24 V) olmalıdır.
  • 📦 Dağıtım panoları kilitli dolapta veya yalıtkan tabanlı olmalı.
  • 🛡️ Gerilim altındaki tecritler çıkarılacaksa paravana/koruyucu kullanılır.
  • 🔌 Seyyar cihazların izolasyonu uygun olmalıdır.
🔌 04 Yer Altı Kablosunda Güvenli Sıra
  1. 1 Enerji kesilir 🔴 İlk
  2. 2 Gerilim kontrolü yapılır 🟡 Sırada
  3. 3 Her iki uç beslemeye karşı açılır 🔵 Sonra
  4. 4 İletkenler kısa devre edilip topraklanır 🟢 En Son

⚠️ Bu sıraya uyulması hayati önem taşır.

2015 MAYIS B

Bakım onarıma başlamadan önce bir yer altı kablosu üzerinde alınması gereken önlemlerin doğru sıralaması aşağıdakilerden hangisidir?

I. Gerilim altında olup olmadığı kontrol edilmeli.
II. İletkenleri kısa devre edilip topraklanmalı.
III. Enerjisi kesilmeli.
IV. Her iki ucu gerilim beslemesine karşı açılmalı.
A) I - II - III - IV
B) I - III - IV - II
C) III - I - IV - II
D) III - II - IV - I
E) II - I - III - IV

✅ Doğru Cevap: C) III - I - IV - II

📖 Açıklama: Önce enerji kesilir (III), ardından gerilim kontrolü (I), her iki uç beslemeye karşı açılır (IV), en son iletkenler kısa devre edilip topraklanır (II).

🪜 05 Merdiven ve Yüksekte Çalışma Kuralları
  • 🛡️ Toplu koruma önceliği: Yüksekte geçici işlerde toplu koruma önlemlerine, kişisel korumaya göre öncelik verilir.
  • 🏗️ Sağlam yerleştirme: Merdiven sağlam, düz zemine; basamaklar yatay, sabit pabuçlar üzerinde durmalıdır.
  • ⛔ Kayma önleme: Ayakların kayması sabitleme veya kaymaz malzeme ile önlenir; mobil merdiven çıkmadan sabitlenir.
  • 📏 Yeterli uzunluk: Platforma çıkışta merdiven, platform seviyesini yeterince aşacak uzunlukta olmalıdır.
  • 🤲 Tutunma yeri: Her zaman tutunacak uygun yer ve sağlam destek bulunur; yük taşımak bunu ortadan kaldırmaz.
  • ⏳ Kısa ve düşük risk: El merdivenleri kısa süreli, düşük riskli işlerde kullanılır; aksi halde iskele/platform tercih edilir.
⚠️ 05 Portatif Merdiven Kullanımında Dikkat
  • ✅ Sağlam bir şekilde yerleştirilmesi
  • ⛔ Ayaklarının kaymasının önlenmesi
  • 📐 Basamaklarının yatay konumda olmasının sağlanması
  • 🙅 Merdiven üzerinde aşırı uzanmaktan kaçınılması
  • 🚫 Merdivenin altında kimse bırakılmamalı
  • ⚖️ Taşıma kapasitesi aşılmamalı
2023 MAYIS C

Bakım onarım işlerinde portatif el merdiveni kullanımıyla ilgili aşağıdaki hususlardan hangilerine dikkat edilmelidir?

I. Sağlam bir şekilde yerleştirilmesi
II. Ayaklarının kaymasının önlenmesi
III. Basamaklarının yatay konumda olmasının sağlanması
A) Yalnız I
B) Yalnız II
C) I ve III
D) II ve III
E) I, II ve III

✅ Doğru Cevap: E) I, II ve III

📖 Açıklama: Üç husus da geçerlidir. Merdiven sağlam yerleştirilmeli, ayaklar kaymaya karşı önlenmeli, basamaklar yatay olmalıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi · Bakım ve Onarım İşleri

İzin sistemi, enerji kesme ve kilitleme, uygun KKD ve iş bitiminde koruyucuların takılması ile sağlanır.