⏱️ Acil durum ekipleri, tatbikatlar, tahliye planları ve yasal yükümlülükler
“Toplumun tamamının veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren olayları ve bu olayların oluşturduğu kriz halini” ifade etmektedir.
“Büyük fakat genellikle yerel imkânlarla baş edilebilen çapta, ivedilik gerektiren tüm durum ve hâller”
“Toplumun tamamının veya belli kesimlerinin normal hayat ve faaliyetlerini durduran veya kesintiye uğratan ve acil müdahaleyi gerektiren olayları ve bu olayların oluşturduğu kriz hali” olarak tanımlamaktadır.
“İşyerinin tamamında veya bir kısmında meydana gelebilecek veya işyerini dışarıdan etkileyebilecek yangın, patlama, tehlikeli kimyasal maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme, salgın hastalık, radyoaktif sızıntı, sabotaj ve doğal afet gibi ivedilikle müdahale gerektiren olaylar” olarak tanımlanmıştır.
“İnsanın canı ve malıyla diğer faaliyetlerinin, olağan dışı olayların sonuçlarından en az kayıp ve zararla kurtulabilmesi için yapılması gereken iş ve işlemlerin, olaylar olmadan önce planlaması ve olay sırasında; zamanında, hızlı ve etkili bir şekilde uygulanmasını gerektiren tüm faaliyetler.”
🚒 Yangın
💥 Patlama
☣️ Tehlikeli kimyasal madde yayılımı
🌪️ Doğal afetler
🧪 Zehirlenme
☢️ Radyoaktif sızıntı
🕵️ Sabotaj
🦠 Salgın hastalık
“İşyerlerinde meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak iş ve işlemler dâhil bilgilerin ve uygulamaya yönelik eylemlerin yer aldığı plan.”
🔥 Yangın
💥 Patlama
☣️ Tehlikeli kimyasal yayılım, zehirlenme
🦠 Salgın hastalık
☢️ Radyoaktif sızıntı
🕵️ Sabotaj
🌪️ Doğal afet
⚠️ İş Kazası
Acil durumların olumsuz sonuçlarından çalışanların etkilenmeyeceği mesafede veya korunakta belirlenmiş güvenli yeri ifade eder.
Çalışma ortamı, kullanılan maddeler, iş ekipmanı ile çevre şartlarını dikkate alarak meydana gelebilecek ve çalışan ile çalışma çevresini etkileyecek acil durumları önceden değerlendirerek muhtemel acil durumları belirler.
Acil durumların olumsuz etkilerini önleyici ve sınırlandırıcı tedbirleri alır.
Acil durumların olumsuz etkilerinden korunmak üzere gerekli ölçüm ve değerlendirmeleri yapar.
Acil durum planlarını hazırlar ve tatbikatların yapılmasını sağlar.
İşyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapar.
Önleme, koruma, tahliye, yangınla mücadele, ilk yardım ve benzeri konularda uygun donanıma sahip ve bu konularda eğitimli yeterli sayıda çalışanı görevlendirir ve her zaman hazır bulunmalarını sağlar.
Acil durumlarda enerji kaynaklarının ve tehlike yaratabilecek sistemlerin olumsuz durumlar yaratmayacak ve koruyucu sistemleri etkilemeyecek şekilde devre dışı bırakılması ile ilgili gerekli düzenlemeleri yapar.
Acil durumlarda kullanılacak kişisel koruyucu donanımlar ve müdahale ekipmanlarının işyerinde belirlenmiş acil durumlara ve acil durum ekiplerinin görevlerine uygun olmasını sağlar.
Varsa alt işveren ve geçici iş ilişkisi kurulan işverenin çalışanları, müşteri ve ziyaretçiler ile işyerinde toplantı, seminer, konferans ve eğitim gibi toplu halde gerçekleştirilen faaliyetler için bulunan katılımcılar ve diğer kişilerin acil durumlar, tahliye planı, kaçış yolları, toplanma yerleri ve acil durum ekipleri hakkında bilgilendirilmesini sağlar.
Alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlere uymak.
Acil durum ile karşılaştıklarında; hemen en yakın amirine, acil durumla ilgili görevlendirilen sorumluya veya çalışan temsilcisine haber vermek.
Acil durumun giderilmesi için, işveren ile işyeri dışındaki ilgili kuruluşlardan olay yerine intikal eden ekiplerin talimatlarına uymak.
Acil durumlar sırasında kendisinin ve çalışma arkadaşlarının hayatını tehlikeye düşürmeyecek şekilde davranmak.
İşyerinde yapılan risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenen tehlikeler.
Yangın ve patlama riski bulunan alanlar ve faaliyetler.
Tehlikeli kimyasal, biyolojik, radyoaktif ve nükleer maddelerden kaynaklanan yayılım, zehirlenme ve salgın hastalık ihtimali.
Deprem, sel, fırtına, heyelan gibi doğal afetlerin meydana gelme ihtimali.
İşyerine yönelik kasıtlı zarar verme veya sabotaj ihtimali.
Herhangi bir acil durum meydana gelmeden alınan önlemleri ve yapılan çalışmaları ifade eder.
Acil durumun oluşmasının engellenemediği durumlarda bu acil durumun etkilerini sınırlandırıcı tedbirlerin alınması anlamına gelir.
⚡ Elektrik tesisatının periyodik kontrolü ve arıza durumunda derhal yetkili kişilerce giderilmesi
🚭 Sigara içilebilen alanların sınırlandırılması ve işaretlenmesi
📡 Gaz detektörü bulundurulması (gerekli işyerleri için)
🛢️ Gaz tüpleri ve gaz hatlarının periyodik kontrolü
⚡ Paratonerin işlevsel hale getirilip periyodik kontrollerinin yapılması
🔌 Elektronik cihazların fişlerinin mesai saatleri dışında prizden çekilmesi
🔧 Kazanların periyodik kontrolü
🚫 Kazan dairesine yetkisiz kişilerin girmesinin önlenmesi
🧪 Kimyasal maddelerin uygun etiketlenmesi ve depolanması
🚫 Laboratuvarlara yetkili kişi harici personelin girmesinin engellenmesi
🗑️ Kimyasal atıkların düzenli depolanması
💨 Duman detektörleri
🧑🚒 Yangınla mücadele ekibi oluşturulması ve eğitim verilmesi
🔄 Periyodik yangın tatbikatı yapılması
🚪 Uygun acil çıkış kapılarının bulunması
📋 Tahliye planlarının görünür şekilde asılı olması
🧯 Uygun standartlarda yangın söndürme ekipmanı ve periyodik kontrolleri
🔧 Acil durum vanaları (doğal gaz akışını kesmek için)
🛑 CO, CO₂ detektörleri
🔊 Işıklı ve sesli alarm sistemi
📄 Patlamadan korunma dokümanı hazırlanması
📊 Patlayıcı ortam oluşabilecek yerlerin sınıflandırılması
🔧 Kullanılan ekipmanların uygun kategorilere göre seçilmesi
🔧 Kazanların periyodik kontrolü
🚫 Kazan dairesine yetkisiz kişilerin girmesinin önlenmesi
📡 Gaz detektörü bulundurulması (gerekli işyerleri için)
🛢️ Gaz tüpleri ve hatlarının periyodik kontrolü
🧪 Kimyasal maddelerin uygun etiketlenmesi ve depolanması
🚫 Laboratuvarlara yetkisiz kişilerin girişinin engellenmesi
🗑️ Kimyasal atıkların düzenli depolanması
💨 Havalandırma sistemi bulundurulması
📋 Kimyasalların güvenlik bilgi formlarının bulundurulması
🛑 CO, CO₂ detektörleri bulundurulması
🔊 Işıklı ve sesli alarm sistemi
🔧 Acil durum vanaları (doğal gaz akışını kesmek için)
📋 Tahliye planlarının görünür şekilde asılı olması
🧯 Yangın söndürme ekipmanlarının doğru konumlandırılması
🧯 Uygun standartlarda yangın söndürme ekipmanı
🔄 Periyodik kontrollerin yapılması
🧪 Zemin etüdü yapılması ve yapısal dayanıklılık kontrolleri
🏗️ İşyerinin deprem yönetmeliğine uygun inşa edilmesi
⚙️ Devrilme riski olan ekipmanların güvenli biçimde sabitlenmesi
🪜 Ofis içerisindeki dolapların ve rafların sabitlenmesi
📐 İşyeri planlamasının deprem riskleri göz önünde bulundurularak yapılması
🎓 Tüm çalışanlara deprem eğitimi verilmesi
🗺️ Acil çıkışların ve toplanma yerlerinin tahliye planında gösterilmesi
📋 Tahliye planlarının işyerinde görünür şekilde asılı olması
👷 Acil durum ekiplerinin oluşturulması
🎓 Ekiplerin deprem eğitimi alması
🔄 Düzenli deprem tatbikatlarının yapılması
🏞️ İşletmenin kurulum aşamasında dere yataklarına tesis yapılmaması
💧 Yağmur suyu kanallarının kontrolü ve düzenli bakımı
🌳 Bireysel ve kurumsal olarak ağaçlandırmaya önem verilmesi
🚪 Kapalı alanlarda pencere ve kapılar için taşınabilir engeller bulundurulması
⚡ Olası sel durumunda elektrik ve su kaynaklarının kapatılması
🧰 Afet sırasında ve sonrasında kullanılacak ekipmanların hazır bulundurulması
🗺️ Sel için belirlenmiş toplanma yerinin tahliye planında belirtilmesi
👷 Kurtarma ve koruma ekiplerinin oluşturulması
🎓 Destek ekiplerine sel ile ilgili eğitim verilmesi
📋 Risk değerlendirmesi yapılması
🎓 Çalışanlara iş ile ilgili gerekli eğitimlerin verilmesi
🧠 İş sağlığı ve güvenliği eğitimleri
🩸 Belirlenen zaman dilimlerinde sağlık gözetimlerinin yapılması
📋 Ramak kala formlarının oluşturulması ve doldurulması
💬 Çalışanların İSG yönünden fikir ve önerilerinin alınması
🏅 İSG konusunda ödül sistemi getirilmesi
🪜 Zemin, yol ve merdivenlerin standartlara uygun olması
🌡️ Termal konfor şartlarının mevzuata uygun olması
🤝 Güvenlik kültürünün aşılanması için çalışmalar yapılması
🗺️ İşyeri içi güncel trafik planının bulundurulması
🚑 İlkyardım ekibi oluşturulması
🎓 İlkyardım personeline profesyonel eğitim verilmesi
💊 Ecza dolaplarının bulundurulması ve uygun içerikte olması
🦺 Uygun kişisel koruyucu donanım (KKD) temini
🛡️ KKD’lerin çalışanlarca doğru kullanımının sağlanması
📞 Acil durum irtibat numaralarının görünür yerlere asılması
🚗 Araçların nizami park edilmesi (ileri doğru çıkacak şekilde)
📅 Gıda ürünlerinin son tüketim tarihlerinin düzenli olarak kontrol edilmesi
🚚 Yemeklerin hijyenik koşullarda taşınması
🍽️ Tabak, çatal, tepsi gibi servis ekipmanlarının temiz tutulması
🧪 Yemeklerden numune alınarak saklanması
👨🍳 Yemek servisi yapan personele hijyen ve gıda güvenliği eğitimi verilmesi
🧼 Tüm personele genel hijyen eğitimi verilmesi
📞 Acil durum irtibat numaraları listesinin görünür yerlerde asılı olması
🧤 Yemek servisi yapan kişilerin eldiven, bone ve uygun iş kıyafeti kullanması
🚪 Giriş çıkışların kontrollü yapılması
📦 Bina girişlerine X-Ray cihazı yerleştirilmesi
🎥 Bina dışında ve içinde güvenlik kameralarının bulunması ve sürekli takibi
🧍♂️ İşyerinde bir güvenlik biriminin oluşturulması
💣 Patlayıcı malzeme ve ekipmanların bulunduğu kısımlara girişin sınırlandırılması
🪪 Dışarıdan gelen kişilerin kaydının tutulması, kimlik alınması ve ziyaretçi kartı verilmesi
📞 Kolluk kuvvetleri ile derhal irtibata geçilmesi
🔔 Acil durum sireninin çalması
📋 Acil çıkışları gösteren tahliye planının görünür yerlerde asılı olması
📢 İşverence acil durumların meydana gelmesi halinde uyarı verme, arama, kurtarma, tahliye, haberleşme, ilk yardım ve yangınla mücadele gibi uygulanması gereken acil durum müdahale yöntemleri belirlenir ve yazılı hale getirilir.
📋 Tahliye sonrası, işyeri dâhilinde kalmış olabilecek çalışanların belirlenmesi için sayım da dâhil olmak üzere gerekli kontroller yapılır.
📖 İşveren, tahliye düzenlemelerini acil durum planında belirtir ve çalışanlara önceden gerekli talimatları verir.
👩🦽 İşyerlerindeki; yaşlı, engelli, gebe çalışanlar ile kreşteki çocuklara tahliye esnasında refakat edilmesi için tedbirler alınır.
👥 Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri oluşturulurken çalışanlar dışında müşteri, ziyaretçi gibi işyerinde bulunması muhtemel diğer kişiler de göz önünde bulundurulur.
🌍 Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri, yakındaki işyerleri ve çevreden gelebilecek olumsuz etkiler de dikkate alınarak belirlenir.
Yangına derhal müdahale ederek kontrol altına almak, yayılmasını önlemek ve söndürme faaliyetlerini yürütmek.
Panik ve kargaşayı önlemek, ekipler arası koordinasyonu sağlamak, sayım ve bilgi akışını yürütmek.
Acil durum sonrası çalışanların, ziyaretçilerin ve diğer kişilerin arama ve kurtarma işlerini gerçekleştirmek.
Acil durumdan olumsuz etkilenen kişilerin ilk yardım müdahalelerini gerçekleştirmek.
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerinin tamamı için en az bir çalışanın destek elemanı olarak görevlendirilmesi yeterlidir.
Kural: Az tehlikeli işyerlerinde her 20 çalışan için 1 ilkyardımcı görevlendirilir.
İlkyardımcı belgesinin geçerlilik süresi üç yıldır. Geçerlilik süresinin bitiminden önceki 3 (üç) ay içerisinde güncelleme eğitimi alınması zorunludur. Belirtilen süreler içinde güncelleme eğitimine katılanların belgeleri yenilenir, katılmayanların belgeleri geçersiz sayılır.
Güncelleme eğitimlerinin mücbir sebep veya olağanüstü hâl nedeniyle yapılamaması halinde, Genel Müdürlük onayı ile söz konusu eğitimler bu durumların ortadan kalkmasından itibaren üç ay içinde yapılır. Bu süre zarfında yetki belgeleri geçerli olmaya devam eder.
Birden fazla çalışanın görevlendirildiği işyerlerinde, çalışanlar konularına göre koordineli olarak görev yapar. Her ekipte bir ekip başı bulunur.
İşveren tarafından acil durumlarda ekipler arası koordinasyonu sağlamak üzere koruma ekibinden sorumlu veya sorumlular görevlendirilir.
Ekiplerde görevlendirilecek destek elemanları ve varsa yedekleri belirlenirken işyerindeki vardiya düzeni dikkate alınır.
Destek elemanlarının adı, soyadı, unvanı, sorumluluk alanı ve iletişim bilgilerini içeren liste, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür şekilde asılır.
Acil durum ekiplerinde görevlendirilen destek elemanlarının işyerinden ayrılma, yer değişikliği ve benzeri durumlarda yerine yeniden görevlendirme yapılır.
Acil durum planı asgarî aşağıdaki hususları ile dokümante edilir:
🚪 İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı
📦 Hazırlayanların adı, soyadı ve unvanı
🎥 Hazırlandığı tarih ve geçerlilik tarihi
🧍♂️ Belirlenen acil durumlar
💣 Alınan önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
🪪 Acil durum müdahale ve tahliye yöntemleri
🧯 Yangın söndürme ekipmanlarının yerleri
🔔 İlkyardım malzemelerinin bulunduğu yerler
🗺️ Kaçış yolları, toplanma yerleri ve uyarı sistemleri kroki
🧯 Tahliye planı (işyeri bölümlerini gösteren)
🧍♂️ Görevlendirilen çalışanlar ve yedekleri (ad, soyad, unvan, sorumluluk, iletişim)
💣 Ulusal ve yerel kurumların acil durum irtibat numaraları
🪪 Kimyasal yayılım, parlama, patlama riskli bölümler
🚪 Elektrik ve gaz akışının kesim noktaları, vanaları
Acil Durum Planının sayfaları numaralandırılarak; hazırlayan kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfa imzalanır.
Söz konusu plan, acil durumla mücadele edecek ekiplerin kolayca ulaşabileceği şekilde işyerinde saklanır.
Acil durum planı kapsamında hazırlanan tahliye planı, işyeri bina ve eklentilerinin giriş ve çıkışları ile katlarda, çalışanların görüş seviyesine uygun yükseklikte ve görünür bir şekilde asılır.
Acil durumlara hazırlık için işyerleri, belirledikleri acil durumlar için yılda en az bir defa tatbikat yapmalıdır.
Gerçekleştirilen tatbikatın tarihi, görülen eksiklikler ve bu eksiklikler doğrultusunda yapılacak düzenlemeleri içeren tatbikat raporu hazırlanır.
Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanlarındaki işyerlerinde tatbikatlar yönetimin koordinasyonu ile yürütülür.
İşyerinde veya yakın çevresinde, belirlenmiş olan acil durumları etkileyebilecek veya yeni acil durumların ortaya çıkmasına neden olacak değişikliklerin meydana gelmesi halinde etkinin büyüklüğüne göre acil durum planı tamamen veya kısmen yenilenir.
👥 Acil durum planları tehlike sınıfına göre yenilenir.
Tüm çalışanlar acil durum planları ile söndürme, kurtarma, koruma ve ilk yardım ekiplerinde görevlendirilen destek elemanları hakkında bilgilendirilir.
İşe yeni alınan çalışana ve herhangi bir işverenden geçici bir süre için çalışmak üzere devralınan çalışanlara, iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilave olarak acil durum planları ile ilgili bilgilendirme yapılır.
Söndürme, kurtarma ve koruma ekiplerine verilecek özel eğitimler; iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi veya iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin işverence yürütülmesi halinde işveren tarafından verilebilir.
İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 29 uncu maddesi gereğince güvenlik raporu hazırlanan işyerlerinde hazırlanacak dahili acil durum planları, bu Yönetmelikte belirtilen acil durum planı hazırlığında dikkate alınarak kullanılır.
İşletmeye başlanmadan önce, büyük endüstriyel kaza oluşabilecek işyerleri için, işyerlerinin büyüklüğüne göre büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu işveren tarafından hazırlanır.
Güvenlik raporu hazırlama yükümlülüğü bulunan işveren, hazırladıkları güvenlik raporlarının içerik ve yeterlilikleri Bakanlıkça incelenmesini müteakip işyerlerini işletmeye açabilir.
Aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda, yürütülen işler için diğer işverenlerin yürüttüğü işler de göz önünde bulundurularak acil durum planı işverenlerce ortaklaşa hazırlanır.
👥 Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri veya sitelerinin işyerlerince hazırlanan acil durum planlarının koordinasyonu yönetim tarafından yürütülür.
Bir işyerinde bir veya daha fazla alt işveren bulunması halinde;
📢 Acil durum planlarının hazırlanması konusunda işyerinin bütünü için asıl işveren sorumludur.
📖 Kendi çalışma alanı ve yaptıkları işler ile sınırlı olmak üzere alt işverenler sorumludur.
30 iş günü veya daha kısa süren işlerde, işyerinin veya yapılacak işin mahiyeti itibarıyla çalışanları doğrudan etkilemesi muhtemel acil durumlar için bu Yönetmelik kapsamında yapılan özel görevlendirmeler işverence yapılır ve çalışanlar özel görevi bulunanlar ve acil durumlar ile ilgili bilgilendirilir.